Manish & ORS v. Union Of India & ORS
!
"
"
"
"
!"#$ %!
!"#$&""$' !#$%#$&%#$'()*$+$,%-#.(/)0$&$1.&%$)2,%#$)2*$-%3 $-
!.
445.6
!
!
7788
!
998 !
998
!
9 !
84
!
!
445
!
998 !
998
!
9 !
84
5 !
7788
%!
(
// %#$-$ :&2% 1$%2%2.,- #;<$ 0$$, %;=$, (1 %.*$%#$& 6.& >.++., )2-1.-;/ ;--2+2/;&?($-%2.,- .66;>%;,)/;:#;<$;&2-$,6.& )$%$&+2,;%2.,
#$:&2%1$%2%2.,$&-0$/.,*%.@;2,2@>;-%$ #$A:$&$-$/$>%$) ;- .,-%;0/$-BC$>(%2<$D2,%#$./2>$$1;&%+$,%.6 ,2.,$&&2%.&A.6
#;,)2*;,;>>.&);,>$:2%#%#$ (/$- (%%#$A#;<$,.%0$$,)$1(%$) 6.&%&;2,2,*0A%#$ #;,)2*;&#)+2,2-%&;%2.,.,%#$*&.(,)%#;%@;2,2@ >;-%$:;-,.%2,>/()$)2,%#$ /2-%.6 ,2.,$&&2%.%&A #;,)2*;&#
5 )$-12%$%#$6;>%%#;%%#$-;2)>;-%$#;-0$$,2,>/()$)2,%#$ $,%&;/2-%.6
-+$;,%6.&
#;,)2*;&# #$:&2%1$%2%2.,$&-#;<$1&2+;&2/A 1&;A$)6.&%&$;%2,*%#$+;- >;,)2);%$-;,)2,)(>%%#$+6.&%&;2,2,*
#$:&2%1$%2%2.,$&-#;<$>.,%$,)$)%#;%
#;,)2*;&##;- +2-2,%$&1&$%$)2%-.:,>.++(,2>;%2.,2,6.&+2,*%#$(%#.&2%2$->.,>$&,$) ., 9%#;%2,;-+(>#;-@;2,2@>;-%$).$-,.%62,);1/;>$2,%#$
$,%&;/2-%;-:$//;- ,2.,2-% #;,)2*;&#%#$>;,)2);%$-0$/.,*2,*%.
%#$-;2)>;-%$;&$,.%$,%2%/$)%.>/;2+&$-$&<;%2.,(,)$& ?(.%;
#$ &$-1.,)$,%- #;<$ >.,%$,)$) %#;% %#$&$ :;- -.+$ >.,6(-2.,E;+02*(2%A2,%#$/;,*(;*$(-$)2,%#$,-%&(>%2.,-&$6$&&$)%.0A %#$:&2%1$%2%2.,$&-;,);-;&$-(/%.6:#2>#-.+$>;,)2);%$-0$/.,*2,*%. @;2,2@>;-%$#;)0$$,;11.2,%$)2,%#$ #;,)2*;&#)+2,2-%&;%2.,;*;2,-% %#$1.-%+$;,%6.& >;%$*.&A %2-%#$2&>.,%$,%2.,%#;%;->/;&262$)2, %#$2&>.++(,2>;%2.,);%$) 9%.%#$(%#.&2%2$->.,>$&,$)
>;-%$E>.++(,2%A-#.(/),.%.,/A62,);1/;>$2,%#$ $,%&;/2-%0(%;/-.2, %#$ ,2., $&&2%.&A 2-% #;,)2*;&# ,/A %#$, >.(/) %#$A >/;2+ &$-$&<;%2.,(,)$&%#$ >;%$*.&A %2-%#$2&6(&%#$&>.,%$,%2.,%#;% >.&&$>% ;,) 1&.1$& >/;&262>;%2., #;- 0$$, *2<$, 0A %#$ $1;&%+$,% ., 9
#$1./2>A)$>2-2.,.6%#$ #;,)2*;&#)+2,2-%&;%2.,2-6.(,) 2,%#$>.++(,2>;%2.,-$,%0A #;,)2*;&#)+2,2-%&;%2.,);%$)5 5 %.;//%#$)+2,2-%&;%2<$$>&$%;&2$-;,)%#$$;)-.6%#$$1;&%+$,%-
#;,)2*;&#)+2,2-%&;%2., #$-;2)>.++(,2>;%2.,2-6.(,);11$,)$);- ,,$C(&$ 5 2, ! .
445 .6 #$ >.,%$,%- .6 %#$
>.++(,2>;%2.,&$;);-(,)$& F
!!!"# $%$ !
&'
&
& & ( )*
#
+ #
+
( ) *
#, ( +
- & )&+ & + +
+ (
.
+, /&# 0
1& , (
- 2
&# -
+
& & (
.
3
/
# ( )
+ , /& . ( && .
+ , + 45(
# & + +
) - &6
+ (
.
#- 45(-
& (
7 0
/
#( )7 G
$;&,$)>.(,-$/;11$;&2,*6.&%#$:&2%1$%2%2.,$&-<$#$+$,%/A >.,%$,)$)%#;%%#.(*#%#$>.,'(,>%2.,@;,)@#;-0$$,$+1/.A$)2,0$%:$$, %#$$C1&$--2., $,%&;/2-%;,)%#$ ,2.,$&&2%.&A #;,)2*;&#/2-%2,%#$ ;6.&$-;2)>.++(,2>;%2.,%#$>.,'(,>%2.,@;,)@:2//#;<$%.0$>.,-%&($);- @.&@ , 6;>% -(># ; >.,-%&(>%2., :;- ;).1%$) 0A ;// %#$ (%#.&2%2$-
>.,>$&,$);,);-;&$-(/%.6:#2>#@;2,2@>.++(,2%A%#.(*#,.%2,>/()$)2, %#$ ,2.,$&&2%.&A #;,)2*;-%0(%6.(,);1/;>$2,%#$ $,%&;/2-% :$&$*2<$,%#$0$,$62%.6&$-$&<;%2.,2,%#$;11.2,%+$,%-+;)$0A
#;,)2*;&#&2*#%6&.+%#$A$;&5%.9
$;&,$) >.(,-$/ ;11$;&2,* 6.&%#$
#;,)2*;&# :.(/) -(0+2%%#;%.,;>>.(,%.6+2->.,-%&(>%2.,.6%#$;0.<$>.++(,2>;%2., );%$)5 52%2-%&($%#;%@;2,2@>;-%$:#2>#).$-,.%62,);1/;>$2, %#$
#;,)2*;&#/2-%0(%62,)-;1/;>$2,%#$ $,%&;/2-%#;);<;2/$) %#$0$,$62%.6 &$-$&<;%2.,
%2-;:$//-$%%/$)1.-2%2.,.6/;:%#;%%#$>.,'(,>%2.,@;,)@>;, 0$&$;);->.,'(,>%2.,@.&@26%#$>.,%$C%-.:;&&;,%- ,;>;&$6(/&$;)2,* .6%#$>.++(,2>;%2.,-$,%0A
#;,)2*;&#.,5 5:$62,)%#;%
#;,)2*;&##;-1&.1.-$)%.$C%$,)%#$&$-$&<;%2.,:#2>#:;-2, <.*($2,%#$ $,%&;/ .<$&,+$,%%.%#$;11.2,%+$,%-0$2,*+;)$2,%#$
#;,)2*;&#;-:$// ,%#;%>.,%$C%%#.(*#%#$$C1&$--2.,@;,)@#;- 0$$,(-$)2,0$%:$$, $,%&;/2-%;,)%#$
#;,)2*;-%:$;&$.6 %#$>.,-2)$&$)<2$:%#;% #;,)2*;&#)+2,2-%&;%2.,#;-;>%(;//A+$;,%%#;%
>.++(,2%A6.(,)2,>/()$)$2%#$&2,%#$ $,%&;/2-%.&2,%#$
#;,)2*;-%2-$,%2%/$)%. &$-$&<;%2.,2,%#$+;%%$&.6;11.2,%+$,% %.%#$
#;,)2*;&# %2-;,;)+2%%$)1.-2%2.,%#;%-(>#;>.,-%&(>%2., #;-0$$,+;)$0A%#$(%#.&2%2$->.,>$&,$)(1%. 9 @;2,2@>;-%$ :#2>#)2),.%62,);1/;>$2,%#$
#;,)2*;&#/2-%#;)0$$,$C%$,)$) %#$0$,$62%.6&$-$&<;%2.,;-2%6.(,);1/;>$2,%#$ $,%&;/2-% #$&$6.&$ :$&$'$>%%#$-(0+2--2.,+;)$.,%#$-2)$.6
#;,)2*;&#%#;%.,/A.,
7 ;>>.(,%.6+2->.,-%&(>%2.,0$,$62%.6&$-$&<;%2.,:;-$C%$,)$)%.@;2,2@ >.++(,2%A2,-12%$.6%#$6;>%%#;%2%:;-2,>/()$)2,%#$ $,%&;/2-%;,) ,.%2,%#$
#;,)2*;-%
%:;--(0+2%%$)0A/$;&,$)>.(,-$/;11$;&2,*6.&%#$:&2% 1$%2%2.,$&-%#;%%#$)+2,2-%&;%.&.6 #;,)2*;&#;>%-;-1$&%#$,-%&(>%2.,- .6%#$ ,2., .<$&,+$,%;,)%#$&$6.&$
#;,)2*;&#>;,,.%#;<$;
-$1;&;%$ /2-% 6.& ;>>.&)2,* 0$,$62% .6 &$-$&<;%2., 1
2% :;- -(0+2%%$)0A/$;&,$)>.(,-$/;11$;&2,*6.&
#;,)2*;&#%#;%%#.(*# %#$)+2,2-%&;%.&;>%-;-1$&%#$,-%&(>%2.,-.6%#$ ,2., .<$&,+$,%2% >.(/)%;=$2,)$1$,)$,%1./2>A)$>2-2.,-6.&%#$0$%%$&;)+2,2-%&;%2.,.6%#$
#;,)2*;&#
,%#$$,%2&$>.(,%&A,.%.,/A%#$ $,%&;/ .<$&,+$,%0(%;/-.
%#$%;%$ .<$&,+$,%-;-:$//;-%#$ ,2.,$&&2%.&2$-+;2,%;2,-$1;&;%$ /2-%- .6 >.++(,2%2$- 6.& %#$ 1(&1.-$ .6 $C%$,)2,* &$-$&<;%2., %. %#$ EE >.++(,2%2$-2,%#$2&&$-1$>%2<$).+;2, #$%;%$ .<$&,+$,% ;- :$// ;- %#$ ,2., $&&2%.&A :2// #;<$ %. ,$>$--;&2/A ;--$-- %#$ $)(>;%2.,;/-.>2;/;,)$>.,.+2>0;>=:;&),$--.6%#$ >.++(,2%A6.& %#$1(&1.-$.62,>/()2,*2%2,%#$2&&$-1$>%2<$/2-% ,.%#$&:.&)-%#$/2-% 1&$1;&$)0A%#$%;%$ .<$&,+$,%;,)
-+;A-/2*#%/A<;&A6&.+%#$/2-% .6>;-%$-1&$1;&$)0A%#$ $,%&;/ .<$&,+$,%
,.(&>.,-2)$&$)<2$:%#.(*#%#$ ,2.,$&&2%.&2$-;&$0A ;,)/;&*$>.,%&.//$)0A%#$ ,2., .<$&,+$,%%#$ ,2.,$&&2%.&2$->;, %;=$>$&%;2,2,)$1$,)$,%./2>A)$>2-2.,-6.&%#$0$%%$&;)+2,2-%&;%2.,.6%#$
,2.,$&&2%.&A #$&$6.&$:$;&$,.%2,;*&$$+$,%:2%#%#$-(0+2--2.,
4 +;)$0A/$;&,$) >.(,-$/ ;11$;&2,* 6.&%#$:&2%1$%2%2.,$&- %#;% ,2., $&&2%.&2$->;,,.%1&$1;&$;)266$&$,% 2-%6&.+%#;%.6%#$2-%;/&$;)A 1&$1;&$)0A%#$ $,%&;/ .<$&,+$,% #$ ,2.,$&&2%.&A,$$),.%-/;<2-#/A ;).1%%#$ 2-%1&$1;&$)0A%#$ $,%&;/ .<$&,+$,%6.>(-2,*+;2,/A., %#$-.>2;/$>.,.+2>;,)$)(>;%2.,;/0;>=:;&),$--.6 >.++(,2%A2, >$&%;2,%;%$-0$6.&$<$&2,>/()2,*%#;%>.++(,2%A2,2%-2-% #$&$6.&$%#$
,2.,$&&2%.&A2-$,%2%/$)%.1&$1;&$;-$1;&;%$ 2-%6.&%#$1(&1.-$.6 $C%$,)2,*0$,$62%.6&$-$&<;%2.,%.%#$-;2)>.++(,2%A
,
9()*$-@$,>#.6%#$.,@0/$(1&$+$ .(&%#;-.0-$&<$) ;-6.//.:- 8$$9 +
- )
&
& # +(
/& #
-
+ -
)
+ ) #
+4 5 2- ( & , & & -
6
+
&& )
.
9# - # .
) -
#
+ :
- )
&
)
& 2- #
&+
& +
2
& +
/& &
8
+6 +#&
++
++ # & - -
2 ++ ; ;& ,
& #- - )
)-
)) ) G 5
$;&,$)>.(,-$/6.&%#$
#;,)2*;�&.(*#%%.%#$,.%2>$ .6%#$$,>#%#;%;1$&+;,$,%0.)A;->.,%$+1/;%$)2,%#$;0.<$'()*$+$,% :;->.,-%2%(%$);,);-1$&%#$&$>.++$,);%2.,+;)$0A%#$1$&+;,$,% 0.)A@;2,2@>;-%$#;-0$$,2,>/()$);% .
7;-1$&%#$.%262>;%2., 2--($)0A%#$ #;,)2*;&#)+2,2-%&;%2.,.>2;/!$/6;&$$1;&%+$,%., 7 #$>.1A.6%#$-;2).%262>;%2.,:;-;/-.1/;>$).,&$>.&)6.& 1&.1$&;11&$>2;%2., .:%#$6;>%&$+;2,-%#;%@;2,2@>.++(,2%A#;-0$$, 2,>/()$) ;- .,$ .6 %#$ >;%$*.&A >.++(,2%2$- ;- 1$& %#$ ;0.<$ .%262>;%2., % 2- 6.(,) %#;% .,/A 6.& %#$ 1$&2.) 6&.+ 9 %.
7 @;2,2@ >;-%$ :;- =$1% ;% 0;A 6&.+ >/;2+2,* %#$ 0$,$62% .6 &$-$&<;%2., ;- ;, >;%$*.&A 2, %#$ ;11.2,%+$,%- +;)$ 0A
#;,)2*;&# ,.(&>.,-2)$&$)<2$:%#$0$,$62%.6&$-$&<;%2.,%.@;2,2@ >;-%$ ;- 2,%$&1&$%$) 0A
#;,)2*;&# )+2,2-%&;%2., ., 5 5 -#.(/)#;<$0$$,$C%$,)$)(1%.7 :#$,%#$1$&+;,$,%0.)A%..=;
)$>2-2.,%.2,>/()$%#;%>;-%$;/-.;-.,$.6%#$ >;%$*.&2$-
#$>.++(,2>;%2.,-$,%0A2&$>%.& $,$&;/.6./2>$
#;,)2*;&#);%$) 96.(,);11$,)$);-,,$C(&$82, ! .
445 .6 :.(/) &$6/$>% %#;% 2&$>%.& $,$&;/ .6 ./2>$ #;- <2&%(;//A/;+$,%$)%#$2,>.,*&(.(--%;,)%;=$,,.:0A%#$
#;,)2*;&#
9 2,%#$+;%%$&.6$C%$,)2,*0$,$62%.6&$-$&<;%2.,%.@;2,2@>.++(,2%A $ #;) <2&%(;//A $C1.-$) %#$ #.//.: ;11&.;># .6 %#$
#;,)2*;&# 2, -())$,/A2--(2,*%#$>/;&262>;%2.,., 9%#;%@;2,2@>;-%$:#2>#).$- ,.%62,);1/;>$2,%#$
#;,)2*;-%0(%62,)-;1/;>$2,%#$ $,%&;/ 2-%2-,.%$,%2%/$)%.%#$0$,$62%.6&$-$&<;%2., #$;)<$&-$2+1;>%$+$&*$) .,;>>.(,%.6-(>#;,;&02%&;&A)$>2-2.,%;=$,0A%#$
#;,)2*;&#;/-.
#;-0$$,#2*#/2*#%$)0A%#$2&$>%.& $,$&;/.6./2>$
#;,)2*;&#
, %#$ %;,)2,* &))$& .
E9 2--($) 6.& %#$ -(0'$>% &$>&(2%+$,%.6 .,-%;0/$-BC$>(%2<$D2%#;-0$$,-1$>262>;//A,.%262$)%#;% 4H.6<;>;,>2$-#;<$0$$,&$-$&<$)6.& >;,)2);%$-;-1$& $,%&;/ 2-%;,)2-%2--($)0A%#$
#;,)2*;&#)+2,2-%&;%2., (%-(>#;
>/$;&-%;,)2,*.&)$&2--($)6.&%#$>(&&$,%&$>&(2%+$,%#;-0$$,>.+1/$%$/A *2<$,;*.0A2,%#$*(2-$.66&$-#2,%$&1&$%;%2.,
7
,.(&>.,-2)$&$)<2$:%#$
#;,)2*;&##;->.++2%%$) 2//$*;/2%A 0A *2<2,* ; ,$: 2,%$&1&$%;%2., 2, %#$ >.++(,2>;%2., );%$) 9 ,%#2-*&.(,);-:$//%#$>.++(,2>;%2.,-$,%0A%#$.>2;/ !$/6;&$$1;&%+$,%., 92-/2;0/$%.0$?(;-#$)
4
,<2$:.6%#$;0.<$6;>%-;,)>2&>(+-%;,>$-%#$2+1(*,$)
/;&262>;%.&A >.++(,2>;%2., 2--($) 0A %#$ .662>2;/ &$-1.,)$,%- ., 9 -%;,)- ?(;-#$) ;,) %#$ .662>2;/ &$-1.,)$,%- ;&$ )2&$>%$) %. 1&.>$$):2%#%#$-$/$>%2.,.6%#$1$%2%2.,$&-6&.+%#$-%;*$;%:#2>#2%:;- *2<$,(1%&$;%2,*%#$+;- >;%$*.&A$,%2%/$)%.;<;2/%#$0$,$62%.6 &$-$&<;%2.,;,)2--($.&)$&-.6;11.2,%+$,%:2%#2,%:.+.,%#-6&.+%#$ );%$.6%#2-.&)$&26%#$A;&$.%#$&:2-$6.(,)62%;,)$/2*20/$ >>.&)2,*/A
%#$ 2+1(*,$) .&)$& 1;--$) 0A %#$ $,%&;/ )+2,2-%&;%2<$ &20(,;/
#;,)2*;&#$,>#-%;,)--$%;-2)$;,)%#$:&2%1$%2%2.,-;&$;//.:$)2,%#$ ;6.&$-;2)%$&+- %!
!&'
(*(-% &""$' (/;%2 !&'