Harbir & ORS v. State Of Haryana
!!
"#! $ %%%&&'' () * " %%%&
!
+ %(%*% ,-'!)' $&&'' % %*$)#$*!-$ '%.
"% ///
0$!&&'!! !
) -! $1)-2 % 3%
% 5%
$ !
!' *! 6)- +!& ! *!7%8
9$# $&&'' 9$'-9!
$!
:$99 $-9!
$ ! &)!$#') * !
4 548 $:!+' !$ ;:+; $# !
)-!-)!2&!2 '! &!%3
4 $ )* !
48 :+!)'
)-) $!2&'!2&!2 &! 92 $% 0$ 9' )-!-)!2&!2 '! & ! %3
4 $ ) * ! 548 :+ ! )'
)-) $!2&'!2&!2 &! 92 $% 0$ 9 ) ) '% !:$99 <)!
%
% 0$ $& ) !!) $''9 7#*!-$ 4 !*!-$- $! #*:4*"+9=)2
% 5%
$ $9! =$ &) +'! * ! * +!& %"9'#)%"$ $)-$ %"! $! ) 9>! '' =2#!4*)19$9--! $9>!''!- $! &' )&&'!-#)!'!-2 !'%"!$!) ) $2!'! $!- !!$!- $9>%*2 !2 $) $$)=2#!% % 5%
$!! 2$2
!-$ % "2!) $!2&! $!2!-$ $ 9!
$=2#!%0$?
!%%
% 5%
$ '&$=2#! >#) $9$#) $!%=2#!!2$!2
$&!)!-$ #) % $!$- @!&) 2! '!
$ $9$! $9 #&&#$!2 +!& %0$ '' $ #'! +!& !'' $%"9 9 9$$!$-% $!7$ $)-# $ =2#! 2 $ 2&'! !$!!''-% $ $2 !
$!%" )' #' ! $#!''-%A! !!'"&!
' $9!2 !-!-$!2% %5%
9$ $7$9-!-! $$!2 ' 9 2!@!&) 4'!2 $2 $9!2 #)-#9'!-! $&!'"!$ !! .$*!% $!- $ $ -!B $# $!%0$)&!'!&& 9'!-# 9 !'%")& 2)>9&$##
'' 22!
!- $2)$!%
% $#! $! )* !
4 548:+9-! -! )>9&%*!
&' &' ) 9&&%0$ 9!
)* ! 59 %0$& 2 2?2! ! $#9 ) % 0$ )9 % 2&' !! !- ! $9
!')* !
4
4 59!
$* !8 :+% 8% (! C%C%
!0-!* +>$9 '1)!' !'# $6)!'6) ! % 3% 0$& ) !?2!)2#9!
!!
)&& % 0$ $ ))* !%+%%9 % 0$! $$ 22!
$ !2%0$ $9 ! %0$ $#''!2&'! ! $ % :
9#'! 2) $ $#''&' )& $2! '!
% 7 $!- 9 2 $2 $ $ 2 ! ') $&'! %0$&'! $# ! $!!- )2 #'>&&9$! $9) $&)&! ') 22% )*)!'!
!''&' $92!
!2 $ ) % 5% 0$&&'' 9 !
#%" $!&&'% C% D$$' )' $& !$-
$)-$ $1)-2 % % +D" #'(!$) )
%5%
$ 9& !+'! * !*+!& % !- $@:*:
*)'
*!-$$$ $!2 $'& !!-& !'
& $ '!!- $:'<-! *%+% *+9$! $
" 9'!9!
$) '%0$& !'& 9 ! %
+9'! $:'<-! % + $
$*++!& %
% +D " #'*)$!'=)2& %5%
$>!-*:+9=)2$$ >&$ -&$ $ #9$! $9'!-! $&!'%0$&$ -&$A?%+ +# $! 2&!!
!'% % +D %'>6! ! '! .'"&!
'
+!&
$!!!
A?%+ 9$!$& 8%5%
$ '- 9!
$ %(! =- %$)' !9 $ ) & 2 2?2! ! $#$%0$9 2>'!- )) $ >%0$#9 2& 9''
)'2''!-%A&!2!9&' &' % )''2 ! 2#'!-9& % 0$ '&$!9!'&)''% @ !' ) 9 #' % 0$ # 9 ! !!#' 9!
$ !! )'
% ! $ ! 9'' 9 $!- )# ) ) !!'
! #'% 0$ ! - 9 ) $2 $? 9 & #!' ''% : #2 $! 9$9!-!- 2&!
!2!!- 2 !'9& ! 2 $%0$ ) $9) !1)! !#9$! $9 2 2! )9)! ! ) $!! )%0$ !2# 9!1)! $9 !#'# 9 $& 2 2?2! !9 %" '& $& 2 2& A?%+%: ?2! !$
$9!!-)-- !9!-! $! %:& ! !#'>& !!9 2>$!29 $ $ ! ) 2 #& %: 9!- $9)'$#!!-
# '!>B!-#' ! $ ) !')-2)& ! ' !! $# $! %0$92)9 !! $ 2 $% % +D87$=)2& $'-9!
$$!# $ =2#!9--! $9> $!''!-9!
$ $$'&
''%$!47#*!-$4= $&)99>!-!
$! #!-" 33838$> % $!-$
! !- 4
%5%
$!$- > 2@!&)2!#) $! )%7?
2!- $$!
'&$! ''<)!#) $9$#) $!%"!# $ =2#! '$; $ $$- #!-2 @!&)2!#) $ )%0$ $7#*!-$ $ $! $ $!% D$ $ 9 -!- 2 '! $$!2 9!''-.$*! 9 $'! 2 $2!2 $2 #9'!-! $&!' "!$ !!!''-.$*!% $!- $& $9 #'!- $9!
$!
99%0$ -!B!
# $!%*2#)
$! 9''!- &' % 0$&'! 9!2%0$ $ $& >! &!
$#)
!- $2! '& '! 22A?+89$! $9!-#$!2% % %C%
)*)!'- &) !!- %5
4
9$! $ $! '&$)2# !%% =2#!7$99!
% :
9 >! &!! 22A?%+39$! $'#$!!- )% $' & '#!-&!) $! !! $#)
)&! $&&' $&) !!-!? ) %
4 $
$ $!- '&$$!# $ $2 9'!
2 $&' ) %: ?2! !$ #9'!-!
$&!' $99 $?
! $! $!'% % +D3+&=)2!
'
'>E&&!!'6)- 6)! !!!46)! !' -! =! ! !
)B- E%+% #)-$ $!' @:7%8
)* !888:+ +'! * !6!1 ! !
)B- A?%+
% 8% +D5*:*!!=!$ %C%
$9& *:!+'! * !*+!& %! - !#*:+9=)2 ) *)!' & ! ) 2 ! ') A?%+
-!- 22!!2 $ !E+% "2 $ ! ') A?%+ $$>& '%5
4!$! $)!"!*!-$' +!& % +)) $ $-
%5
4 2 $ ! ' &' 9$! $ 9 > ! &!!22A?%+3%"! !! $ ) A?%+
+ C $2 9- # $ )% 3% +DC " #'* &' *!-$ 3%C%
)"#! & !) 9! - !$!& #*:
+9=)2%"2! ') A?%+ $'-9!
$ !0-!
*)!'
2!
! !$!
(!1F0)=2'$ $ .$!*!!! !
+!& $!-$ ! !- 4
%5%
' & $ ''9$! $$ 22 !@!&)%0$--$!22 # $!2)&%0$ ' $$!&) !!- ) %%5
4$ 2 $! $9$! $$$& % $!- $ > $2 E+9$$9 # $&'! 9!
$ ''%0$ $
% !' 2- &%0$! ') #$!!- )% 0$ )'!-!
% 5% +D #'*)!'=)2 !!
A?%+ !-
C% 5%
"(!=)2$$ $!2& '
!!- $ #)
&!
!- 9!
$ @*, $)# 9$! $ $ &!
$2%"$ $ !& "(!=)2% 0!'' !2 $& '2!!$!&!!
9 2&9!
$% C% +D =2#! $! 92&' 9!
$$!2! #!-7%" 33838% %5%
! !-$$- #!-! $ ''2@!&)
2! #) $! ) !-$ %
%5%
$! $ 7#*!-$2 '&$ '' <)!#) $9$#) $!%"!27#*!-$ $!$- > 2@!&) 2!#) $ )% %5%
$ 2 >9 $! $ # >!'' $ '' $ # $2$!2% 3%5%
$9 ''# $&'! +'! * !*+!& %"9$! &>! $&'! ! ! !! $2%"&) $ A?%+39$! $9
>! &!!2A?%+8% " %C%
)2!
! - !2! ') A?%+8 $ 22!! $ %3
4$ 2 $!$ 9$! $$$ '!6'+!& ! !#?9$ %0$ ! ') # $! !- )% +)) $ ! ') 2!
- ! ) %
4 $ &$ & $! !
$ $ $ 9$! $9
>! &!!22A?%+8%0$ ) A?%+88
+8! !
!A?%+8 % % )!2! ') A?%+8 $
%5
49$! $9$!$ $ 22!! $>&
'!$! $)! #2'! $)#'#% +)) $ $- %5
4 $!'$&$ %0$29 >! &!!22A?%+3 %0$ ) A?%+3 +35 $&$ -&$!A?%+3C% % +D *:*)'
*!-$
%5%
$9& *:!+'! * !*+!& % !& )<A?%+52 +9=)2*:4*"*+!& $$ 2'@:A?%+C% "$' & !'& $)-$A"(!$) )
$:'< 2-! *+ *++!& %
% +D *: E2 $22 8%5%
) !-& 2 2?2! ! $# $ *!-$ $ $!2 ' & ' !!- ' $
& 2 2&
2&''' &&%"$ 2 $*"9$! $9 >! &!!22A?%+ % 0$2#$!!- )%
% +D ! )
+ 9! "'<= $$'! & $ !!
$&' ) && '! &'A?%+8 %
% +D7#*!-$ $$ $ )-$ % $*!-$G 9$!99>!- ! =2#!9$) !'' $ $! $&' )&&'#)!'!-2 !'% $) )$2 !-$ !!$!- $9>%*2 !2$) $$)=2#!% %5%
$! ) $$)%" $)-$ $
& 2!-$ $ $$)=2#!%0$?
$ '&$ =2#! >9 $9$#) $!%0$'
!2$!2
$$- #) % 2 $&!)!-$ @!&) 2!%"9 > $ +!& #) $$ $ $! ! !% =2#!! >99$$$-% )-# $=2#! 7$ 2 $!!''- $# $ $!-$!! $#!''- #) 9)#' $!2%0$!!
$!!'"&!
' %5%
#) $9 ) $% $9-!- 9@!&)2! $2
9 $929$!2 #9'!-! $!' "!$ !!!''-.$*!% $!- $ $) $ # #$!$%,!-7$9! $ $#$ 9 !2 $&'! %" - $! A?%+5 % 0$ &'! !!
$&' ) ) !<) & !- !& $ $#& 2 2 .'"&!
'% %C%
&'! ! - )!2!
!$!& % 2!
2 ! ') A?%+8 $$>& '%3
4!$! ! !'$)H! '+!& %0$! ') #$!
$)2#!2&!%+)) $ )2!
- %3
4 2 $! '&' % "'- ! !
% 0$ ) ! !
9 >! &!!22 A?%+89$! $#$! $)2#!2&!% "! !!2!
% "' ! !! $! ) 2! !%
4 $ A?%+88 +8 $! !
A?%+8 %" $$$ $! !
$!-
!-!
&$ &!%
% )!* +>$ !- !'1)!'2
! ') A?%+8 -!- 22!! $
$$>& '%5
4!$! $)!D$92 '+!& % 0$! ') #$! $)2#!2&!% )!* +>$- ) 9 $%
4 $2! !%
$%"'- &)! 9$! $ $9 $!'$&$ $%0$!9 >! &!!22A?%+3 %"! !! $&$ A?+3C ) A?%+3 +35%
8% )!- ?2! !$! )2!
!$ 2 $! ') !$!& !$ # # $2!$!& %
3% +D3*:+9=)2& %5%
$9 & *"+'! * !*+!& % " $
A?%+5+D7#*!-$9$! $$2$!2 A?%+5 $2 $+'! * !-! ! $)-$""!
2%@:+C9 #*:*)'
*!-$%0$ $'-9!
$ 2&'! 7#*!-$ $&'! ! !' $ $&' ) % $!- $$ ) !<) & !-A?%+
&& $)-$!
&'A?%+5%@2 $&' ) $ #)
$! '-9!
$ $ $&&'% 0$ ! '9 ! 9& '& ' >! &!!2A?+89$! $9!-#7$A" 2$%0$#9$!
.'"&!
'+!& % $!- $&'! ! $ && 9&!
9!
$"%" ! !! $#)
A?%+5 $ $&&'A?%+C +
%
5% 0$?
$ $.'"&!
'9$*:E2
$22$ $!2'& ' !!- ' $+ 9$! $9 >! &!!22A?%+ %0$2$ !!2 !2 &'! !6$!1 ! !
)B-
'-9!
$ ''$#!2&)! &'! !% !& $!!2 !$'-9!
$ $&'! ! !' $
$ $ *::*!-$: !- !-! !
% 3%5%
$# !&2!!2 $) ' :'<-! A?%+5 ''! $! % 0$ $9 +'! * !6$!1 > $&!
''!22 A?%+589$! $9' !- # #' 1#!+*6$!1!% $!- $&'! ! ''9 &!
9!
$"%0$2 $9 =2#!2
$!2&) $ A?%+39$! $9 >! &!! 22A?%+8%
C% %C%
$ )*)!'
!2!
9$ )!-! - !2! ') -!- 22!!
$ !2% 0$! ') 2!
!A?%+53 !! A?%+55 *)!'A?%+5C% "! !! $! ) & !) % %C%
)"#!9 >! ) # !!-&2!!2 $) %"92'' % !2 $! $!$! 9 >! &!!22A?%+5% )!- ! - !$2! ') A?%+5 % )!-! - ! 2!
2! ') A?%+8 $ %3
4$ 2
$!$9$! $$$>& '!$!! +!& %2!
- ) %3
4&$ & $! !
7#*!-$9$! $9 >! &!!22A?%+%8%0$
!229!-#2!
$)2#2>7#*!-$% !
2! ') A?%+8 -!- 22!!
%5
4$ 2 $!$9$! $$$>& '!$! 2!D$92'%+)) $ $- %5
4 &) !!- &$ $ 9$! $9 > ! &!!22A?%+3
9$! $9!-#+D=2#!
$)2#2>#7#*!-$% 0$?
*)!'2! ') A?%+ $! ') A?%+ $
%5
4$ 2 $!$9$! $$$>& !"!*!-$'% +)) $ *)!'- %5
4'-9!
$!!
!- 9$! $2#!')2#9 $!# $99!
% 3%C%
)"#!2! ') A?%+ 9$! $9 !-#"* +' $)2#2># $ )% )!-$! ?2! !'& '9&$! 9 >) $2% "! !!!
$2$! $# >! &!#$!2%
% )!- ?2! ! $ ! ! ') 9 2 # ) !
2!
*)!' !9 &)) $2% "'! & 9#'!2) $ )$#''!2&'! ! ' $& ) ! %
% +D5*::*!-$ 8%5%
$ ! !2 ! 9&9!
!-'-9!
$ '' !##! >>!'62'&)! !! ) $ )'#&&$% !& $!!2 !$'-9!
$&'! & $ $& %&!
!- $2)-) ) !'!-%0$&!
!- $!!- 9 )-$ %"
! '$!2"#!%"9)#' &) $ )2 9$!& %! - !$! ' $'-9!
$ 2 $ & $ $ $ ! !-$ ! !-
4
%5%
2 +!& ! $ =$ &) ''!- 9!
$! 1)!!
!&'! !*+!& %0$!!2 !9& +'! * !*+!& 9$!2 $' #-! ! $!-!+**+!& %0$ 9 > ! &! ! 22 A?%+58% )< 9 +'! * ! 6$!1 $#!9$! $2'@:A?%+
9-! % )!- ! - ! ) "#! 2 ! ') -!- 22!! $ %"! !!"#!!) % % +DC*: !1+'& C% %
$9 & *:!+'! * !*+!& %"2&&'! !A?%+C # $:'<-! &) ! )!F*'!-2% $! $'-! !)&) !9 !A?%+C8 %%
%&) ! $ )':'<-! - ;&'! 2!A?%+C5% $29- !A?%+C% )!-! - ! )2! ')
A?%+C -!- 22!! $ & 9$! $ $ $)2# 2>%:
9'!-#+D" $2#!%+)) $! ! ') $ )2 $&' -!-9$! $ 2A?%+ 9&&%7?
)9 1)! !'' >)& # $:'<-! % % +D #'1#!*!-$+'! * != 9'!*$2'!
! ' 8%5%
$9& #')$!+'! * !6$!1 ! !
)B- E+% $#!
" ''2'@:A?%+
)* !8 88:+ 9 % 3%5%
*:4*"+'! * !*+!& $
> $$ '-9!
$ ''! &!2+'! * !6$!1%:- $ 22A?%+589&&9$! $# $!!- )%"! 9' ! $!-% % +D " $2#! %%
$9& ! +'! * ! * +!& % ) ! F *$'!- 2 2 ! ') A?%+C -!- 22!! $ % +)) $ $2 $&' ) %2A?%+ 9 &&9$! $#$!!- )% % 0$ !# ! )2 !'! % 8% @2 $! !
2) $!*!-$ 9 2&' 9!
$ =2#! 7$ ! $! 7%" 33838$! %=2#!7$9--!
$#)!!''!- $)&&'!-#)!'!-2 !'% !!$!- $!9>$!) -$2! $!-%*2 !2$ ) !-$ 9!
$ =2#! $! 2&'% $ !-$
! !- 4
% 5%
#) % 2$!*!-$$ >
'' !'' $ $2@!&)*!'! $2 +!& %"! 2# >%
% 5%
$! $7#*!-$
'&$! ''<)!2$!2&'=2#!#) $9$#) $!$!%"9!2 $!$ >
'' $&)&!''!-2@!&)*2!%"9
$2$ #'! $ !&' % $!7$ 7#*!-$ $ $ 9 ! $$!%"9
$ )' !$!2% % 5%
# $ $2-!9 $
# $!2%D$ $9& !- 9@!&)*! $! 2 ' $9!2# 9 $'! #9 '!-!&!'"!$ !! $(!''-.$*!% 0$9 $!'! !! $#$!%0$ &'! 9!2%@2 $##)
A?%+5 $&&' A?%+C +
9 >! &'! &!! 22 A?%+8% @:A?%+C9-! % 5%
5% + 7# *!-$ $ $! *!-$ %
8% 5%
+D5 *: : *!-$ +'! * ! 6$!1$ ! !
)B- E%+% ! !2 ! #) $ & 2 &9!
$ ''!##! >>!'62'&)% D$ $&'! & $ $ $&!
!- $2)-)
) !)!-9%"9 $&!
!- ! 9&&$%"! '$!2"#!%" )' &) )2 9$!& ''%@:A?%+
) * ! 8488 :+ 9 -! +'! * ! 6$!1$!
! !
)B--!- $! %! - ! $! ' $! $# $#$!22 $ & $! !-!-$ 4
% 5%
! $=$ &)
+'! * !* +!& %+'! * !*+!& 9!2 #) $!% >!-&2!!2 $:''<-! 9
$& !22A?%+58 3% 5%
% 0$ 2=2#! $-! 9 &) A?%+3 9$! $9 >! &'! &!!22A?%+8% )"#! 92'' ! $&
% C%
%"!$! 9 > ! &!!22A?%+5%:
9) 9#)
$
$
$' $$! 9! %0$9&!!!?#)
$ $$! %0$ #)
2 &9)2!!-% 0$2!!-!#)
9! %0$$! $#)
2 $# $!9 @*,$)# 2&!% 3% 0$ & 8% C%
$ @! * ! ,# $)#!) ,# A?2! !
!
! " # $"
"
!
"
"" "# $%&'&$'
%
' # (
))$*% +,)-*+
5% & $&
$#)
2 $& 92
$$! )"#!% )"#!!$! )* ! %+%%!' ?&'! $9 $#)
$$! 9$! $$9 ) #9!- !2$! 9$! $92!!-2 $! 9 2 $&' 9$ $#$!*!-$ 9)%0$!9 ! )2 -! $ )"#!% C% @2 $! !
$# #'!$ $ $ ' 9!
$ $ '' %% $ ! !- !-$
4
% 5%
#) ! )% % 5%
! $2!-$! #9 2 $!'"!$ !! $!''- .$*!% 8% 5%
)"#!9&&$9!
$
''2##! >>!'62'&)%"$ )2 #'!$$!9$!&&!%-!- $! @: 7%
+'! * ! 6$!1$ ! !
)B- E+ 9 % 3%5%
$! 9 $! %0$A-! )2#$!)2# 9) # $2
=2#!9$! $ $ 92&'! 9$! $$$ > $! !-!-$ 4
% 5%
'' 2 $@!&)2! $ )#) 9) %5%
%"#! )')!$?&' ! $9$$ 2 !&! $! ''&!- $!-$ ! !-
4
% 5%
''9 $# )"#!*!-$
2$!*!-$ % 0$! - $9!
$ $ #)
A?%+52 $& 9$ $# $! 9)9$! $& $&!! $@*, ''!9!
$ $#)
$! 9$! $$9)9!- !2$! 8%5%
2&' $ $! $ ! )2 )"#!9!
$ $!- 2 $! 22!
!-$!2) $!-$ ! !-!-$ 4
% 5%
% %
% C%
)2!
2! ') A?%+ 8-!- 22!! $ !2 '!-%3
49$! $$ 2 $!$!$!! +!& %+)) $ $-
! ) A?%+88 +8&$ & ! !
7#*!-$ $ $ %0$ ) &$ &! !
7#*!-$9 >! &'! &!! 22A?%+8! $& +D =2#! +D7#*!-$% )2!
)')!$?&' ! $9 $ &$ & ! !
7# *!-$ 2 ! $! &!% % +)) $! ') +D )*)!'$ - %5
4'-9!
$!!
!- 6!
2& 9$! $ $2#!')2#=2#!$!# $7$99!
% 0$ 22A?%+3# $!- )+D87$=)2
*:*$!=!$*:+9=)2 *"+'! * ! *+!& % +D87$=)2! !!$!!- ) $!!
!- 6!
2&'-9!
$ $! '&$)2#%0$ ) A?+
+ C%0$ !A?%+ % $!9 9>!-! ''9#=2#!7$
& 9 $# $=2#!!
9 )'$!2 $!!
!- 6!
2&$!- $2#!')2## $=2#!$! # $7$% )*)!' )'$9 ?&'! $9 !!
!- 6!
2&'-9!
$ '&$)2# =2#!7$$ 2! $!&!% % 0$& 2 2?2! ! $#$!9 ) 8% 5%
%&+D8 %'>6! !2 '& # 9 !1)! $ 9 !#'% 0$ !2 # 9 $ & 2 29 9 $% : $ ?2! ! $ $9!!-)-- !9!-%" ! 9!- $9)'#!!-B!-#' ! $ ) !')-2)& ! '!! $# $!' %")' ) $&!#!'!
$$!#9!-% 8% @2 $ '!
! )2 $ ' !' )
!-$ ' ') !
$# #'!$ 9$$!$-
@!&)*2! $!-$ ! !- 4
% 5%
!''!- #'! +!& $9 &&# $ )&9!
$ ! ! $ ''2$!2%: $)!-'
!
$!'!
!1)!$!29$! $)'
!$! $%0$ >9
$2$9 !-% 0$ $9$!# 99! &!'9$! $9)''9 %@2 $ $! ! )2 -)!'
$ )! '' #'!$% % 0$! ! 9!
$ $9''1)-2
!') % !-' $!2!
! $&&' $2 !!2!% 8% (! 3%%
3% %
8 $
&&'' 7% 2'2!
"#!9 #)& )!- & $ &&'% &&'' 7% *)!' ! ! ) % !-' $ &'! ! ! >&&'' 7% ! ) )-2!!- !2&# !') ! 1)-2 % 3%
% 5%
%
'
( '
(
)*
& -! D$ $*&>!-4 I D$ $& #' I47