Bado Devi & ORS v. Gram Panchayat Bighar & ORS
!"#"$%
& '( ) *" $)+ ,# ""$ ,# - ,#.# , ( "0+ , $)+ ,# #1$) $#
22222 , # $% 3,#+4,, 5)*!
,+ 1 ""$ ,# 3, )+ /'+/ ('+ ,( 5)*!
,, #1$) $ 3,$4.,3"
65))65 ,/ 7"+ 3,3 $8 + $4+ ,55 ,/ , # $7,"1 ""$+ #9 $ "6 ) ,:.
#+"$0 + "(1.0$ ) ,) , ) ) ;
<&= 1 ## ) 9/ (("##"$ ,5 "# , "*"#"$5"# ,, #1$) $>7+ , 9/+ ", 6 "6 ).$) , ' !"$> + .$8 9-"66 0 (($?
$)#< 0.6 "$=!5 ;
@ # 116"!
96 '
,/ < ,#+,A+ !A=+ #9 $ , 8 ! ) $) ,) , ) )
>
< = 1 ## ) 9/ 66 !, , #1$) $ 7+"6 )"#("##"$0+ ",#.".$) ,' !"$> + !+ #9 $
",( ) ,"
!# + !
# , + 1 ""$ ,# "6 ) #.".$) ,
' !"$> + !9 , 66 !,5 + )$
& +
!+ 1 ""$ , $)1, ) ! ##,#"$"$ , # 1 ""$ , #>5$ ( 6/5+.$"5'B 0 ( , "$!$"$."$01## ##"$ + 6 $)!(1,"# )"$C+ #, BC+ 7 ;>BB<>=5 <& =5><& =5 <& =5<D&=5 BB <=( #.,"$0>C 6# 3 ,6 ##".
)
*"66 0 "0+ ,5 +#"6 "#,"! + )<+ , "$
,, ,, ) A6 $) "$ )"#1. A= #"$! ;
> $) 7+"!+ "# + 7$ ,#+"1
A3.#+ ,4 3 $ 9 ) :9 C+ 7 A $) # #.!+ , #1$) $ , ( + # $ !$! ,$ 7"+ + # ( $# :. $6/1, / )+ + /+ * 9 !( + 7$ ,"$1## ##"$
+ 6 $)"$)"#1. $)+ ",$ ( #9 $ , ) #7$ ,#+ , "$+ , * $. , !,) "$# ) , ( $) "$ + !6.($
7$ ,#+"15 $,/ , ( 9 ) 6 ) '." 7 # 11# ) 9/ , ( 7+"6 , "#"$0 1, 6"("$ ,/#.9("##"$#+ 1 ""$.$) ,' !"$D + ! "6 )
"$# + 1 ""$ ,# 7 # "$""
66/ 667 ) 9/ ##"# 66 !,5#, ) < ,#+,A+ 5#, ) A=*") ,) ,) ) > D
$) + ,
, 1 ""$ ,# (* ) 116"!
"$ , # "$0
#") + # ( 7+"!+7 #)"#("## )$
$ 6 "$# + 9* ,) , 7 # 1, ,, ) $) 7+"!+ 7 # 6# )"#("## ) 9/ 66 !,*") ,) ,) )
D ##.!++ 1, # $#.".$) , ' !"$> + !"#$( "$ "$ 96 $( ,"#5#.9(" )+ ,6" ,A3.#+ ,4 3 $A7 + 7$ , + 6 $) "$ )"#1. 5 9.
, !$#6") "$5 +
> ( 0 ( $ $) !$,6 + , + # 9 $ * # ) 7"+ + , ( $)"$+ / ,;;
57$ ,#+"17 # 6#* # )7"++ , ( 9/1 , "$ 6 7"$*" 7 + ( $)( $ ! .,+ ,#.9(" )+ 3.
"$ ) )D ;;;
+ # 6, )/ 9 $ # $!"$ ) "$
*., + , ( $) +.#5 + 1 ""$ ,# , "$"66 0 61## ##"$ + # ( 6##.9(" )+
+ , "# $ *") $! $ , !,) #.9# $"
+ 1 ""$ ,# !$"$."$0"$1## ##"$ + 6 $)"$)"#1. #"$! ;
> ,+ ,"$09++ #") #566 !,)"#("## )+ '."
1 ""$ ,#*") ,) ,) )
>
$ 6+ , "$#7
6#)"#("## )9/(("##"$ ,$& D
+ ( ,7 !
,," )+"#!.,9/+ 1 ""$ ,#"$D& >
$) 7+"!+7 #)"#1# ) *") ,) ,) ) ;
+ , 9/, ( $)"$0 + ( ,+ (("##"$ , ,) !")"$0"
, #+ #.6 $6/5+
6 + 1 ""$ ,#< 6+.0+7,$06/( $"$ ) #, *"#"$=+ 9 $)"#("## )9/(("##"$ ,$ ;
7+"6 1 ##"$0 + "(1.0$ ),) , $)+ "#+ #.98 !( , !+ 66 $0 "$+ 1, # $ 7,"1 ""$ "# ,0. ) 9/ 6 ,$ ) !.$# 6 ,+ 1 ""$ ,#+
(("##"$ ,+ #)"#("## )+ ", 67"+.). 116"!
"$
("$)"$ #(.!+ #+ 1,! )"$0#.$) ,' !"$D + !+ * 9 $ "$ ,("$06 )7+"6 1 ##"$0+ "(1.0$ ),) , $)"$# ) ) !")"$0 + 65+ (("##"$ ,!$* , )+ # ( "$ , *"#"$ $) , 8 ! )+ # ( .,+ , ,0. )+ 6 $)"$)"#1. "#+ !+
?
##.!++ , ( + #$!$! ,$11# + 1, / , + 1 ""$ ,#"$*" 7 + 8.)0( $ + .66 $!+
+"#.,1 ## )"$
"6 ) #A !
!"#$ %& ' '(
)* " A5) !") )$> >
><&= $+ + ,+ $)56 ,$ )!.$# 6 ,, #1$) $ , ( + ##.9(" )+ 6 $)"$)"#1. + #9 $* # )"$ + , ( #"$! ;;
$)3.
"$ D ;;;
7 ,"0+6/# $!"$ )"$+ ",
*., $)+ # ( + #$9 $!+ 66 $0 ) "+ ,9/+ 1,1," ,#,#+ , +6) ,# + *"66 0 "66) .,+ ,
,0. )+ 1 ""$ ,# , $ "+ ,+ 1,1," ,# + *"66 0 @$,+ / + )!$,"9. ) $/6 $)).,"$0+ !$#6") "$1,! )"$0#$1,
9 #"# ,+ !(($16 6# ,0. )+ 1 ""$ ,#+ *
6, )/9 $)"#1## ## )"$). !.,# 6 7 $)+ 6 $)"#9 "$0 # ).9/+ , ( + "$+ 9"
$# + *"66 0 ,"0+
,(+ ", 8 !( $$/ ,6/9 #"# ,)6 ,$ )!.$# 6 ,+ 1 ," # $)1 ,.# )+ 1 1 , 94 )(" )6/51,! )"$0#.$) ,' !"$D + !7 , "$#". ) "$#+ 1 ""$ ,#9 , + 5#, ) 5 $)"$""
66/5 ) #1" $"! 5+ /)")$1.,#. + ( ,5!$# :. $6/5 $ 8 !( $ ,) , 7 , 1 ## ) $ > D
'.9# :. $6/5
116"!
"$7 #(* )$
,# "$0 #") + ,) ,59.+ # ( 7 #, 8 ! )9/#, ) *") ,) ,) )
0 "$#+ 9* ,) ,5+ 1 ""$ ,#1, ,, ), *"#"$
1 ""$ 9 , (("##"$ , $) 7+"!+ 7 # 6# )"#("## ) $
D'"66)"## "# " )5+ /!+ 66 $0 )+ ,) ,#1 ## )9/+
.+,"" #"$;;&
&9 , +"#., $)+ ( #, ( $) )9 !4+ #, ) *") ,) ,) );
) !") "
, #+ $# :. $6/5+ !
# 7 # "$+ ,)9/# , ) $)1 ""$ ,#7 , ,) , )9 8 ! ) ,(+ 6 $)"$ )"#1. *") ,) ,) ) ;
7"++ )", !"$+ $)* ,+ 1## ##"$ + # ( + , ( 7"+"$ > ) /# + ,
,51 ""$ ,#1, ,, ) $ 6 "$#+ 8 !( $,) , ) ) ;
$) 7+"!+ 7 # 6# )"#("## ) 9/ 66 !, $
0 "$ , *"#"$7 # "6 ) "$#+ ,) , 66 !,5 9.+ # ( 7 # 6#)"#("## )9/(("##"$ ,*") ,) ,) )
0 "$ 00," * )5+ 1 ""$ ,#!+ 66 $0 )+ 9* # ") ,) ,# .+,"" #"$;D
5 $)7+"!+7 #, $) , ) "$ ,.!..# *") ,) , ) ) ;
"$ *" 7 +
! +
1## ##"$ + 6 $)"$)"#1. + ) 6, )/9 $, ," * )9/+ , ( *")
) )+,+-+ 6+.0++ 1 ""$ ,#+ * 9,"
6/( $"$ ) 9.+ 1,! )"$0#.$) ,' !"$D + !59.$$ + ,) ,#1 ## ) 9/+ .+,"" #9 67+ * 9 $
!+ )7"++ 7,"1 ""$5 , + , #$#9 #4$7$+ ( $)+"#.,+ #9 $ ) 1,"* )0 +,.0+ + !$ $# + # ,) ,# "++6)"$0 + , 6 * )!.( $# ,(+ 7,"!.,"#$ $+ 6+/, $) $)+ # ( #+.6)9 )"#!., 0 ) #+ # 1,! )"$0# , $ 6"4 !"*"6#."5
7+ , *") $! "#6 )9/+ 1 ," #).,"$0,"
6+ , , 57 E1, ## .,)"#16 #., "$#+ !.,# )1 )9/+ 1 ""$ ,#7+"6 $
!+"$0 + 8 !( $ ,) , 1 ## ) .$) , ' !"$ D + !5 )"#("## 6 + ", 6 # 7 66 # , *"#"$ ) ) ;
5, #1 !"* 6/ , 1,! )"$0# 7"+ + ( ,5 " "# $ ! ## ,/ E, !+ , 6 * $1,*"#"$# ' !"$# <0=< =5<= $)D + !
9 "$0( ,"
6) !") + ( ,"$!$,* ,#/ $)7+"!+ , .$) ,%
!"# % !
& '( )* !"#'+,
)* ( -
.!/ 0'
'1 12
-
3456 7 $8 '9 $# :;(<3 45; <4545;# -
1= +
' # /'(#9
#//(
#
#
#1
D
>1
''%
" /(
#// #
? 57 !/@
!/@
( / @
#/? 57 !/@
( 5 / 8/ / - / # #(" / - -
# /
- # /'! /
' %
/ -
!"#A/'( > ! / 8
#
8
/ ('%
8
- 1
A'%
#/ (- (8/ / /(
# /-- #-
& (
(
# - # # /1 B / -
//
(# #
1
A
8
#
(# -%
%! (
),1
* B / /-
#
( - /
( ' %
/
(
(/#/
/ 1
+ '/ -
-
# / #"#
(##-
-/ - /1 1 ,94, * 6#+ "$+ / ,;;
5+ !7
( $) ) $)9/*",. 1,*"#"$#!$ "$ ).$) ,' !"$# <0=< = )7"+' !"$ <=< =5+ 6 $)"$)"#1. 7 #* # )7"++ , ( $)!$# :. $6/53.
"$ ) )D ;;;
<;= ## $!"$ )"$"#
*., $)+ # ( + #$9 $!+ 66 $0 )9/
$/ + 1,1," ,# + *"66 0 "66) ).951,",+
;
( $)( $5+ 6 $)"$)"#1. 7 #, !,) ) #A3.#+ ,4 3 9 ) :9 C+ 7 A $)"$+ !6.($ !.6"* "$5""# #+7$ # C+.)4 #+ <' 6 .6"* "$= , $#1", # + ,( + "# ,+ / ,;
D &<$$ E., =5+ ",#"( "$+ !6.($ !.6"* "$5$ ( # +.$"#$ 0 ( $)( ,4 #+#$ (+ * 9 $, 6 ! ) $)+ , "#$, * $.
, !,) * "6 96 7"+ + 1 1 , 94 #+7 + ,6" , + 1 ""$ ,#@ , + ", 1, ) ! ##,"$"$ , # + ) * , , ( "$ ) "$ 1## ##"$ + 6 $)"$)"#1. + , "#$)"#1. + ).,"$0+ !$#6") "$1,! )"$0#"$+ / ,;
>5 1,,
!.7 #"(1# ) .1$+ 6 $)# + 1,1," ,# *"66 0 "0+ , $)+ 6 $)"$ )"#1. 7 #!
( "$ E"# $! # !(($16"$+ 7$ ,#+"1
3.#+ ,4 3 $ 9 ) :9 C+ 7 @ 9. + , "# $ )!.( $ $ , !,) #.9# $"
+ 1 ""$ ,# ( ) $/ !$,"9."$ , + !(($ 16 $ 1,,
9 #"# + ,6" # , * $. , !,)
!+ )7"++ 1 1 ,94"#3# ,+ / ;
> 7+"!+ #+7# + 6 $) "$ )"#1. 7 # , !,) ) "$ + 7$ ,#+"1 + 3.#+ ,4 3 $59.+ , "#$ "+ ,!(16 !$#6") "$#!+ ( @$,+ ,, 6 ), * $. , !,)" C+
.$"
( "#+ <( #., ( $ 6 6 $) $ + 9 #"# "# * 6.
"$= 5 C+
.$"# ( 6< ",#8 ( $)"
,!$#6") "$7+"!+( $"$# + 6)4+ #, $.(9 ,# $)+ $ 74+ #, $.(9 ,#=5 3"## 6 :"/
<)!.( $ 7$ ,#+"1= 4#+ :) $<)!.( $ #+ , + 1,1," ,#=5
!+ )9/+ 1 ""$ ,#1,* + + /+ )( ) $/
!$,"9."$).,"$0+ !$#6") "$,+ /7 , "$1## ##"$ + ( + "( 6+.0++ 1 ""$ ,# , !6 "("$0+ + ", 1, ) ! ##,"$"$ , #7 , !$"$."$0"$1## ##"$ + 6 $)"$ )"#1. #"$! ;
>9.5+ , "#$+"$0$, !,)#.9# $"
+ ( E! 1 + ,6" # "# , + / , ;
D & # ", .,.#"<$$!!.1 $!/ $ $= ##.!++ ",16 1## ##"$ #"$! ;
>"#7"+. $/9 #"# $)+ # ( "#6"
96 9 , 8 ! ) "# *") $+ 1 ""$ ,# , $ "+ ,+ 1,1," ,#
+ *"66 0 "0+ ,@ $, + / + ) !$,"9. ) $/ 6 $) $ 1,,
#"# ,!, "$0+ !(($16 + "( !$#6") "$@, + , + / 9 6$0 )"
, $ *"66 0 " $0 $ $) # #.!+ $ ) !6 "$!
$9 1, / )9/+ ("$ ,(# ' !"$> + ! 3, * ,5$! + 6 $)"$)"#1. + # 6, )/9 $* # )7"++ , ( $) + , "# $ !+ 66 $0 + # ( 9/ $/ 1,1," ,#,#+ , +6) ,# + *"66 0 5+ $1 ""$ ,#+ * $ # 4 , 6"
"6 + + /9 ) !6 , ) #7$ , + ( * $ ,(+ 8.)0( $, $) , )9/.66 $!+ +"# ., "$
6#5 6 ,$ ) !.$# 6 , + 1 ""$ ,#"#$ 96 #+7,1"$.+ 1 ,#$<#=6"4 1 ""$ ,# + * $/,"0+# 4+ , 6"
7$ ,#+"1"$ ,(# ' !"$> + !57+ )(" )6/ , $+ 1,1," ,# + *"66 0 $ *" 7 +
!# $) !",!.(# $! # )"#!.## ) + , "$ 9* 5+ ",, #"#"96 !$!6.#"$"# #.$) ,%
,! )"$0#.$) ,' !"$D + !7 , "$""
) "$#+ 1 ""$ ,# $ !!.$ + ", "66 0 6 1## ##"$ + 6 $) "$ )"#1. 7+"!+7 #.6"( 6/ 667 )
"$ ) "$ 6"/.1+"# !.,
## ##"$ + 6 $)"$)"#1. + # 6, )/9 $, ," * ) ,(+ 1 ""$ ,# 9/ + , ( *")
) ) +,+-+ $)+ # ( "#9 "$06 # ).+ "$+ 9"
$# + *"66 0 $ $$.
69 #"#"$ ,(# ' !"$<= + ! > + 1 ""$ ,# , $ "+ ,+ 1,1," ,#@$,!$,"9. ) $/6 $) $1,,
9 #"#).,"$0!$#6") "$7 ,)#+ !(($165 + ,+ / , "$+ 9"
$# )"
, $*"66 0 " $0 $ $)+ $)"$)"#1. "##".
)"$, * $. # *"66 0 "0+ , #.!++ /+ * $,"0+ 4 , !.,# + , ( )/ ' !"$> + ! + , "#$!+ 66 $0 + * #"$0 + 6 $)"$)"#1. "$
*.,
+ , ( 9/ $/ + 1,1," ,#,#+ , +6) ,#
*"66 0 "0+ ,"66) $)+ # ( "#"$( 0 ( $ $)!$,6
+ , ( + 1 ""$ ,#7 , "$"66 0 6 $).$ .+,"F )1## ##"$ + $) "$ )"#1. $) +.# + / + * ,"0+6/ 9 $ 8 ! ) 9/ +
.+,"" #"$ !!,) $! 7"++ 1,*"#"$# ' !"$D + !
$)+ /+ * $,"0+5"6 ,"$ , #7"++ # ( $)+ ",#." 7 66 # 6+ * ,"0+6/9 $)"#("## )9/+ .+,"" #9 67 7+"6 1 ##"$0+ "(1.0$ ),) ,#
$*" 7 + 9* 5+"#.,"#6 7"+$1"$59.
)"#("##+ 7,"1 ""$9 "$07"+. $/( ," ,) , ) !!,)"$06/ <' ?= <3'' =
& + + ,#1 4"$0B, #$ )%
#B + + ,, 1, 96 %
#B