Dr. Harpal Singh Sandhu And ORS v. Pb Agriculture University Ludhiana And ORS
!"!#$%&'!%(')!%(*'+, +*$*$%+, -+,), )%.!/&$0)#*)!#1%$2+,$*345)('$!%!!%(, 6+,"%(+%*,
+,+%*7 8!%(')4(20!*+
*'+"+*$*$%+, ++"!9&%$'*$4(20!*+
+,"%(+%*, !%( :$##4(20!*+
+,"%(+%* ;;;;
'+"+*$*$%+,<++<9$%&!,,,$,*!%* +,,,$%*'+ ##+&+ -+*+$%!30$+%0+ +,"%(+%*71%$2+,$*3$%*'+"!3,0!#+
6+,"%(+%*71%$2+,$*3'!($,,)+(%*$ $0!*$%(!*+(
+&!($%&*'++2$,$% "!3,0!#+, *+!0'$%&,*!
*'+1%$2+,$*3<+
!,"+*+=,!%(0%($*$%,=+%*$%+($%)%.!/:2+%=+%* =+= (!*+(
'+ "!3,0!#+ ,,$,*!%* +,,, <!, !#, +2$,+( =
*
7>
<+
'+"!3 *'+ "+*$*$%+,!#%&<$*'*'+,$=$#!#3,$*)!*+("+,%,<!, $?+(%*'+/!,$, =)#!#!$((<%/3*'+*!*+:2+%=+%*!,"++2$,+("!3,0!#+ )/,+@)+%*#34 ,'< 0!),+ %*$0+, <++ $,,)+( * !## *'+ "+*$*$%+,4 <'++$%4$*<!,=+%*$%+(*'!**'+/+%+ $* $%0+!,+ A /!,$0"!3
<!,%*!(=$,,$/#+**'+*+!0'+,!""$%*+(%! *+
$%*'+ )%+2$,+(,0!#+<'$#+ $?$%&"!3$%*'++2$,+(,0!#+'+"+*$*$%+,<++ !00($%!##+()"%/3<!3 ,'<0!),+%*$0+*+?"#!$%<$*'$%!
"+$( (!3,!,*<'3*'+$"!3,')#(%*/++ $?+(!00($%&*
=)#! *'+"!3$%*'++2$,+(,0!#+!%(+?0+,,"!3=+%* =!(+**'+=/++02++(6+"#$+, *'+,'<0!),+%*$0+,<++ $#+(/3 *'+"+*$*$%+,4<'++$%4$*<!,=+%*$%+(*'!**'+$"!3<!,$&'*#3 $?+( *+ $#$%& *'++"#34%!0*$%<!,*!9+%/3*'++,"%(+%*71%$2+,$*3 *+!"+$( =+*'!%+$&'*3+!,4*'+(+ +02+3 *'+!=)%* <!,"!,,+(4<'$0'$,,)/.+0*=!**+ 0'!##+%&+$%*'+"+,+%*"+*$*$% 5+!%+(0)%,+# *'+"+*$*$%+,0%*+%(,*'!**'++<!,% 0%0+!#=+%*=$,+"+,+%*!*$%%*'+"!* "+*$*$%+,!%(*'+$"!3 <!, $?+(/3*'++,"%(+%*71%$2+,$*3$*,+# %*'+/!,$, %*$ $0!*$% (!*+(
!, "+ *+=, !%( 0%($*$%, =+%*$%+( $% )%.!/ :2+%=+%*=+=(!*+(
5+!%+(0)%,+# )*'+0%*+%(,*'!* %<'++$*<!,=+%*$%+($%*'+%*$ $0!*$%*'!*/+%+ $* A$%0+!,+
/!,$0"!3<!,%**/+&$2+%**',++="#3++,<'<++!""$%*+(%
!
*+<!(, '+!
+,!$(%*$ $0!*$%(+!#,<$*'%#3 $%0+!,+ /!,$0"!34<'$0'$,*/+&$2+%**'++?$,*$%&+=#)=+%*,%
00($%"*'+"+*$*$%+,<+++%*$*#+( +2$,$% "!3,0!#+
=
*
7>
<+
%<!(,!#%&<$*' $%0+!,+ /!,$0"!3$%*'+)%+2$,+("!3,0!#+ 5+!%+(0)%,+#!#, 0%*+%(,*'!*+,"%(+%*71%$2+,$*30)#(%*(+%3*'+/+%+ $* +2$,$% "!3,0!#+**'+"+*$*$%+,!
*+
**'++%(#+!%+(0)%,+# *'+"+*$*$%+,0%*+%(,*'!**'+!0*$% *'++,"%(+%*,$,2$#!*$2+
*$0#+, >!%(
*'+%,*$*)*$% %($!!%(*'+,!=+$,!#,0%*!3
**'+"2$,$%, "$%0$"#+, %!*)!#.),*$0+!,%""*)%$*3 '+!$%& <!,!
(+(**'+"+*$*$%+, 5+!%+( 0)%,+# +,"%(+%*71%$2+,$*3 ,)/=$*, *'!* *'+ "+*$*$%+, <++ &$2+% /+%+ $* $?!*$% "!3 $%!(2+*+%*#3 !%( ,)/,+@)+%*#3<'+%*'$, !0*0!=+**'+%*$0+ +,"%(+%*71%$2+,$*34*'+ "+*$*$%+,<++&$2+%,'<0!),+%*$0+,!%($*0!%%*/+,!$(*'!*% ""*)%$*3<!,&$2+%**'+=5+!%+(0)%,+# )*'+,)/=$*,*'!**'+ "!3 *'+"+*$*$%+,<!,+@)$+(*/++ $?+(!,"+"!3 $?!*$% =)#!
#!$((<%2$(+%*$ $0!*$%,(!*+(
!%(
!%(!,,%!, *'++ $%!(2+*!%* "!3 *'+"+*$*$%+,0!=+**'+%*$0+ +,"%(+%*71%$2+,$*34 *'+ ,!=+ <!, +@)$+( * /+ +0*$ $+( !%( *'++!
*+,'<0!),+%*$0+,<++$,,)+(*+2$+<!##,)0'0!,+,5+!%+( 0)%,+#!#,,)/=$*,*'!* A$%0+!,+<!,&$2+%$%!(2+*+%*#34<'$0'<!, 0%*!3**'+&)$(+#$%+,$,,)+(/3*'+1:'++"#$+, ,'<0!),+ %*$0+, $#+(/3*'+"+*$*$%+,<++()#30%,$(++(!%(*'++! *+*'+ (+, +02+3<++"!,,+(**'++%(#+!%+(0)%,+# +,"%(+%*7 1%$2+,$*3!#,/)&'***'+%*$0+ *'$,)**'!*%+02+30)#(/+ +
+0*+( =*'+"+*$*$%+,!,$%*+$=(+<!,"!,,+(/3*'$,)*$% *'+$ !2) )$%&"+%(+%03 *'+<$*"+*$*$%!%!""#$0!*$%)%(+(+
6)#+
+!(<$*'+0*$%
<!,!#,=2+( $="#+!($%&:)) %&!(+2-+*+$%!3!%(%$=!#0$+%0+,1%$2+,$*345)('$!%!*')&' $*,6+&$,*!!,"!*34<'$0'<!,!##<+(2$(+(+(!*+(
+!( *'+ !&)=+%*, !(2!%0+( /3 #+!%+( 0)%,+# *'+ "!*$+,!%('!2+!#,&%+*')&'*'+(0)=+%*,!2!$#!/#+%*'+ $#+ !0*,+&!($%&!""$%*=+%* *'+"+*$*$%+,!%(&!%* "!3
> ,0!#+
!+%*($,")*+(*$,!#,%*($,")*+(*'!*"!3,0!#+
<!,+2$,+(*
7>
<+
!%(*'+"!3 *'+ "+*$*$%+,<++ $?+($%*'++2$,+("!3,0!#+/3*'++,"%(+%*71%$2+,$*3 !%( *'++<!,% 0%0+!#=+%*=$,+"+,+%*!*$%%*'+"!* *'+ "+*$*$%+,)/,+@)+%*#3,'<0!),+%*$0+,<++$,,)+(**'+"+*$*$%+, *0!##)"%*'+=*,)/=$*+"#3<$*'$%!"+$( (!3,*+?"#!$%!,* <'3*'+$"!3,')#(%*/++ $?+(!00($%&* =)#! "!3 $%*'++2$,+(,0!#+!%(*'++?0+,,"!3=+%*=!(+**'+=$%!(2+*+%*#3/+ %*+02++('+"+*$*$%+,+"#$+(*,'<0!),+%*$0+,*+,"%(+%* ,*!*$%&*'++$%*'!**'+ $*=+%* =)#!"2$(+, ,!#!3 )%+2$,+(,0!#+
!*
'+,!$( $*=+%* =)#!<!,"!* !%( "!0+# *'+ $%,*)0*$%, *'+ +2$,+( "!3 ,0!#+, * <!, !#, =+%*$%+($%*'++"#3*'!*!"+,%<'<!,&$2+%,*!*$%&,!#!3
!%(%0%2+,$%'$,"!3<!,*/+ $?+(!*
!
*+*!9$%&$%* 0%,$(+!*$%*'+$%0+!,+ A!,"+"2$,$%, *'+6)#+,'+&!%* /+%+ $* A<!,*/+!##<+(*!##*'+*+!0'+,<'<++!""$%*+( /+ +$,,)!%0+ %*$ $0!*$%'++!
*+*'++"#$+, $#+(/3*'+"+*$*$%+, <++%* )%(,!*$, !0*3!%((+, +02+3<++"!,,+( !
*+!
"+$( +$&'*3+!, '+(+, +02+3%+ "!3 *'+"+*$*$%+, '!2+/++%0'!##+%&+($%*'+"+,+%*"+*$*$% '+$=")&%+((+,'!2+/++%0'!##+%&+(%*'+&)%(*'!* *'++<!,%=$,+"+,+%*!*$%0%0+!#=+%*%*'+"!* *'+"+*$*$%+, %0+*'+/+%+ $*<!,&$2+%4*'+,!=+0)#(%*/+<$*'(!<%!,$*<!, &$2+%/3*'++,"%(+%*7!)*'$*$+,$*,+# 6)#+ !$!%($$ *'+ +%*!#$2$#+2$0+,6+2$,+(!30!#+4
$,+#+2!%* +,#2$%&
*'+0%*2+,3$%'!%(!,$*(+!#,<$*'*'+ $%$*$!#"!3$%*'+ +2$,+("!3,0!#+4<'$0'$,+"()0+(!,)%(+7 B$?!*$% $%$*$!#"!3$%*'++2$,+(,0!#+C '+$%$*$!#"!3 !:2+%=+%*,+2!%*<'+#+0*,4$,(++=+(*'!2+ +#+0*+()%(+,)/7)#+ )#+ */+&2+%+(/3*'+ +2$,+(,0!#+%!%( =*'+ ,*(!3 8!%)!34
4,'!##4 )%#+,,$%!%30!,+*'++,$(+%*/3,"+0$!#(+*'+<$,+ ($+0*,4 /+ $?+( ,+"!!*+#3 $% +,"+0* '$, "!3 $% *'+
$0$!*$%&",*'+#(/3'$=$%*'+ ##<$%&=!%%+4%!=+#37 $%*'+0!,+ !##+="#3++,7 $ !%!=)%*+"+,+%*$%& "+0+%* /!,$0 "!3$%*'++?$,*$%&,0!#+4;;=+%(=+%*,=!(+* *'+,+ )#+, <$*'$% *'++ =%*', *'+ (!*+
")/#$0!*$% ,)0' !=+%(=+%* ,)/.+0* * !
=$%$=)= 6,
4,'!##/+!((+(**'+B+?$,*$%& +=#)=+%*,D *'++="#3++,E $$ !
*+*'++?$,*$%&+=#)=+%*,'!2+/++%, $%0+!,+(4*'+"!3,0'!##*'++!
*+/+ $?+($%*'+ +2$,+(,0!#+!**'+,*!&+%+?*!/2+*'+!=)%* *'),0=")*+( 2$(+(*'!*7 ! $ *'+=$%$=)= *'++2$,+(,0!#+$,=+ *'!%*'+!=)%*,!$2+(!*4*'+"!3,'!##/+
$?+(!**'+=$%$=)= *'++2$,+(,0!#+E / $ *'+!=)%*,!$2+(!*$,=+*'!%*'+ =$%$=)= *'++2$,+(,0!#+4*'+"!3,'!##/+
$?+(!**'+=!?$=)= *'!*,0!#+ ?"#!%!*$%C*'+")",+ *'$,0#!),+B+?$,*$%& +=#)=+%*,D,'!##$%0#)(+47 ! *'+/!,$,"!3$%*'++?$,*$%&,0!#+E / (+!%+,,"!34!(($*$%!#7(+!%+,,!##<!%0+ !%(!('0(+!%+,,!##<!%0+!"""$!*+**'+ /!,$, "!3 !(=$,,$/#+ !* $%(+? !2+!&+
E!%( 0 *'+!=)%*, $,*!%(,+0%($%,*!#=+%*, $%*+$=+#$+ !(=$,,$/#+%*'+/!,$,"!3$%*'+ +?$,*$%&,0!#+ED '++2$,$% "!3,0!#+ *'+*+!0'+,$%*'+1%$2+,$*$+,!%( ##+&+,<++%*$ $+(/3*'++"!*=+%* ()0!*$%4$%$,*3 )=!% 6+,)0+,+2+#"=+%*4:2+%=+%* %($!!%($*/+0!=++
+0*$2+ =
6)#+ (+!#,<$*'*'+"!3 $?!*$% =)#!4<'$0'$,+"()0+( !,)%(+7 B'+"!3 *+!0'+$%*'++2$,+(,0!#+%
<$##/+
$?+($%!00(!%0+<$*' =)#!+0==+%(+(/3*'+)*'
!3==$,,$%<'$#++2$,$%&"!3,0!#+, *'++%*!#:2* ="#3++,'+(+*!$#, *'+"!3 $?!*$% =)#!!+&$2+%$% %%+?)+
!3 $% *'+ +2$,+( ,0!#+, ,')#( /+ $?+( )%(+ *'$, ,0'=+%#3!
*+7 ! +2+3*+!0'+'!,'!(!%""*)%$*3*(+0$(+ <'+*'+'+G,'+<$##"* *'++!#$+,0'=+!!
E!%( / *'+ 1%$2+,$*3 ##+&+ 0%0+%+( '!, =!(+ %+0+,,!3 0'!%&+, $% *'+$ ,*!*)*+,4 ($%!%0+,4 )#+,4 +&)#!*$%,4+*04*$%0"!*+*'+"2$,$%, *'$, ,0'+=+ '+"!3 *+!0'+,$%1%$2+,$*$+,!%(0##+&+,=!3/+
$?+($%*'++2$,+(,0!#+ "!3$%*'+ ##<$%&=!%%(+7 $% !=)%* +"+,+%*$%& A /!,$0 "!3 $% *'+ +?$,*$%& ,0!#+ ,'!## /+ !((+( * *'+ B+?$,*$%& +=#)=+%*,D $$ *+*'++?$,*$%&+=#)=+%*,'!2+/++%,$%0+!,+(4 *'+"!3,'!##/+ $?+($%*'++2$,+(,0!#+!**'+,*!&+ %+?*!/2+*'+!=)%**'),0=")*+( 2$(+(*'!* ! $ *'+=$%$=)= *'++2$,+(,0!#+$,=+*'!%*'+ !=)%*,!$2+(!**'+"!3,'!##/+ $?+(!**'+=$%$=)=
*'++2$,+(,0!#+E / $ *'+!=)%*,!$2+(!*$,=+*'!%*'+=!?$=)=
*'++2$,+(,0!#+4*'+"!3,'!##/+ $?+(!**'+=!?$=)= *'!* ,0!#+, ?"#!%!*$% $ '+B+?$,*$%&+=#)=+%*,D !*+!0'+% ,* 8!%)!34
,'!##$%0#)(+ ! /!,$0"!3E / (+!%+,,"!34!(($*$%!#(+!%+,,!##<!%0+!%(!( '0(+!%+,,!##<!%0+4$ !%3E
0 $%*+$=+#$+ 4$ !%3 $$ *'+ ")",+ !(($%& A * *'+ +?$,*$%& +=#)=+%*, ! *'+/!,$0"!3,'!##/+*'+"!3% ,*8!%)!34
$%*'+1:,0!#+,E / '+%!"*$% *'+**!#+=#)=+%*,'!,/++% =+&+(<$*'*'+
1:,0!#+,"$* ,* 8!%)!34
4*'+/!,$0"!3=!3/++09%+(%*$%!##3$%*'+
1:,0!#+, *'+")",+ "!3E!%( 0 <'++ *'+
1: ,0!#+, '!2+ %* /++% $="#+=+%*+(4*'+!0*)!#/!,$0"!34"2$(+(*'!*'!(*'+ /!,$0"!3$%*'$,0!,+(+,%*+?0++(*'+%*$%!##3 !$2+(!*/!,$0"!3$
1:,0!#+,'!(/++%&$2+% +<$##),*!*$%$%($0!*$%&*'+=!%%+$%<'$0'*'+"!3
*+!0'+,,')#(/+ $?+()%(+6)#+ !+&$2+%/+#<7 ##),*!*$%7
?$,*$%&,0!#+ "!3 6,
7>
",+(,0!#+ "!3 6,
7
7H7
7>
?$,*$%&/!,$0"!3 6,
> G%
6,
G7
<$%,*!#=+%*, 6, > G7 $%*+$=+#$+
?$,*$%&+=#)=+%*, 6,
G7
(( A /!,$0"!3 6,
GI !3*/+ $?+($%*'++2$,+(,0!#+I6,
G7 , "+ +%*!# $2$# +2$0+, 6+2$,+( !3 0!#+4
+2$,$% "!3,0!#+,/3*'++"!*=+%* ()0!*$% :2+%=+%*
%($! (!*+(
4 +2$,$% "!3 ,0!#+, /3 *'+ 1%$2+,$*3 (!*+(
!%(!,"+*+=,!%(0%($*$%,$,,)+(/3)%.!/:2+%=+%* =+=(!*+(
4*'+$%0+!,+ A<!,*/+&$2+%*!##*'+ *+!0'+, $% *'+ /!,$0 "!3 *'+ +?$,*$%& +=#)=+%*, <+
%<!(,$%*'+3+!
1:,0!#+$+
!%(
*'+/!,$0 "!3*!##*'+"+*$*$%+,%*'+%*$ $0!*$%$,,)+(/3*!*+:2+%=+%* +&!($%&+2$,$% "!3,0!#+<+
4%<'++$*<!,=+%*$%+( *'!* A$%0+!,+ /!,$0"!3<!,%**/+&$2+%**',++="#3++,<' <++!""$%*+(%
!
*+<!(, (=$**+(#34*'+"+*$*$%+,<++!""$%*+(!
*+
!%( /+ + $,,)!%0+ *'+ %*$ $0!*$% /3 +,"%(+%*71%$2+,$*3 (!*+(
'++2$,+("!3,0!#+
7>
$%0#)(+( A$%0+!,+
*'+/!,$0"!3$%*'+)%+2$,+(,0!#+
!%(%*'+/!,$, *'!*
=)#!4*'+"!3 *'+"+*$*$%+,<!, $?+('+3<++&!%*+(/!,$0"!3
$%*'++2$,+("!3,0!#+
7>
=*'+(!*+ *'+$ +,"+0*$2+!""$%*=+%*,$%*'+3+!
*$,0#+!*'!**'+"!3 *'+ "+*$*$%+,<!, $?+(!%(,!=+<!,&!%*+(!,*'+3<++!""$%*+(! *+
'+/+%+ $* A$%0+!,+%*'+/!,$0"!3<!,*/+&$2+%* *',++="#3++,<'<++!""$%*+(%
!
*+<!(,<'++ $*<!,=+%*$%+($%*'+%*$ $0!*$%$,,)+(/3*!*+:2+%=+%**'!*/+%+ $* A$%0+!,+ /!,$0"!3<!,%**/+&$2+%**',++="#3++,<' <++!""$%*+(%
!
*+<!(, !$(%*$ $0!*$%(+!#,<$*'
%#3 A$%0+!,+ /!,$0"!34<'$0'$, * /+&$2+%* *'++?$,*$%& +=#)=+%*,%
$%*'+
1:0!#+, *+0%,$(+$%&*'+ ,"$$* ,!$(%*$ $0!*$%*'+"!3 *'+"+*$*$%+,<!, $?+('+(+
+02+3<!,"!,,+(,)/,+@)+%*#3!
*+!"+$( +$&'*3+!,
% !"
# !$ % &' ('
)* ')% +,%)
, '% &- ./012+1- 133 %J/#+*'+"+?)*'!(,)==!$,+( 0+*!$% ,$*)!*$%, <'++/3 +02+$+, /3 *'+ +="#3+, <)#( /+ $="+=$,,$/#+$%#!<!%(*',+,$*)!*$%,!++"()0+(!,)%(+7
!
" #$ #$ " $
!
"#$$% $
% "
$
!
#$ $#
& $ $$ "$ " $ $$$ $ $
& # ' !
$ " #$ $
$ "$
$ "# & $ $
$%"#
#$ $ & $ $
!( '+0!,+ *'+"+*$*$%+$,,@)!+#302++(/3*'+!*$
#!<#!$((<%$%
)* ')%'.
'
+' 4& -<'++$%$*'!,/++%'+#(*'!* *'+ +02+3 = *'+ +="#3++, /+#%&$%& * #!,,7 !%( #!,,7- ,+2$0+:)"JJ!%(:)"JJ,+2$0+0!%%*/++
+0*+('++02+3 0!%/++
+0*+( $%0!,+4!%+="#3++'!,<%& )##3/++%+@)$+(* ($,0'!&+()*$+, !'$&'+",*!%('!,/++%"!$(
%"!! *'+
)* ')%'.
'
+' 4& -$*'!,/++% '+#( *'!* $% 0!,+4<'++ "!3=+%*, '!2+=$,*!9+%#3/++% =!(+/3*'+ +="#3+4$%+?0+,, *'+$+%*$*#+=+%*4*'+%+02+30!%%*/++
+0*+( $*$,$="+=$,,$/#+)%(+#!<)%(+ $2+,$*)!*$%,!,=+%*$%+(!/2+ %*'+"+,+%*0!,+4*'+/+%+ $* "!3<!,&$2+%/3 +,"%(+%*71%$2+,$*3!,"+%*$ $0!*$%$,,)+(/3*'+*!*+:2+%=+%* )/,+@)+%*#34,'<0!),+%*$0+,<++$,,)+(**'+"+*$*$%+,4*<'$0' +"#$+,<++!#,,)/=$**+(/3*'+=/)**'+,!=+<++%*0%,$(++(!%( !
*+!"+$( =+*'!%+$&'*3+!,4*'+(+ +02+3<!,"!,,+( '+,!$((+ +02+3<!,,*!3+(/3*'$,)*<'$#+$,,)$%&%*$0+
=*$%'+"!3 *'+"+*$*$%+,<!, $?+(!%(/+%+ $*<!,&!%*+(* *'+=/)**'++<!,%=$,+"+,+%*!*$%0%0+!#=+%*!,*'+/+%+ $*<!, &$2+% !, "+ *'+$ +%*$*#+=+%* '+ 0!,+ *'+ "+*$*$%+, $, ,@)!+#3 02++(/3*'+(+0$,$% %K/#+*'+"+?)*$%
)* ')%5'.
'
+' 4& -*'!,!#,/++% !$#3!(=$**+(/3#+!%+(0)%,+# +,"%(+%*7 1%$2+,$*3*'!*%+02+3'!,/++%+
+0*+( =*'+"+*$*$%+,!%(*'+3 +2+%(%*$%*+%(*+
+0*!%3+02+3 %2$+< !0*,!%(0$0)=,*!%0+, *'+0!,+!,<+##!,#!< ",$*$%!,+?"#!$%+(!/2+4*'+"+,+%*"+*$*$%$,!##<+(!%($=")&%+( (+,(!*+(
!%(
!+'++/3@)!,'+( )&),*4
+ - ".!
'+*'+,"+!9$%&G+!,%+( L+, '+*'++"*!/#+ L+,