Punjab Wakf Board v. Santokh Singh
!" "#$%$&'
( )(
*&+ ,- .
/0 11 &!.2$&32 '4 5// !"".5 2 + & 06# !"
/!2" 77"88 &! 5/ 6$%2 &% 8 06# !"
/!2"/"%7&0"&!
2$%"3*8 /"#&077" 8$%0$/"#!"0 3 $&%!+*039"&! &00"#/""0 !"0( ( 7 %%"0,:!2"*/! 8" /&"000$!$& 8 $%!/$#!*03"
/$0.!;2"/",: 77" 8 $8"0 3 $&%!!2"+*039"&! &0 0"#/""0 !"0 <( 7 %%"0,:!2"8" /&"0"&$/*,*03"
%!8 %%
/$0.!; %0$%9$%%"0 /#&6"&$"&#"% ."
2"/"$& !"/ /"
"/"&#"!7 /!$"%$% ,"$&39 0" %7"/!2"$/%! !*%$&#$6$8%*$! 2" 0"! $8"0 #!% /" 8/" 0: /"# 7$!*8 !"0 $& !2" +*039"&!% !2"#*/!%,"8; &0 /"&!/"=*$/"0!,"/"7/0*#"0& ,/$"
!2" #!%/"8"6 &! /0$%7% 8 !2$%%"#&0 77" 8 /"!!2""
"#!
!2 ! 78 $&!$
$" *&+ , - .
/0 9, 8 &!! $8"0 %*$! / 7%%"%%$& !2"%27 9%=*"," /$&3"/$ 8 <#97/$%$&3< (
) %=* /" ""! /" %$!* !"0$&2;. !"85 $& > / /$0.!%7"/ 78 $&!$
!2"0$%7*!"0%276"%!%$&*&+ ,- .
/0 &0/"%7&0"&!4 0"
"&0 &!$%$&$88"3 87%%"%%$&/"=*"%!; %9 0"!!2"0" "&0 &!! /"%!/"!2"7%%"%%$&,*!!&"
"#!2"%*$!; % $8"0!2/*32!2"*.
$#"/ !2" /0 2"/"%7&0"&!40"
"&0 &!#&!"%!"0!2"%*$!$&!"/ 8$ ! .$&3 7/"8$9$& /:,+"#!$&%!2 !!2"%*$!$%, //"0,:7/$&#$78"% /"%+*0$# ! ?
!2 !!2"%*$!$%, //"0,"# *%" %$9$8 /%*$!7/"6$*%8: $8"0,:!2"78 $&!$
; %0$%9$%%"0*&0"//0"/*8"2"0" "&0 &! 8%!.!2"78"
!2 !!2"0$%7*!"0%27$%&!7 /! !2"9%=*" &0!2"% 9"0"%&!6"%!
$&!2"*&+ ,- .
/0?*.
$#"/$%&!#97"!"&!! $8"!2"%*$! 5/"% !2"0"
"&0 &!2 %,"#9";&"/ !2"%*$!7/7"/!:,:; :
06"/%"7%%"%%$& /9/"!2 & ):" /%?*$!$%&!7/7"/8:6 8*"0 / !2"7*/7%" */! "" &0+*/$%0$#!$& 1" /&"0!/$ 8*/!%"!!8"0!2" 88;$&3$%%*"% &0!2"7 /!$"% ;"/"7*!!!/$ 8'
@ -2"!2"/!2"%*$!$%, //"0,:/"%+*0$# ! A ) -2"!2"/ &" /8$"/%*$! $8"0,:!2"78 $&!$
; %0$%9$%%"0 *&0"//0"/*8" % 88"3"0A % $!%"
"#!A -2"!2"/ !2" 0"
"&0 &! 2 % ,"#9" ;&"/ ,: 06"/%"
7%%"%%$& /9/"!2 &!2"%! !*!/:7"/$0 % 88"3"0A
-2"!2"/!2"%*$!2 %,""& $8"0,: #97"!"&! &00*8:
*!2/$%"07"/%&A -2"!2"/!2"%*$!7/7"/!:$% 7 /! 9%=*" &0 %%*#2 6"%!%$&!2"*&+ ,- .
/0 % 88"3"0A < -2"!2"/!2"%*$!$%7/7"/8:6 8*"0 /!2"7*/7%" */!
""% &0+*/$%0$#!$&A
"8$"
B 2"8" /&"0*,*03" !"/ 77/"#$ !$&3!2" #!% "6$0"&#"
6 $8 ,8"& $8" &08 ;7$&!%$&686"0$&!2"# %"0"#$0"0$%%*"% &0)$& 6*/ !2"78 $&!$
%%*"% &0<;"/" 8%0"#$0"0$&
6*/ !2"78 $&!$
;"6"/ $%%*"% &0 ;"/"0"#$0"0 3 $&%!!2"
78 $&!$
4 /0&%"=*"&!8:
!2"%*$! !2"78 $&!$
; %0$%9$%%"0 2"78 $&!$
4 /07/"
"//"0 & 77" 8 &0!2"8" /&"0*/!
$/%!77" 80$0&! $&0 &:9"/$!$&!2" 77" 8 &0!2"% 9"; % 0$%9$%%"0/%%4,+"#!$&% $8"0,: &!.2$&3240"
"&0 &!;"/" 8% 0$%9$%%"0 "$&3 33/$"6"0 7 %%$&3 % $0+*039"&! &00"#/"",:!2"
*/! $/%!&%! &#" %;"88 % $/%!77" 8 !2"78 $&!$
4 77"88 &!2 % 7/"
"//"0!2"7/"%"&!"3*8 /"#&077" 8 -2"&!2" 77" 8; % 09$!!"0 &%*,%! &!$ 8=*"%!$& 8 ;
; % / 9"06"&&%*,%! &!$ 8=*"%!$& 8 ;2 %,""&78 #"0&/"#/0 0*/$&3!2"7"&0"&#: 77" 81" /&"0#*&%"8 /!2" 77"88 &!!.!2"
78" !2 !!2"%*,%! &!$ 8=*"%!$& 8 ;# &,"%"!!8"0"6"& !!2"%! 3"
"3*8 /"#&077" 8$ !2"*/!#9"%!!2"#*%$&!2 !!2"/" /" %9"%*,%! &!$ 8=*"%!$&% 8 ;;2$#2/"=*$/"0"!"/9$& !$& &00"#$%$& ,:!2"*/! 2 6"2" /08" /&"0#*&%"8 /!2"7 /!$"% &07"/*%"0!2"
/"#/0 2"/" /"%*,%! &!$ 8=*"%!$&% 8 ;$&686"0$&!2$%# %" % !2"/" 80$%7*!"$%/"3 /0$&36"%!$&3/&&46"%!$&3 7/7"/!:$&0$%7*!"$& !2" 77"88 &!4 /0/$&!2" 8!"/& !$6";$!2#*%!0$ &0"7 /!9"&!2"
%*,%! &!$ 8=*"%!$& 8 ; 8%$&686"0/"3 /0$&3 77/"#$ !$& "6$0"&#"
&!2"7$&!;2"!2"/!2"7/7"/!:$&=*"%!$&$%7 /! 9%=*"/$% 7/$6 !"7/7"/!:,"# *%"& !*/" !2"7/7"/!:$!%"8 0"!"/9$&"%!2"/$32!% !2"7 /!$"% &0%2 88,"!2", %$%;2"!2"/!2"%*$!7/7"/!:6"%!$& 77"88 &!4, /0/#*%!0$ &0"7 /!9"&! C$D-2"!2"/ %*$! 7/7"/!: 6"%! $& *&+ , - . /0 / *%!0$ &"7 /!9"&!A C$$D -2"!2"/*/!%,"8;9$%/" 0 &09$%4 77/"#$ !"0!2" "6$0"&#" 6 $8 ,8" & $8" /"%*8!$&3 $&! 9$%# //$ 3"
+*%!$#"AB 1" /&"0#*&%"8 /!2" 77"88 &!2 %! ."&!2",+"#!$&!2 ! !2"/"%7&0"&!2 %&!7/"
"//"0 &: 77" 8 3 $&%!+*039"&! &00"#/""
8" /&"0$/%!77"88 !"*/! &0 %%*#2 , //"0 /9! .$&3!2"%"78" % /"3 /0$&3& !*/" !2"%*$!7/7"/!: &06"%!$&3/&&46"%!$&3 !2"%*$!
7/7"/!:;$!2!2"- .
/0/#*%!0$ &0"7 /!9"&! 1" /&"0#*&%"8 /!2" 77"88 &!2 %78 #"0/"8$ &#"*7& +*039"&! !2$%*/!$&# %"
!"#$!
!%
% &% %!"'
#
!"#$!
!%
% (
"!% )( )C)D 1 ;2"/"$& !2$% */! ,%"/6"0 !2 ! !2" /"%7&0"&! ;*80 ," "&!$!8"0 ! #2 88"&3"!2" $&0$&3% 8;"/77"88 !"*/!$&!2" ,%"&#" &:#/%% ,+"#!$& $8"0,:!2"/"%7&0"&!%$&6$"; /0"/
*8" $6$8 /#"0*/"0"&!2"% 9"7$&!
/"8$ &#"; %78 #"0*7& &!2"/ +*039"&! !2$%*/!$&# %" #) (" &% % ( (
"!%
)(( CDC$6$8D )(;2"/"$&$0"&!$# 88 ;; %8 $00;& &!2"8$32! ,6"8 ;8 $00;&,:!2$%*/! %;"88 % 7/6$%$&% 8 ;8 $00;&*&0"//0"/
*8" !2"0" $6$8
/#"0*/" &0!2" #!% !2"# %"
!2$%*/!7/#""0!0"#$0"!2" 77" 8 ;2$8"! .$&3$&!#&%$0"/ !$&!2",+"#!$&%/ $%"0,:!2"/"%7&0"&! % ;"88 5// !"".5 2 + & 8" /&"0#*&%"8 /!2" 77"88 &!9 $&8:
!.!2"78" !2 !!2"%*$! $8"0,:!2" 77"88 &!; %0$%9$%%"0,:!2"
8" /&"0*/! $/%!$&%! &#" &0 77" 8; %0$%9$%%"0,:8" /&"0$/%! 77"88 !"*/!9 $&8:&!2"3/*&0!2 !!2"%*$!7/7"/!:0"%&!6"%!$& !2"*&+ ,- .
/0/ !2"/!2"% 9"6"%!%$&!2"#*%!0$ &0"7 /!9"&! !2"/;$%"
!2"/" /"#&#*//"&! $&0$&3% !2"*/!%,"8;/"3 /0$&3 & !*/" !2"%*$!7/7"/!:!,"9%=*"
;2$#2; %;&"0,:!2"*&+ , - .
/0"/#&!/ 8" /&"0#*&%"8 /!2" 77"88 &!
%7"/7/6$%$&% "#!$&<< &0 &0
*&+ ,- .
/0#!
;2$#2; % $&#/7/ !"0 %7"/ 9"&09"&!#!
!2"; .
7/7"/!:;2$#2; % 0"#8 /"0"6 #*""7/7"/!:& ##*&! 9$3/ !$& !/*%!""% - .
! /" &; /9$&37 /! .$%! &9*%!,"!/" !"0 %2 6$&36"%!"0$&- .
/0;$!2"
"#! /9!2"0 !"&;2$#2"&!/*%!"0!- .
/0,:
#*%!0$ &*&0"/09$&$%!/ !$& 6 #*""/7"/!:#!2"- .
/0 # &9 $&! $& #!$& /7%%"%%$&,:6$/!*" *!2/$!:#& "//"0*&0"/ "#!$& D/" 0;$!2"#!$& C)DC$D //" 0:/"
"/"&#"
"#!$&<< !2"- .
#!
% 9"&0"0$%,"$&3/"7/0*#"0 &0!2"% 9"/" 0% %*&0"/' @<<47"#$ 87/6$%$& %!"6 #*""; .
7/7"/!$"%42"
7/6$%$&% !2$%#!%2 88 778:
&0%2 88,"0""9"0 8; :% !2 6" 778$"0 $&/"8 !$&! &:"6 #*""7/7"/!:;$!2$&!2" 9" &$&3 #8 *%"C D "#!$&) !2"09$&$%!/ !$&
6 #*""/7"/!:#!
(C (D;2$#2$99"0$ !"8:
< ,"
/" $! ,"# 9" %*#2 "6 #*"" 7/7"/!: ;$!2$& !2" % $0 9" &$&3 ; % 7/7"/!: #97/$%"0 $& &: ; . &0 $& 7 /!$#*8 / &: "&!/*%!9"&! C;2"!2"/ ,: !/ &% "/ &:
0#*9"&!%/$& &:!2"/9 &&"/ &0;2"!2"/3"&"/ 88:/ / %7"#$ $"07*/7%"%D &:%*#27/7"/!:! /09 0"
,"
/"!2"#99"&#"9"&! !2"- .
C9"&09"&!D#!
$&7*/%* &#" !2"$&%!/*#!$&% !2"*%!0$ &*&0"/!2"
09$&$%!/ !$& 6 #*""/7"/!:#!
(%2 882 6"
&0 %2 88,"0""9"0 8; :%!2 6"2 0 &!;$!2%! &0$&3 &:!2$&3 #&! $&"0$& &:!2"/7/6$%$& !2$%#!
"
"#! %$ %*#2 "&!/*%!9"&!2 07"/ !"0!4 C D6"%!%*#27/7"/!:$&%*#2 /0$&!2"% 9"9 &&"/ &0 ;$!2!2"% 9""
"#! %$& !/*%!"" %*#27/7"/!: /!2"
7*/7%"% %*,4%"#!$&C D !2"#!
!2"09$&$%!/ !$& 6 #*""/7"/!:#!
(C (D;$!2"
"#! /9 !2"0 !" %*#2"&!/*%!9"&!
&0 C,D *!2/$%"%*#2 /0! %%*9"0$/"#!9 & 3"9"&! !2"
; .
#&#"/&"0 /%8&3 %$!9$32!0""9&"#"%% /:B 2" ,6" 9"&0"07/6$%$& - .
#!9 ."%$! 978"
#8" /!2 !!2" 9"&09"&! #!2 %,""&3$6"&/"!/%7"#!$6""
"#! /9!2"
0 !" !2""& /#"9"&! !2"#!2"% 9"7/6$%$&%%2 88,"0""9"0 8; :%!2 6",""&&!2"%! !*!",.&!;$!2%! &0$&3 &:!2$&3#&! $&"0 $& &:!2"/7/6$%$&% !2"#! 1" /&"0*/!%,"8;2 6"9 $&8:0"#$0"0!2$%7$&!/"3 /0$&3 6"%!$&3 !2"7/7"/!:/&&46"%!$&3 !2"7/7"/!:;$!2!2"- .
/0 &8:&!2", %$% *& 9"&0"07/6$%$& 6$&3/"3 /0!!2" /"% $0 &";8: 00"07/6$%$& ; .
7/7"/!:;*806"%!$&!2"; .
/0$&!2"
% 9""
"#! %$& !/*%!"" %*#27/7"/!: /!2"7*/7%"% %*,%"#!$& D "#!$&
!2"09$&$%!/ !$& 6 #*""/7"/!:#!
(;$!2
"
"#! /9!2"0 !" %*#2"&!/*%!9"&! $9$8 /9 !!"/2 03&","
"&E,8"7"F*/!$&# %"
*#(+) ',
"
&%
-!( !(
C)D
;2"/"$& 9"&0"07/6$%$&% "#!$&<<4 - .
#! &0"#!$&%
&0
!2"#!;"/","
/"&E,8"!2"*7/"9"*/! &0&E,8"!2"*7/"9" */!8 $00;&!2"8 ;!2 !$&6$"; !2" ,6"9"&!$&"0 9"&0"0 7/6$%$& !2"7/7"/!:9*%!,"!/" !"0 %2 6$&36"%!"0$&- . /0;$!2 "
"#! /9!2"0 !"&;2$#2"&!/*%!"0!- .
/0,:*%!0$ &*&0"/ 09$&$%!/ !$& 6 #*""/7"/!:#!6"&$97"0$9"&! !2 ! /9"/ !/*%!""%2 0,"#9""6 #*""% &0&";!/*%!""% /"&! 77$&!"08%!$!% /"8"6 &#"- .
/0# &9 $&! $& #!$& /7%%"%%$&,:6$/!*"
*!2/$!:#& "//"0,:"#!$& D/" 0;$!2"#!$& C)DC$D 2"7/"%"&!#&!/6"/%:; % 8%,"
/"&E,8"*88"
!2$%*/! $& # %" ! -!( !(
&% *#(+) ', " ).
1< &0;2$8"0$%#*%%$&3%#7" "#!$&
- .
#!
!2$%*/!,%"/6"0!2 !$ $!$%&#"2"80!2 !!2"7/7"/!: @"6 #*""
!/*%!B2 06"%!"0$&!2"*%!0$ &/!2"/$32!!9 & 3"!2"% 9"$%% 6"%!"0
/$32!! $8"!2"%*$!;*80," &"#"%% /:#&%"=*"&!$ 8 /$32! 8;$&3!2"/"
/92"/"
/"
!2"*%!0$ & $&!2" $/%!$&%! &#"/$& !2""6"&! &";!/*%!""%,"$&3 77$&!"0$&78 #" !2""6 #*""!/*%!""%
*&0"/"#!$&
!2"6 #*""#!
!2"8 !!"/;*80,""&!$!8"0!$&%!$!*!"
&00"
"&08"3 87/#""0$&3%$& */! 8 ;2 ! 8 ;
*88:"&!$!8"0 !/*%!"";*802 6" &$&2"/"&!/$32!!9 ."/"%/!!!2"*/!!0" "&0 88!2"!/*%!7/7"/!:"!# $%!"8"9"&! /:!# 88 /"8 ,/ !$& 0"&!$# 8,%"/6 !$&%;"/"9 0",:!2$% */! $&# %"
*#(+) ', " ). &%
/# !
)(( DC$6$8D ( ! ; % 8% 2"80 !2 ! - .
/0 ,"# 9" !/*%!"" 7/7"/!:$& =*"%!$& $& 6$"; "#!$& <<4 - .
#! &0 - .
/0 ; % #97"!"&!!9 $&! $&%*$! /7%%"%%$& ; .
7/7"/!: %*9*7$&!2"7/"%"&!# %" %7"/7/6$%$&% "#!$&<<4 !2"- .
#!
"6"&$ !/*%!""%2 0&!,""& 77$&!"0,:!2" /0 !2"
%*$!7/7"/!:;*806"%!$&*&+ ,- .
/0 &0!2 !! /"!/%7"#!$6"8: .$&3!2"# %" /90$
"/"&! &38"
!2 !$&!2"# %"$&2 &0 "#/"! /:
- .
/0; %"F
$#$!/*%!"" !2"7/7"/!:6$0"F4)2 !; :
!2" $&0$&3%/"#/0"0,:!2"8" /&"0*/! $/%!$&%! &#" %;"88 % 8" /&"0$/%!77"88 !"*/! /"8$ ,8"!,"%"! %$0" %!2"!/*%!""%;"/" 77$&!"0$&!2$%# %"2"/"
!"/ ,:; : 9"&0"07/6$%$&%2 6$&3 /"!/%7"#!$6""
"#!
!2" $&0$&3%/"#/0"0,:,!2!2"*/!%,"8; /" 8$ ,8"!,"/"6"/%"0 &0!2"% 9" /"%"! %$0"$&6$"; !2" 9"&0"0 7/6$%$&% %;"88 %8 ;8 $00;&,:&E,8"!2"*7/"9"*/!$& *#(+) ', "
&% -!( !( % -%
%#0D 1" /&"0#*&%"8 /!2"/"%7&0"&!2 % 8%! ."&!2"78" !2 ! %$&!2"# %"$&2 &0!2"/"$%#2 88"&3"!!2"+*/$%0$#!$& !2"$6$8*/!
&0!2"%*$!7/7"/!:6"%!"0;$!2!2"#*%!0$ &0"7 /!9"&! %7"/7/6$%$&% !2"09$&$%!/ !$& 6 #*""/7"/!:#!
( &0"#!$&%
&0 ) - .
#! &0"#!$&<C)D 6 #*""/7"/!:2"/"$%#978"!"
, / +*/$%0$#!$& $6$8*/!5/"% &#"!2""6 #*""7/7"/!:%!0 6"%!"0;$!2!2"#*%!0$ & !2"+*/$%0$#!$& $6$8*/!,"#9"%, //"0 &!2$%7$&!
/"8$ &#"; %78 #"0*7&+*039"&!% !2$%*/!$&# %"%
*.2,$/$&32G%/ 9  : !
G$88 3"88 /2 *(
)((C)D
C$6$8D &0*#(+) ', " ). ( &% .)$!
($!
!"#$!
%)(( DC$6$8D<< 2 6"3&"!2/*32!2" ,6"/"
"//"0+*039"&!% &0 !2"
6$";!2 !!2" #!% !2"# %"$&2 &0 /""&!$/"8:0$%!$&3*$%2 ,8","# *%" $&!2"# %"$&2 &0!2"%*$!7/7"/!:%!06"%!"0$& 77"88 &!$"*&+ , - .
/0 %"#/"! /: - .
/0; % 77$&!"0"F
$#$!/*%!""
&!2"/"8"6 &!0 !"2"/"
!"/ ,:; : 9"&0"07/6$%$&% "#!$& << - .
#!2 6$&3/"!/%7"#!$6""
"#!0"#$0"0!2"& !*/" !2"%*$!
7/7"/!: &0 8%0"#$0"0!2 !!2"%*$!7/7"/!:6"%!"0$&- . /0 1" /&"0 #*&%"8 / !2" /"%7&0"&! !. !2" 78" !2 ! !2"
$&0$&3%/"#/0"0,:!2"8" /&"0*/!%,"8; /""//&"*% &0!2"%*$! 7/7"/!:$%&!9%=*"/ !2"/7/$6 !"7/7"/!: %!2"/";"/"&, %$% /!2"
*/!% ,"8; ! /"#/0 !2" % $0 $&0$&3% 1" /&"0 */!% ,"8; 9$%4 77/"#$ !"0!2""6$0"&#" &0"//&"*%8:# 9"!!2"#*%$&!2 !!2" %*$!7/7"/!:; %9%=*" %!2"% 9"$%2 6$&35"2/ , &0 ##"%%!!2" 7/7"/!: /97*,8$#%!/""!1" /&"0*/!%,"8;/"8$"0*7&/ 8"6$0"&#" ,:; : %! !"9"&! ;$!&"%%"% ;2;"/"&!/"%$0"&!% !2"% 9" /"
&0!2":2 0&## %$&!6$%$!!2"7/7"/!:$&=*"%!$& 2 6"3$6"&9:!2*32!
*8#&%$0"/ !$&!!2" /3*9"&!% / $%"0,:8" /&"0#*&%"8 /!2"/"%7&0"&!&!2$%7$&!!2!2"*/!% ,"8;2 6"/$32!8: 77/"#$ !"0!2"/ 8"6$0"&#" 6 $8 ,8"& $8" &0# 9"
!!2"#*%$&!2 !!2"%*$!7/7"/!:$& #!$%7 /! !2"9%=*" &0 % %*#2 !2"% 9"6"%!%$&!2"- .
/02"% $0 $&0$&3%;"/"/"#/0"0,:
!2"*/!%,"8;&!2", %$% 8 ;8 $00;&,:!2"$6$%$&"
!2$%*/!$&# %" !#%!
(
("! &% *#(+) ', "
(
1 )2"% $0 $&0$&3%0&!# 88 / &:$&!"/ "/"&#" !!2$% %! 3",:; : "3*8 /"#&077" 8 &6$"; !2" ,6"
!2"7/"%"&! 77" 8$%2"/",: 88;"0 &0 !2"+*039"&! &00"#/""0 !"0( ( 7 %%"0,:!2"8" /&"000$!$& 8 $%!/$#!*03"
/$0.! %;"88 %+*039"&! &00"#/""0 !"0 <( 7 %%"0,:!2"8" /&"0"&$/*,*03"
%!8 %% /$0.! /"%"! %$0" &0 %*$! !2"78 $&!$
/ 0"#/"" /7%%"%%$& !2"%27 9%=*"
3 >"!!""%"/$ 8 <#97/$%$&3 /" < (%=* /" ""! %0"! $8"0$&!2"
2" 0&!" !2"%*$!
$%0"#/""0%!%9 0"" %:
1 (#2 34
+