Lakhbir Singh & ORS. v. State Of Punjab
!" #$ $
% ! &!' !( $ $
%
)"* +)$
!"!#$!%&'()!
*( "!++,,!
-,!' !!"%+ &'()!
!,%.!/ 00000 ,$ 1 &. (*)(') (!&(&(* )%/( "&!
& 34563557% " ,!& && (!, ( &#% 2 ! ",& " !))&8!++,,! "9#, !&)(') & "2##'&(* "!/(':
2 (&2+#&. (*)(') (!&(&(* )%
!++!,"!/+*& 3 :",,% "*!) 2##*(2)(&! % *( )(22((*(**)+"!/,& ) (;56%;3<%;37%;3;%;7(* &!!,=(&% (133&!
&15541444$!,(&#&(,) ( ="""! ! > " #!& ( !/(':2 (& " ' #!
( $! )(&) &!&!,, "!))&%"!* /#*& (!!++,,!
(, %!2& "$)(') &!&?:
-. /01-''& ! '02 !
!0!'0 &! 1!-"/ #"
;56= #(( 2+(2 *( ' !!& (+! !* (*3%555@:!&&*!, (* +! 2 (* * ( &#( * "*( "2( "?
;3<= #(( 2+(2 *( " !!& (+! !* (*1555@:!&&*!, (* +! 2 (* * ( &#( * "*( $(2( "?
;3<!&$ ";7= #(( 2+(2 *( " !!& (+! !* (*1555@:!&&*!, (* +! 2 (* * ( &#( * "*( $(2( "?
;3;!&$ ") (;7= #(( 2+(2 *( A2( "!&(* 3!&& ;56!&$ ") (;7= #(( 2+(2 *( ' !!& (+! !* (*3%555@:!&&*!, (* +! 2 (* * ( &#( * "*( "2( "?
;3<!&$ ") (;7= *( " !!& (+!
! * (* 1555@: !& &*!, (*+! 2 (** ( &#(* "*( $( 2( "?
;3<= *( " ! !& ( +! !*(*1555@:!& &*!, (*+! 2 (** ( &#(* "*( $( 2( " ;37= *(( ! (* ;3;!&$ ") (;7= *( A2( " (* ; !//!
;56!&$ ") (;7= *( ' ! !& ( +! !*(*3555@:!& &*!, "(* ( &#( * "*( "2( "?
;3<!&$ ") (;7= *( " !!& (+!
! * (* 1555@: !& &*!, "(* ( &#( * "*( $(2( "?
;3<!&$ ") (;7= *( " !!& (+!
! * (* 1555@: !& &*!, "(* ( &#(
* "*( $(2( "?
;37!&$ ") (;7= *( ! (*?
;3;= *( A2( " (* ; *, & "(* ")!)!2 (/#!
" !) (* B !#!, ! C !#,D% "!* /# *& ( ! )(2+,!! @.&(, $! &/ "!/(':!2&)(2+,!!
(56541444!
!/( E ;5 %"$!
#( ")( *( (* "&(( (*"((2!&"/( "B!&" "!2D$! !-#/!
"+)(2+,!!
"B!-"/ #"C!-"!D!&B!&&D%/( "!2&$ " !& B !//!D2+ "!&&)!2+)(2+,!! B!-"/ #"C!-"!D A"( & ( !)"!,( ( ")(2+,!! !)(2+,!! D/( "B!&" "!2D"!&,(+&$ " "&!#"
(*B!-"/ #"C!-"!D))(&# ( )(2+,!! "!* " !,, " ,!)"& ! !!, +( "2 !& *,) &2, +,.("+("&)+ ((*.$!#' / ")(2+,!! !&?:
! ++,,! B !//!D)!#"
"(,&(*"2& ($")""*,, &($!+ *( (*""(!&**&!/!(( "#"
- / B!-"/ #"C!-"!D & (*,) . $ " "",+ (*(""!&!&%(& (&*&"2,*%$" "!&"#"
!2"
"#"
!2 ) B!-"/ #"C!-"D*,) &)(&/,($( "#"
"!& & B!&&D*,) & "/,($$ "!&.&,* ,#
B!-"/ #"C!-"!D*,) &*(/,($$ " ( ""!&!&$""!&",* "!& (!'"2,* "**&.(""!& * B!&&D*,) &/,($$ " "",+(*(",* - " B!&&D#!' !( " /,($ $ " !& .&",* *(( # B !//!D-)-&"2 " B!-"/ #"C!-"!D*,) &/,($( ",* &(* ""+ 7 " )! (* " +() ( " !/(':2 (& 2 (*)(2+,!! $!)(&&(15541444%$" ")(2+,!!
$!!&2
&"(+ !,"!/(':2 (& 2 $!&, &(& / % -"$& #"%!&( "/!(*!/(':2 (& 2
*(2!,(* ")!$!,(&#&!& "' #!
($!)(&) & )(2+, ((*' #!
(% "*!,+( & ) (16;==$! *,&!#! !,, "!++,,! ))(&#, !,, "!++,,! *!)&
!, !& " $ )"!#:" & / " ,!& !, =( *( )(22((*+"!/,& ) (;56%;3<%;37%;3;%;7(*=" !/(':2 (& !,, 2!
, ),2!
& ()(') ((*!,, " !++,,! F !& < "!/)( &&/ ,!&)(,*( "!++,,! ! ((*. "!/)(22
&/ ",!& !,=( $","(,&# #, !&)(') #!,, "!++,,! *( ")(22((*!/(':
2 (&(**)))(&# (,!&)(,*( "!++,,! * "*!)
!&))2 !)+ !# ( )!$(,&"!'/+(+, !!, G&/ ",!& !,=( "$!(+(/, (*)(&#!
*&#(*)(') (!#! "!++,,! ))(&# (,!&)(,*(
" !++,,! " '&) !&&)& / " +() ( $! &*) % ,!/,!&*,,(*)( !&) (%!& "*(% "!2$!( #((& (#" (2 " !&!&*A&*(+('#!)"!#)2!,)! 6 ",!&)(,*( "!++,,! "!* ")( &
2, ( "/!(*+2+ (!&!2+ (% ",!& !,=(
"!(/'& "+() ($!))*,&)"!##"/& ))(&# (,!&)(,*( "!++,,! !,, "&*))%$")"
$**) !&#!'(#" (& "+() ( ( ,!/,!& &(/ *,%"!'/#(&/ ",!& !,=( !&%2, %( "/! (*)(.) !&2 "*&#(*)(') ("!/)(&& E "!!,(/!#&/ ,!&)(,*( "!++,,!
)! ",!& !,=( "!#(& "*!) "$!!
&,! (* "&! +( # "2!
( "+(,)!& "&,! $! *!
!,%+! ),!, '$(* "*!) ""(+ !, "+(,)(**)!,"!& ' & " )(2+,!! ( 54541444% $"( $! &),!& ( / * *( 2 / *& (#' 2 ",!&)(,*( "!++,,! "!!,(+( &( !&& ( (!/('% ",!& !,=( "!!,( *!,& (!++)!
"$!(&+& )((/(!
((* ". **&/ ")(2+,!! %(2)"(' "/( "!&2( "(* )(2+,!! %$"($+(.) &! :$ (* "()))%&&(
)(2*($!& (++( "+() ()!$ "#!& ()& > "
#!& (!/('% ",!&)(,*( "!++,,! "!)( &&
/( "(*)(2+,!! !2, B!&" "!2D"!( &)/& "& !,(*
")& %),&# "$!+((*(**)&/ "!!,! %!& 2( "&&( +*(&+( ( !, 4 "!!,(/!#&/ ,!&)(,*( "!++,,!
!&& ( (!/('%!( ",!+( "+! (* "+() #!#) $!
! &+& $ %#"/((+!/ %$!( A!2&!& ' "$!+((*(**)$( +(&)&/*( ",!& !,=( +,!&)(,*( "!++,,! "!/('&)&&*))
"+() ('&)"!'/#(&/ ",!& !,=( %!&
"*(% " 2+#& . (* )(') ( !& (& (* ) &' (/ !& 15 ",!& )(,"!)( (' & "!/(':2 (& !#2 ",!& )(,"!)( && )!( +(+!++)!
((*'&)!& ",'! ,!$%!#"
)(),("! /&!$/ ",!& !,=( +,!& )(, " !
)!!*,,+((*)!%$" ")"!#!#! "!++,,! "!'/ +('&/ (& ""!&($(*!,,!(!/,&(/ ))(&# (,!& )(,!' !&!
!,'((* " ( "!&/ :( / +() (/*( ",!& !,=( %(2)"(' "$!(**(
()!
! :$ !))( &+ "*!) *!2, 22/(* )(2+,!! %"/( "!&2( "%$+ " 11 ",!& )(,"!* ")( && /*( ,!& !, =( ( (, " $! ! ,!/, :$ !))( % )(2+#(* 2( (*.&@)(2+,!! %/ !,( "++( ' 2&)!, '&)% !& " !/(':2 (& '&) ,* $!
**) !&#((&(#" (&)"!# "/&(* "+() ($ "
#!& ()"!#*!2&!#! "!++,,! >",),!2# "( )(+(*&,#)!& *) "2+#&. % "!/ )( &&/ ,!& )(, !++!,&'(&(*2 !&&'&2!, 13 ")(&"!/+&)!*,, 1; +!,(*)(&"($ )!%(& ( +(' )! "+() ("!&A!2&'$ "& !,(* !/(':2 (&$ !!&?:
>:1 !&" "!2% " :$ >:3
!#!,!% ".& >:;
"!2 >:7 !!/.
#"
>:F -"$& #"
>:< (+!! >:6 !#&" #" ,, 17 "&()2 ! '&) "+() ("!&+,!)&()(& !&+('& "!2%/ 2!-#$ "A"/ % "(* ")!% " +,!(*+,!)(*()))!& "2&)(:,#!,+( 1F (& ( +(' !,,#!
( !#! " !++,,! " *
$ A!2&/ "+() ($!B!&" "!2D$!A!2&! >:1($'% "$ /(A%""!&( #' "& !,(* )& ">:12+, &+(& (56541444!
!/( 5E ;5 % $""$! !-#/!
"% "!++,,! B!-"/ #"C!-"!D%!2&$ "
%B!&&D%!2&$ "!&B !//!D2+ "!&&)!2 ( "
"(!&(!'!,B!-"/ #"C!-"!DA"( & ()!
)""(,&B !#!, !D!&-,,"2%/)! "/( "(*B !#!,!D"!&,(+&$ "" &!#"
))(&# (>:1"+)(. $!*,) &/ !++,,! ( "+((*B !#!,!D+>:1 "2( "B!2,!
'D"!&!,(!'&( "+( !&$ & ")& >")(:
A!2& ">:1"!&!&2
& ( "!2&! %(56541444%" /( "B "!"!2D"!&,(+&$ "B!!2.
!D "&!#"
(*B!-"/ #" C !-"!D ($'% $ " #!& ( # !
( (* )! !#!
"!"!2D " >:1 "!& +,!&& #(!) ))(&# ( >:1 ( 56541444! +(,) (**)!, "!& ( ' & ""(2$ "#!& ( H !#! B "!"!2D 1< "A $ A!2&/ +() ($!B !#!,!D%
")(2+,!! @.&"2,*">:3"!&+(&)&%/ !&,!#% ( !,2( & )!, ( " 2 2!&/ "2/*( "+(,)8A9 ($'% "H)(*' $")"*(,&&( "+( !
2(* ()))$!!
&/ &** , %)(2+!( (" 2 /*(
"+(,)%)"!!* A"( ( ( !)"!,( "* !!, $! ,!)"&/ B!-"/ #"C!-"!D$ " "",+(*!&$"" ! & (!$! "$!+"&/ B !"/!D& ($")""*,,&($" !/(':2 (&+! (*A!2!
(::)"*(*>:3$!&** *(2 ( :( / "2/*( "+(,)%$" "!/(':2 (&' "!& !-+,!)'&)"((,(# "* "A!2!
(::)"*% >:3&+(& "$!.&/ B !"/!D$ "-)-!,(%!& " /( " B!&" "!2D !& 2( " B!2,!D"!& !'& !
" +( % $"( )!2&*(",+%!& "!* % "!!,! *,&*(2 "+( ))(&#
( >:3 " 2 $! )(&& " "(+ !, / " +(,) ( 15541444($'%$")(:A!2& ">:3"!&&+(& "$! ( !$!$" "! )2!,)!$!*,&!#! "/( "B "!"!2D *(-&!++# "&!#"
(*!++,,! (1:D!-"/ #"C!-"!D( ( ))(&# (>:3"$!( !$!(* "*!) !' #!
($! )(&) &% )!%/ "+(,)%(( ($'% $!!&2
&/ >:3 ""(%$" ")& "!& !-+,!)%$! !
&!
")-, +(+,!
&!!%!& !
2(*()))% "$!( ,#"
% !& !* ".%"$!)()( 16 "* ")(:A!2!
(% ">:3"!&!&2
& " "($!!&.(# ""((* "!++,,! %!& "!2') %
"$"((*B!(&"!2D!&B"(!,D )))(&# (>:
3!
2(*)& % "$!H &!-! ")& "!& !-+,!)!
E:E ;5 %!& !,, "!++,,! "!& &""( "(#"2! #!
%!&!
+( (* 2*$+("!&+!& "(#" " " >:3* " & "& !)/ $ "+,!)(*()))!& /!
"((2%$""/( "$! !-#/!
"$!<:6* $!!,( &/
")(2+,!! ""!&( **&! . ("*!)%)" ( !/&(2%!& "$!+($")"$!&*(*,) #.% $!( "($ ("2%*(& *)!
(% "=( ))(&# ( >:1% "+(,)"!&' &"2% ""(+ !,%(56541444%5E541444 !&54541444%/ "&&( # " 2 )(&&($'%""! && "## ( "*& (#'! 2 ( "+(,)/)! "$! & (#' 2 !* 2 #$ "" "(&!& 1E " A $ A!2& / " +() ( B" !2D
!* 2!$!(, !*(2!,$ %$"("!&+('& ")!,& +,!(*
"+,!)(*()))%!A 14 >:7 /+) (B !!/.
#"D% ((%$!!*(2!,$ % $"( "!& &+(& " +) " !++,,! $ ! & ( 3<111444%!& &# ")((*' #!
( "!))&B!&&D"!&
(,& ""!& "($ " "(!&&/"($'%!+ >:7 ")(' (*!/(':2 (&"!&' !-+,!) 35 " ' #!
# **) (* " )! $! A!2& / +() ( ! >:F% $"(% (/'(, % ++( & " +() ( )! / +(&)# !)" ' % $")" "!& !- +,!) &# " )( (* ' #!
( ($'% " >:F &+(& " "!& 2 .&@)(2+,!! ""(+ !,(5E541444!&54541444%/ (
"( $( ())!(% " .&@)(2+,!! && ( # " 2
)(&&%!& & "$(,&#' " 2 !* 2 #" B(&!&D 31 "2&)!,(**)%$"()(&) & "2&)(:,#!,A!2!
( (*.&$!A!2&!>:6 $!&+(&/ ">:6 !
2 (*2&)(:,#!,A!2!
(14.$*(&( "+((*.&% !&2( (* ".$)&$(&)!&/ "!+&#&$!+( ">:6"!&+('& "2&)(:,#!,+( (* ")(2+,!! !A1 ($'")(:A!2!
(% ">:6&+(& "$!(. (! '
!,+! (* "/(& !& . (7%$")"$!)!&/ /,
$!+(%)(,&"!'/!( )(2(*&&*!,,( "#(&
33 *!! "!/(':2 (&'&)!&&)&/ +() ( )()& ! /! +!, (* " !/(':2 (& '&) "($
*(,,($#! ",'! !+) %$")"&)(&!
(
)! :
4-52! :
* "*!) !,2!
A(* )!!!'!,!/,( )(& !- ()(&!
(% !+ ")&
"!&!,,#&, !-+,!)!
5E ;5 (56541444%/ *( # !
( (* " * 2 $! #' / )(2+,!! @.&(15541444!
!/( 5E ;5 , "(#"
"' #!
# **)"! & (#'!A+,!!
($ "
#!& (!/(':2 (&&,! %/ (A+,!!
()(2# *($!&*(2 "&(*)(2+,!! @.&!& "% "!/(':
2 (&&,! *!
!,*( "+() (> "#!& (!/('
"+)+,(*,!$,!&&($ ")!(*",!!,' (*!2, !&146; =F51%$" "!/(/'& I &,! ,(&## "* *(2!
(+( H (* , 2/,,"2 $")"!)!
(*!* "(#"
!))( (*&,! "+( ( (, # /* (* "!&'! !#(* +( ! &!# )+ (* " (&) ( (* )(,(& '(%A!##!
&!))( ()()() & ( !!, (* &,/!
(!&)(, ( % "*(% !, &,! ",(&##(* "* *(2!
(+( "(,&/ !
*!) (, A+,!&J !6-.2!-02 ! /5720!
":
)!% $! &/ ">:1 !
2 (* )& " 2( " !2, B!2,! 'D $! !,( + %/ "$!( A!2&&# ")((* !," !/(':2 (&*!, "!
" )&/, (* +() ( )!! ")(:A!2!
((*!/(':!2&'
!,$ )(,& "!'/ 2 !,! "# " -24& /80 32 0-24 /012!'2!0 :
")!(* "+() ( !
2(*)&
B!&" "!2D "/( "(*)(2+,!! $!+ "!2 "(!&$! !-# /!
"" & !) / $ " +,!) (* ()))!& "/!
"((2%! &/ ">:3%$!<:6* ($'% " /( " (* )(2+,!! B!&" "!2D $" !++!& "$ :/(A%!>:1%2! !& ! )(2+, ,) !/( "& !,$")" . $ *,) & "! /&(&+ "*!) !+>:1$"")!2( (*
"/!
"((2% "!))&$+ !
"+( *!) ">:
1+)*)!,, &+(& (. $!)!&( "+((* >:1 " +) "% " +() ( )!D &' ! /* *(2 2( (*>:1 ' 2!9!!0
:
-02 !
:
)!&# ")((*A!2!
( >:1 "!& !&2
& " "( $! !
& ! ")-, +(+,!
&!!%!& !
2(*)& 2/(*+( "!&/+!# "(#" " *( (* ""((* )(2+,!! ) " )& "!& !- +,!) ! ")-,
+(+,!
&!!% *!*(2/,'!/, ! (* "#"/(% ! # "#"/(#"(% (! +!/ $(,&(
"!'( )& ")& %$"14.$**&/ )(2+,!! "!/(':2 (&*!,'
!,
)! ' 8-9 ! / //!'2 ! 09
:
)!((* "))!,!+) (/ !- ( )(&!
( "$!+((*(**)$")"$!!,,#&, &/ " !!,! B!-"/ #"C!-"!D!&B!&&D 8!++,,! "9$!( )('&/ "' #!
# **) &# ")((* !,( "!2$!+('&> "#!& ( !/('% " >:1 "!& +)*)!,, &+(& "$!+((* (**)$!( + "=( "*!,(*' #!
# #) ()('!& +(' " $!+((*(**)$ "( % A+,!!
(!*!) ($")")!
&(/ !/( ")&/, (*
"' #!
( ' +-9 2!2!
023-02 !
:
)!!( ",'! !+) (/ !- ( )(&!
( "' #!
# **) ")(,,) & /,((& !! "*(2 " +( ()(,,) & "),( "(* .& $")" )(,& "!' ++( & " 2&)!, '&) / "($#) "),( ")(+(&# ( ".)(&& " !/(':2 (& ,!+ ( " +! (* ' #!
# **)!,(,'! %+! ),!, '$(*( " &*)) )!
' &:0-: &0.2'-4 2!' :
)! ,'! (( !+2&)(:
,#!,+( A1%+('&/ >:6%!& 2( (* !
# &() (%A!2&!>:5<% "*!) $!*(&( ""!&(*
")(2+,!! !&*( ++(# $!+*(2&%/
"&() ($"("!&)(&) &&(,(#)!,A!2!
($!(
A!2&%!& "&(,(#)!,+( ( "A:! +( $(
+('&!))(&!)$ ",!$ ' /!'
2 !
:
$(#"/((* ")(2+,!! "!'/A!2&! >:1!&>:3%!2, (#&!!& #"( "(*
"2"!'&+(& " "!&( "!&(*! )")&
"#"/("((&(56541444 A !&'0 /01' .94-2!-!0 :
" ! ' +)*) !,,#!
( !& ( "$ !,( +('&/ "&*)$ "$!!,,#!
(!#!
")(2+,!! D*!2, )(2+,!! D/( ""!&,(+& $ " "&!#"
(*((* "!))&%/ !' !# 2! ">:38)(2+,!! 9&# ")((*")(:
A!2!
("!-+ , !/( "!/(':2 (&!,,#!
( !
"" & (+,!&#(!)$")( &$ ",!
& H ( A 4 / 023-02!33!'571242!
;2!3'02 ! < " )!%((* ",'! !+) (/ !- ( )(&!
( ((* ")"!#*!2&!#!
!++,,! $!%*( ")(22((*(**)& ) (;56 =($' 2( (*>:6"($ ((* .**&/ ")(2+,!! $!('
!,+! (*"/(& )!++() ('( "!!,! % $((*$"(2 $!2&$ ""!+&#&$!+("!&*,) &.(
"+((*)(2+,!! / &&( )!! . (! '
!,+! (* "/(& %)"!!/&(2%)" ("!&%)!
!
' (#&(/ $ "#!& ( !&(* "+() (
"$!! ( (-,, ")(2+,!! 3; " )2,!
' **) (* !,, " !/(':2 (& *!) (% )(.( , %,!& (!)(),( )!% "!&(/ $ "
#!& ( ")&/, (* " ( :( / "+() ( , % " !&(/ $ "#!& ( "2/(*!))&%$"($'(,'& )(22((*(**)$")"/ ! &/ &,! %)(&, % " &(/ $ "#!& ( "$!+($")"$!& ")(22((* )2% "&, % "!&*)) "' #!
()(&) &/ ' #!
# **)%!&*( ", % ",!)-(*&+& )((/(!
( 37 '$(*!/('%!!(!/,&(/ )(++&+!#! +() ( ( !& $! "& (* "+() ( (&+, "!/(':
2 (&+)())2 !)%$")"$(&# ( %/ +() (2!/, *!,& (&(( 3F '$(*!/(':2 (&(/'!
(% "/ (/'&
" +() ( $! ( ))*, ( +(' )"!# !#! !++,,! / (& ""!&($(*!,,!(!/,&(/ %!& "!++,,! !
,&*( "/* (*&(/
3< ! H, ( !/(':2 (& (/'!
(% "/ (/'& !((*. "!/)(22
&/ ,!& !,=(
$","(,&# "!++,,! #, *( ")(22((*(**)+"!/, & ) (;56%;3<%;37%;3;%;7(*&!!,=(&*!) #'*!) !
(%/ #'# "/* (*&(/ !. (*!)H
!, "(,&"!'/ &/ ",!& !,=( "%/ !))+ # + !++!, "2+#&. (*)(') (!&(&(* )! "/ 0- 2!&!++,,! !"/ -'=&200 > ?
$ $
% >" "+!-#@!(& K@ ( >" "+( !/, K@ (