Nek Chand And ANR v. State Of Punjab
!"#$%"&'('#)*++, - .+ //"00 )!( 1"2(3(
++++"(/#)%")!
* 4 5 + 5
2"(")!* 2+ 6 ) )( 07 %8#& !"$#2!9" //"00 )!(+ 2+ 8')%"2 '):97 3); <+ ++.
57 + 5 + 9"')(! )! //" 09 (<"")$'0"%&9 00"):'):!9";3%:6")!#$ &#)8'&!'#) )%#2%"2#)=3 )!36#$(")!")&"7<#!9% !"% ++7 / (("%<>!9"#32!#$0" 2)"% /"&' 0 3%:"7
2) 0 9"2"') $!"22"$"22"% !# (40" 2)"%!2' 0#32!4') "(('#) ("#+#$?++@7!'!0"% ( 9" ! !" 8+ :9<'2 '):9 )%#!9"2( 2'('):#3!#$ #+% !"% @++2":'(!"2"%3)%"2 "&!'#) #$!9"((")!' 0#66#%'!'"( &!7 ! #0'&" ! !'#) / 7A9"2"<>!9" //"00 )!(A"2"9"0%:3'0!>$#2 B'(('#)#$ $#2"6")!'#)"%#$$")&" )% A"2" (")!")&"%!#3)%"2:# 6 B'6362':#2#3('6/2'(#)6")!$#2?>" 2(" &9 )%!#/ ₹ >$')"#$ 7C" &9A'!9%"$ 30!&0 3("+ + !!9'(;3)&!32"70" 2)"%)("0$#2!9" //"00 )!( (3<6'!( !9 !9"'()#!&9 00"):'):!9";3%:6")!#)6"2'!(<3!2"(!2'&!(9'(/2 >"2!# !9""$$"&!!9 !<")"$'!#$/2#< !'#)<":2 )!"%!#!9" //"00 )!(+
?+
')&" !9" //"00 )!( 2" )#! &9 00"):'): !9" '6/3:)"% ;3%:6")!(/ (("%<>!9"#32!<"0#A#)'!(6"2'! )%(""D'):<")"$'!#$ /2#< !'#)7!9"(#0"&#)('%"2 !'#)<"$#2"!9'(#32!'( (!#A9"!9"2!9" /2 >"26 %"<>!9" //"00 )!($#2"B!")%'):<")"$'!#$/2#< !'#)& )<" &&"/!"%#2)#!E @+
"$#2" /2#&""%'): !# &#)('%"2 !9" /2 >"2 6 %" <> !9" //"00 )!($#22"0" ("#$!9" &&3("%#)/2#< !'#)7'!'( //#('!"!#2"$"2!# !9"0": 0/#('!'#)#)!9"(3<;"&!+9" '6( )%#<;"&!'8"(#$!9" 2#< !'#) #$$$")%"2( &!A"2" 3!9#2'! !'8"0>0 '%%#A)<>!9"#)F<0" 3/2"6"
#32!') 3: 0-'(9#2" 2 ( %8+ ! !"#$ '9 27 + #)4<0" 3/2"6"#32!A9'0"&#)('%"2'):!9"(&#/"#$!9" 2#< !'#) &!
9 %9"0% (3)%"2* G9" 2#< !'#)#$$$")%"2( &!A (") &!"%') A'!9 8'"A !# /2#8'%" $#2 !9" 2"0" (" #$ #$$")%"2( #$ &"2! ') & !":#2'"( #) /2#< !'#) #2 $!"2 %3" %6#)'!'#) )% $#2 6 !!"2( &#))"&!"% !9"2"A'!9+ 9" #<;"&! #$ !9" &! '( !# /2"8")!!9"&#)8"2('#)#$>#3!9$30#$$")%"2(')!##<%32 !" &2'6') 0( ( 2"(30! #$ !9"'2 ((#&' !'#) A'!9 9 2%")"% &2'6') 0(#$6 !32" :"')& ("!9">#3!9$30#$$")%"2( 2" (")!")&"%!#3)%"2:#'6/2'(#)6")!'); '0+9" <#8"#<;"&!'( ')&#)("=3")&"A'!9!9"/2"(")!!2")%')!9"$'"0%#$/")#0#:>7 &%'): !#A9'&9"$$#2!(9#30%<"6 %"!#<2'): <#3! "&!'#) )%2"$#26 !'#)#$!9"')%'8'%3 0#$$")%"2( )%)#! !#2"(#2!!#2"!2'<3!'8";3(!'&"+#%"6&2'6') 0;32'(/23%")&" 2"&#:)'H"(!9 !)##)"'( <#2)&2'6') 0 )%!9 ! :##%6 )> &2'6"( 2"!9"/2#%3&!#$(#&'#"&#)#6'&6'0'"3+ 0!9#3:9 )#!63&9& )<"%#)"$#29 2%")"%&2'6') 0(7&#)('%"2 <0" (!2"(( 9 ( <"") 0 '% #) <2'):'): <#3! 2"$#26 #$ >#3):
? #$$")%"2()#!:3'0!>#$8"2>("2'#3(#$$")&"( )%#$/2"8")!'): !9"'2 ((#&' !'#)A'!99 2%")"%&2'6') 0(+G + "0' )&"& ) 0(#<"/0 &"%3/#)(9"2 (8+ ! !"#$ 3); <7 3/2"6" #32! )% 28')%#9 ) ')9 8+ 630> -36 2 '(A ( )%#!9"2(7 @ 7A9"2"')#)4<0" 3/2"6"
#32!9 %! D")!9"('6'0 28'"A+"0"8 )!/ 2 :2 /9#$ 28')%#9 )
')9 4(& ("(3/2 2" %( (3)%"2* G9" 2#< !'#)#$$$")%"2( &!'( 2"$#26 !'8"6" (32" )%'!(#<;"&!'(!#2"&0 '6 6 !"32#$$")%"2(A9#7'$(/ 2"% !9"')%':)'!>#$')& 2&"2 !'#)7& )<"3("$300>2"9 <'0'! "%') (#&'"!>+ ; '0!"26(9#30%)#26 00><"")#3:9!#A'/"#3!!9" (! ')#$:3'0!<3!!9"(")!")&"A9'&9!9"(#&'"!>/ (("(#) &#)8'&!('(2"0")0"((+9"':)#6')>B#)0> ((#&' !"%A'!9 ; '0!"26 )%!9"(#&' 0(!':6 A9'&9 !! &9"%!#&#)8'&!( #$!")2")%"2!9"2"6"%>A#2("!9 )!9"%'(" (" )%!9">" 2 /32/#("( #$ /3)'(96")! (! )%( ') !9" % ):"2 #$ <"'): $23(!2 !"%+)2"& 0&'!2 )!& ("(/3)'(96")!9 (!#<"%"!"22")! (#!9 !#!9"2(('6'0 20>6')%"%6 >A 2)!9"6("08"(#$!9" 9 H 2%(#$! D'):!# & 2""2#$&2'6"+ 3!!9")#8'&"A9# (!2 >(')!#!9"/ !9#$&2'6"#3:9!7')!9"')!"2"(!#$(#&'"!>7 <" !
2" !"% ( <"'): (#&' 00> (!'&D+ 2'6"( 2" )#! 0A >( 2##!"% ') &2'6') 0 !")%")&'"( )% !9"'2 #2':') 6 > 0'" ') /(>&9#0#:'& 0$ &!#2(')%3&"%<>93):"27A )! )%/#8"2!>+ 9" 2#< !'#)#$$$")%"2( &!2"&#:)'("(!9"'6/#2! )&"#$ ")8'2#)6")! 0 ')$03")&" ') !9" B'(('#) #$ &2'6"( )% /2"(&2'<"( 2"6"%>A9"2"<>!9"#$$")%"2& )<"2"$#26"% )%2"9 <'0'! "%')(#&'"!>+ ) !!'3%"#$(#&' 0%"$' )&" )% 2"&D0"(()"((A9'&9"(!# &#)8'&!A9#7 $!"2 ; '0!"267 '( /!!#!9')D!9 !9"9 ()#6#2"!#0#("#2$" 26 ><2""% 0'!!"2#$&2'6"+9"#<;"&!#$!9" 2#< !'#)#$$$")%"2( &!
@ !#)'/!9 ! !!'!3%"')!9"<3%+I')'$2"% 'D')%"(&2'<"( /2#< !'#) ( (>(!"6A9'&9/2#8'%"( 6" )(#$2""%3& !'#) A'!9#3!!9")"&"(('!>#$<2" D'):3/!9"#$$")%"24()#26 00'$" )%2"6#8'):9'6$2#6!9") !32 0(322#3)%'):(#$9'(9#6"+ ):0'(9 38")'0" #32!( ?
/ :" , %A') +
3!9"20 )% 2 '("( '! !# (! !3( #$ &#)8'&!"% #$$")%"2+ 2')&'/0"(#$2'6')#0#:>7@!9%)+@ / :"?
?+G ,+ 9"/2'6 2>#<;"&!'8"#$/2#< !'#)0 A('(!#/2#8'%" ) #//#2!3)'!>$#22"$#26 !'#)!##$$")%"2(A9# 2")#!9 <'!3 0#29 2%")"% &2'6') 0(7<3!A9#9 8"B'!!"%#$$")&"(3)%"26#6")! 2>A" D)"(( #2%3"!#/"00'):&'2&36(! )&"(+ 3&9/2#8'('#)( '6!#/2"8")!!9"
(!':6 )% %8"2("')$03")&"#$')& 2&"2 !'#)7A9'0" 0(# %%2"(('):!9" '((3"#$/2'(#)#8"2&2#A%'):+ "&!'#)?,2+ ++"6/#A"2(!9"#32!!# 2"0" (" ) &&3("%#)/2#< !'#)#$:##%&#)%3&!#2 $!"2 %6#)'!'#)+
"&!'#)?,2+ ++6 )% !"(!9 !'$!9"#32!&9##("()#!!#"B!")%(3&9 <")"$'!7%"(/'!"'!( //0'& <'0'!>7'!63(!2"%(/"&' 02" (#)(')!9" ;3%:6")!+
+ &#);#')!2" %'):#$!9" 2#< !'#)#$$$")%"2( &!2"8" 0( !9 ! "&!'#)@7<>8'2!3"#$'!()#)#<(! )!"&0 3("79 (#8"22'%'):"$$"&!+ I9"2"!9"&#)%'!'#)((!'/30 !"%!9"2"') 2"( !'($'"%7!9"#32!'(8"(!"% A'!9 6/0"%'(&2"!'#)!#2"0" (" $'2(!!'6"#$$")%"2#$ 6')#2#$$")&"#) /2#< !'#)7&#)('%"2'):!9") !32"#$!9"#$$")&"7 :"7 )!"&"%")!(7 )% (322#3)%'):&'2&36(! )&"(7')0'"3#$(")!")&'):9'6!#'6/2'(#)6")!+
+ #A %8"2!'): !# !9" $ &!( #$ !9" /2"(")! //" 07 !9" //"00 )!(9 8" <"")9"0%:3'0!><>!9"!2' 0#32!$#2B'(('#)#$ #$$")&"(/3)'(9 <0"3)%"23)%"2 "&!'#) #$!9"((")!' 0#66#%'!'"( &!7 ')!9">" 2+9" //"00 )!(9 8"!9")/2"$"22"%!9'( //" 0
<"$#2"!9'(#32!+9" //"00 )!(9 8"$ &"%!9" :#)>#$!2' 0$#2!9"0 (! >" 2(+ 3&9 A !"2 9 ( $0#A) (')&" !9")+ 9" //"00 )!( 9 8" )# &2'6') 0 )!"&"%")!(+ 32!9"27 !9" //"00 )!( 9 8" )"8"2 6'(3("% !9" &#)&"(('#)#$< '0:2 )!"%!#!9"6 )%/2 >($#22"0" ("#)/2#< !'#)+ + 9"2"$#2"7')!#! 0'!>#$$ &!( $!"2! D'):')!#&#)('%"2 !'#) !9" :#)> )%!2 36 $ &"%<>!9" //"00 )!( %32'):/2#!2 &!"%!2' 07 //" 07 !9"'2 )!"&"%")!(7 ) !32" #$ #$$")&" )% #!9"2 "6 ) !'): &'2&36(! )&"(7 !9'( #32! '( #$ !9" &#)('%"2"% #/')'#)!9 !)#3("$30 /32/#("A#30%<"("28"%<>D""/'):!9" //"00 )!(<"9')%< 2(+ + &%'):0>7'!'(%'2"&!"%!9 !!9" //"00 )!((9 00<"2"0" ("% #)/2#< !'#)7(3<;"&!!#!9"'2$32)'(9'):)"&"(( 2>(32"!><#)%(C< '0<#)%( !# !9" ( !'($ &!'#) #$ !
9" &#)&"2)"%2' 0 #32!C3!> :'(!2 !"C A'!9') /"2'#%#$#)"6#)!9$2#6!9"% !"#$!9'(#2%"2+9"2"0" ("(9 00 <"(3<;"&!!#!9"&#)%'!'#)!9 !!9" //"00 )!((9 006 ')! ')/" &" )%<" #$:##%<"9 8'#32$#2 /"2'#%#$!A#>" 2($2#6!9"% !"#$!9'(#2%"2+9" //"00 )!((9 00 0(#%'(&0#("!9"'2&322")!2"('%")!' 0 %%2"(( )%&#)! &! )36<"2<"$#2"!9"0" 2)"%2' 0#32!<>A >#$ ) $$'% 8'! !!9"!'6"#$ $32)'(9'): !9" <#)%(+ ! '( $32!9"2 6 %" &0" 2 !9 ! ') !9" "8")! !9" //"00 )!( 2" $#3)%!#<"')8#08"%') )>3)0 A$30 &!'8'!>%32'):!9" /2#< !'#)/"2'#%7!9"(")!")&"'6/#("%<>!9"0" 2)"%2' 0#32!(9 00 3!#6 !'& 00>(! )%2"8'8"%+ + ((3&97!9"')(! )!2"8'('#)/"!''#)'(9"2"<>%'(6'(("%#) 6"2'!( )% !9" '6/3:)"% ;3%:6")! '( 3/9"0%+ #A"8"27 !9" #2%"2 #$ (")!")
&"'( &%'):0>6#%'$'"%!#!9""B!") )%')!9"6 ))"2%"/'&!"
, +
")%'):6'(&"00 )"#3( //0'& !'#)(7'$ )>7(! )%(%'(/#("% #$7 &%'):0>+ 5 ++, #9'! '(9)#'
' I9"!9"2(/" D'):C2" (#)"%E
"(C# '' I9"!9"22"/#2! <0"E
"(C#