Union Of India & ANR. v. Maya Ram & ORS.
!" !#" !$%&'!(!)"* +%,&-!#!.+#"!&/)" !&/'!*"0 !*
1
!
!*.+)&!)"+ 232 2(2''#/!4!&-3" !.!)2,"3+56 7%"/) /*(+)" ,3.!)*/+)5+#3!2#*8/" +%"5%#)/* /)' /(27+.3+5" ! )/+)%-,/7!#4/7! +((/**/+)95+#* +#":
:;
7 2,,!)'!&" !&/*7/.,/)2#3.#+7!!&/)'*7%,(/)2"!&/)" !2-+4!+#&!#+5 .%)/* (!)" .2**!& -3 " ! 8#/" .!"/"/+)!#* -!5+#! ,!2#)!& !)"#2, &(/)/*"#2"/4!#/-%)2, 2)&/'2# !)7 95+# * +#" :#/-%)2,:;
!
#/-%)2, 24/)'5+%)&" 2"" !#!82*,27<+52..,/72"/+)+5(/)&2)&" 2" " !/(.%')!&+#&!#82*)+"*%..+#"!&-3#!2*+)*7 +*!"+2,,+8" !
#/'/)2,..,/72"/+)5/,!&-3" !*"#!*.+)&!)"232 2(2)&&/#!7"!&" !
*"#!*.+)&!)""+.2**2..#+.#/2"!+#&!#*25"!#255+#&/)'" !+..+#"%)/"3+5 -!/)' !2#&"+*"#!*.+)&!)" !#!/)
!#!/*)+&/*.%"!"+" !527"" 2"*"#!*.+)&!)"82*255+#&!& *%55/7/!)"+..+#"%)/"3"+#!-%"" !7 2#'!*5+#(%,2"!&2*2'2/)*" /(2)&" !
5/)&/)'*8!#!#!7+#&!&/)" 2"#!'2#&
!.+/)"*" 2"2#/*!5+#&!"!#(/)2"/+)/)" !8#/".!"/"/+)2#!= /; !" !#" !+#&!#.2**!&-3*"8#/".!"/"/+)!#+)> ?9))!@%#! ;98/"
;/(.+*/)'.!)2,"3+567%"/)" !(+)" ,3.!)*/+)5+#2 .!#/+&+53!2#*/*2)+)*.!2</)'+#&!#.2**!&8/" +%"2..,/72"/+)+5 (/)&=//; !" !#" !*"8#/".!"/"/+)!#/*-+%)&"+*%..,327+.3+5" ! -!5+#!.2**/)'/(.%')!&+#&!#&2"!&> ?
!72#!5%,,3.!#%*!&" !/(.%')!&+#&!#.2**!&+)> ?
)+%#7+)*/&!#!&4/!8" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3 2*" +#+%' ,32&4!#"!& "+" !2#"/7,!*+57 2#'!*" !5/)&/)'*#!7+#&!&-3" !)B%/#3 55/7!#25"!# 255+#&/)'*%55/7/!)"+..+#"%)/"3"+" !*"#!*.+)&!)"2)&" !2&4/7!'/4!) -3" ! /)" !.#+7!**+5&%!7+)*%,"2"/+)(2&!-3" !&/*7/.,/)2#3 %" +#/"32)&.2**!&2)!,2-+#2"!+#&!#
>
!&/*7/.,/)2#3%" +#/"3)!!&)+",2-+#/+%*,3&/*7%**!27 2)&!4!#32#"/7,!+57 2#'!2)&" !5/)&/)'*#!7+#&!&-3" !)B%/#3 55/7!# 2)& '/4! !,2-+#2"! #!2*+)* 5+# 277!."/)' " ! )B%/#3 #!.+#" -!5+#!4!# .2**/)'" !5/)2,+#&!#/(.+*/)'.!)2,"3 ! +%#"8/,, 24!"+*!!8 !" !# " !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3 2*2&4!#"!&"+" !5/)&/)'*#!7+#&!&-3" ! )B%/#3+55/7!#-!5+#!4!#/"277!."!&" !5/)&/)'*#!7+#&!&-3" !)B%/#3 +55/7!# !.!"/"/+)+5" !5/)&/)'*#!7+#&!&-3" !)B%/#3+55/7!#/)" ! 5/)2,+#&!#.2**!&-3" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3/(.+*/)'.!)2,"3/*)+"2" 2,,82##2)"!& !#!5+#!8!2#!+5" !4/!8" 2"" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3 /)" !/)*"2)"72*! 2*/)527"2..,/!&/"*(/)&2)&.2**!&2*.!2</)'+#&!#
D!2#)!& 7+%)*!, 2..!2#/)' 5+# " ! 8#/" .!"/"/+)!# 7/"/)' 2 &!7/*/+)#!)&!#!&-32D2#'!#!)7 +5" !+):-,!%.#!(! +%#"/)
A
*%-(/""!&" 2"/"* 2,, )+"-!)!7!**2#35+#" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3"+'/4!" !&!,/)B%!)"2) +..+#"%)/"3+5(2</)'" !#!.#!*!)"2"/+)+)" !.!)2,"3.#+.+*!&25"!#" ! 5/#*".#+4/*+"+#"/7,!A9;+5" ! +)*"/"%"/+)+5)&/282*/)"#+&%7!&-3 " ! +)*"/"%"/+) 9>)& (!)&(!)";7"EFC 8 !
A EFF " /* /* *%-(/**/+)" 2"" !&!,/)B%!)"/*)+"!)"/",!&2*2(2""!#+5#/' ""+27+.3 +5" !2&4/7!#!)&!#!&-3" ! /)" !7+)*%,"2"/+).#+7!**!(-2#<!& %.+)-3" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3/)" !/)*"2)"72*!
,!2#)!&7+%)*!,2..!2#/)'5+#*"#!*.+)&!)"7/"/)' " !&!7/*/+)+5" !+):-,!%.#!(! +%#"/)
!
!
"#$# %$
&
' #$(
)
*+,
# ($-#$( % #$*%-(/""!&" 2"" !
.#/)7/.,!*+5)2"%#2,$%*"/7!82##2)"*%..,3+52&4/7!5%#)/* !&-3 /) " !7+)*%,"2"/+).#+7!**!(-2#<!&%.+)-3" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3"+" ! !(.,+3!!527/)'&/*7/.,/)2#3.#+7!!&/)'**+2*"+(2<! /*#!.#!*!)"2"/+)
?
#"/7,! A +5 " ! +)*"/"%"/+) +5 )&/2 &!2,* 8/" " !
(2)&2"+#3.#+7!&%#!*"+-!2&+."!&-!5+#!&/*(/**2,#!(+42,+##!&%7"/+) /)#2)<2*2.!)2,"3*+/(.+*!&+)27/4/,*!#42)" *#/' "3.+/)"!&+%"-3 " !,!2#)!&7+%)*!,2..!2#/)'5+#" !8#/".!"/"/+)!#*2.#+4/*+"+#"/7,! A9;82*/)"#+&%7!&-3" ! +)*"/"%"/+)9>)& (!)&(!)";7"EFC !
A EFF&/,%"/)'" !)!7!**/"3"+'/4!" !&!,/)B%!)"2)+..+#"%)/"3 "+(2<!#!.#!*!)"2"/+)+)" !.!)2,"3.#+.+*!& %7 2.#+4/*+ 2*-!!) "2<!))+"!+5-3" !+):-,!%.#!(! +%#"/)" !2-+4!,2#'!#!)7 &!7/*/+)/)
9*%.#2;
>
D!2#)!&7+%)*!,2..!2#/)'5+#*" #!*.+)&!)"*%-(/""!&" 2" #"/7,!A8+%,&)+"2..,3"+" !*"#!*.+)&!)"2* ! 2&2,#!2&3#!"/#!& 5#+( *!#4/7!
" /* /* 5%#" !# 7+)"!)"/+) " 2" /)2*(%7 2* &/*(/**2, #!(+42, +# #!&%7"/+) /) #2)< 82* )+" /(.+*!& /) " ! 72*! +5 " ! *" #!*.+)&!)"#"/7,!A8 /7 *.!7/5/72,,3&!2,*8/" *%7 .!)2,"/!*2,+)! 8+%,&)+"2..,3"+" !*"#!*.+)&!)"
!*!#/+%*,3"++< )+"!+5" !2-+4!*%-(/**/+)*(2&!-3 ,!2#)!&7+%)*!,2..!2#/)'5+#" !*" #!*.+)&!)" /#*",38!5/)&" 2"
2#"/7,!* +5 " ! 7 2#'!* 2& -!!) 5+#(%,2"!& 2)& *!#4!& %.+) " ! *" #!*.+)&!)" !4!) -!5+#! ! #!"/#!& 5#+( *!#4/7! !#!5+#! " ! *"
#!*.+)&!)"72))+",!'2,,37+)"!)&" 2"" !.#+4/*/+)%)&!##"/7,!A 8+%,& 24!)+ 2..,/72"/+) "+ /* 72*!2* ! 2* #!"/#!&5#+(*!#4/7!
!7+)&,3" +%' #"/7,!A8+%,&)+"2..,3"+,!**!#.!)2,"3.#+.+*!&"+ -! /(.+*!& +) " ! *" #!*.+)&!)" /)2*(%7 2* " ! #/' " "+ (2<! 2 #!.#!*!)"2"/+)+)" !(2$+#.!)2,"3+5&/*(/**2,#!(+42,+##!&%7"/+)/) #2)< 2*-!!)"2<!)2823-3" !2-+4!2(!)&(!)""+#"/7,!A" !#!82* )+)!7!**/"3"+255+#&2)+..+#"%)/"3"+(2<!#!.#!*!)"2"/+)+)" !,!**!# .!)2,"3.#+.+*!& !#!5+#!/)+%#7+)*/&!#!&4/!88 !" !#" !.!)2,"3/* (2$+#+#(/)+#)++..+#"%)/"3)!!&-!'/4!)-3" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3 "+(2<!#!.#!*!)"2"/+)+)" !.!)2,"3.#+.+*!&
+8" !#!/*)+&/*.%"!"+" !527"" 2"" !*"8#/".!"/"/+)!# 2*2,#!2&3/**%!&+55/7!(!(+#2)&%(&2"!&C >2)&*%-*!B%!)",3 (+&/5/!& +55/7! (!(+#2)&%( &2"!& > /)*/*"/)' *.!7/5/72,,3 " !
&/*7/.,/)2#3 %" +#/"3 "+ 5+#82#& " ! )B%/#3 #!.+#" "+'!" !# 8/" " ! #!.#!*!)"2"/+)/52)3+5" ! +4!#)(!)"*!#42)""+" ! 5+#2&4/7!
)#!7!/."+5" !2&4/7!5#+(" ! 27+.3+5" !2&4/7!(23-!
.#+4/&!&"+" ! +4!#)(!)"*!#42)"8 +(23-!2,,+8!&"+*%-(/" /* #!.#!*!)"2"/+)/52)3+)" ! +((/**/+):*2&4/7!8/" /)&23* !
&/*7/.,/)2#3 %" +#/"3 * 2,, 7+)*/&!# " ! )B%/#3 #!.+#" 2&4/7! +5 " !
+((/**/+) 2)& " ! #!.#!*!)"2"/+) +5 " ! +4!#)(!)" *!#42)" -!5+#! 2##/4/)'2"25/)2,&!7/*/+)
!+):-,!%.#!(! +%#"/)
!
!
".
/
9*%.#2; 2* 72"!'+#/72,,3 !,&" 2"" !&!,/)B%!)"!(.,+3!!/*!)"/",!&"+27+.3+5" !
),3" !#!25"!#7+%,&" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3 /(.+*!.!)2,"3+)" !&!,/)B%!)"!(.,+3!!
!2-+4!&!7/*/+) 2*2,*+ -!!)7+)*/&!#!&-3" !1!#2,2/' +%#"/))
.
/
9*%.#2;
A
! 82)" "+ 7,2#/53 " 2" .#+4/*+ "+ #"/7,! A9; +5 " !
+)*"/"%"/+)!)2-,!*" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3"+/(.+*!.!)2,"38/" +%" '/4/)' 2) +..+#"%)/"3 +5 (2</)' 2 #!.#!*!)"2"/+) * .!# " ! 2-+4!
.#+4/*/+)+5,28+57+%#*!" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3/*)+"-+%)&"+'/4! 2)3+..+#"%)/"3"+" !&!,/)B%!)""+(2<!2#!.#!*!)"2"/+)+)" !.!)2,"3 .#+.+*!& %"/"/*"+-!)+"!&" 2"" !#!/*2*"2'!/)" !&/*7/.,/)2#3 .#+7!!&/)'*.#/+#"+" !/(.+*/"/+)+5.!)2,"3-3" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3
"" 2"7#%7/2,*"2'!" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"32*.!#" !2-+4!+55/7/2, (!(+#2)&%( /* -+%)& "+ 5%#)/* 2 7+.3+5 " !)B%/#3 #!.+#" "+ " ! &!,/)B%!)"'/4/)' /(2)+..+#"%)/"3"+(2<!2#!.#!*!)"2"/+) !)B%/#3 #!.+#"2,+)'8/" /*#!.#!*!)"2"/+)* 2,,-!7+)*/')!&"+" ! 5+#/"* 2&4/7!
!(+(!)"" !2&4/7!/*#!7!/4!&/"* 2,,2,*+-!7+((%)/72"!& "+ " ! &!,/)B%!)" "+ !)2-,! /( "+ (2<! 5%#" !# #!.#!*!)"2"/+) ),3 " !#!%.+)7+%,&" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3/(.+*!2..#+.#/2"!.!)2,"3 )
C +" !#8+#&*" +%' " !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3/*)+"-+%)&"+'/4!2)3 +..+#"%)/"3"+(2<!#!.#!*!)"2"/+)+)" !.!)2,"3.#+.+*!&/)7+(.,/2)7! +5" !.#/)7/.,!*+5)2"%#2,$%*"/7!" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3/*-+%)&"+ 2& !#!"+" !2-+4!)*"#%7"/+)*5+%)&/)" !+55/7/2,(!(+#2)&%("+8!,, /)5+#(" !&!,/)B%!)"+5" !2&4/7!" 2" 2*-!!)#!7!/4!&5#+(" ! /) 7+))!7"/+)8/" " !&/*7/.,/)2#3.#+7!!&/)'*/)/"/2"!&2*2'2/)*" /(
>
) 4/!8 +5 " ! 2-+4! " ! 5/)2, +#&!# .2**!& -3 " ! 8#/" .!"/"/+)!#* /) " ! &/*7/.,/)2#3 .#+7!!&/)'* /)/"/2"!& 2'2/)*" " ! *" #!*.+)&!)"*"2)&**!"2*/&!
!8#/".!"/"/+)!#** 2,,5%#)/* 27+.3+5" ! 2&4/7!#!7!/4!&5#+(" ! "+*" #!*.+)&!)""+!)2-,! /("+(2<!
5%#" !# #!.#!*!)"2"/+) 8/" /) &23* 5#+( " ! &2"! +5 #!7!/." +5 7+((%)/72"/+)2)&" !#!25"!#" !&/*7/.,/)2#3%" +#/"3* 2,,7+)*/&!#" ! )B%/#3#!.+#"2&4/7!+5" ! +((/**/+)2)&" !#!.#!*!)"2"/+)/52)3 (2&!-3*"#!*.+)&!)"2)&.2**25/)2,+#&!#/)" !&/*7/.,/)2#3.#+7!!&/)'* /)/"/2"!&2*2'2/)*"" !*"#!*.+)&!)"
!+#&!#.2**!&-3" !#/-%)2,/*277+#&/)',3(+&/5/!&2)& " !8#/".!"/"/+)*"2)&*&/*.+*!&+5
" # !."!(-!# " # %,2"/