Geeta Devi And ORS v. Union Of India
!"# #$%&%'( ) * ##"!#+% !',"-#.&
'%' ',%!
!"#!"$ %$ &!'
( #!"$ %$ ))**
*+,#!"$ %$ )$!- ....
#/ * !,(0 ))* & !& ! ,& !,( !!12345316 )
&*87*&( &
*# !&, # !&, & $ -91:;95315# 78
*
< ! *&()&&$%&*!
! &$1=$% &*87*&( &
* #1;4:/%$ >$%
"&7 0 >&, $() &$$%
13#33#3339-$ $ $%! $% $ <$
&? <
& 7 8&!$8#(&$!
, !($ $% ! ! $%
7%$ $ &!&$$% ! (!
!-
3=3=5315# !*$,8& ($!
&# &*!
$ /$* 16 )
, 0 $!! & $16:3: '& @)
%$( '& &$$( * 343=5315*7& ($&,A
& 8&)! ) &*87 &$# !
%**!$8%$( &!
&! &$
,&"$
!( *&)*&< & !
!&!$ )$&$ &%$(! + ,!&,!! $!7*7&, $-=#&*87 > + #% &, )$# $!
!&B )$ !&, ! $"!$&!&7 !
$%%$ &!#C*> $*& &$8 &%$(!! $(( & (&
)$ %(&*7 (( $% ! $ $$% * * $ $ !$ $-"** $% $ !&)&*87 &$!&!&%&!
!! $!7& *&(! "**&,$5! *
$!&7(&*-@)
&& > &,$6::13=2D!6:::13=2=!!
3=3=5315%$('& $( *!#
#8$ &*!%$ $() &$ !!&!& $8!& &!8& & (&,$% &$15D/ 0/50!8& &$152$% &*87 1;4; )$!-&*87 7 %&*&, 8& ( !&! "( (!& *&())*& &$!* $!7&, 8 7 **,!& &!8 $ , & ( &$% &$15D/ 0!8&
&$152-$% &*87 1;4; $7& $ $ !$ $ <$ 7& >8 %$ !%$( $% $!7$% ! # & > 8)$!
!*$!))$ " )*!8 (&,
" )$ !%$($ )
, & $7-8&
$ **,!& &! !
% (&$!& + )$ !&, ! !(&, " >,& $()$* &< & #&%7# *%- &%*& !!#
# $% )$!-&*87 & !
&
,$ "& &($% $8!& &!
*#$)) &&$$%&"*)*!&, #%(!%$**$8&,
-
/ E1 $%&!)
, &($% & &!F 5 & &!& $"!8& &( &$% &$15D/ 0/50 !8& &$152-$% &*87 F D ))*& / 0& 9 $*!)!/ 0$% ! !F 2
*&%G *&( -))** # & $! $
& & # @(&!(& "&#&#$$% *&( !($ $% ! $8"#& $
-@(&&$#
!!(&!
$"**&, 8& !!
&%$(!,!&, & &! )$*&
% ! &*8 "**&,8& $
8 $8 $% &!* %** %$( & A-5 &*
* $
))$! *&( ! !
&, $
-@(&&$#
! !
)$!
!8$& > %$ )$*& %8$!7 $%& &! !!
$" & > $ )$*& & ) $% $ $! *
$>$8&, ($% $ $
! )
!16<$ 7& > 8 8 )%$ "** # $8"#
!&!$>$88 & >$ $!8 %$ &($%$ ! *&( -))** %&*! "* !$ ( * $
@-1 $)7 $% * !! 343=5315 8& 7 + %$ $!
&, )$ ($(#@-5! )$!!343=5315))! + # &$ (($ !! 343=5315 3:33 @-2 %! <(*
& !!
343=5315#@-6#%!)
>!,&& >!!133=5315 $)& $% & & > # ( $% &* 9$&,*
&# &<$
$ 9$ &>!
&# ( + "& 89$ & <$
& %$ + # @-11# )$ ($()$H@-15#
&!
H@-1D# !&> H@-12# $)7 $% "$ ! $% & "&# @-16# &%& %$( > & +(
) 7# <, &*& )$! %&*!
)$ !& *$ &, ! !
!& &*87 )(& $&I!*7!8 $" 7&%$ )$!-&*878 $ )$ * &*87 )$!
!$ &, 9 C9&)#8 $
@(&!! $
-@(&!
A-1
&,@(&&$#
! &" &,! !
$!
! $!7&B &78 8
!$ !$ ( &"!%$( &*87 !+ $ * !!& )$ !! &*87 )(& $&I!*7 ! ( 8& &! $8"#
$ *
&$& (*7
!$ % 8 $ $"7$%& >%$( !! $!7! $!*7#+ $*$7#& $-=& & "& &&7$% & $%& &!! (&
)
*& $ $
> %!
)
>!,&& ># (!!&* $% !& *$ <$
&? <
& &!$% & '& 8 & ! &) $%!! $!7# (8&
8 $ !) ! & >!&!&%&! ! !#
! !! $!7 &, &"!%$* & 8 $%
>$8) $ ) @)& $% 8&
A-1# ) $8 %** !$8%$( && $*&>*7$
%% &< & (&$!& $ $( )$ &*! &!&,&
$1#
*
)* !*& )$ )*!&, !"&! & * !&,
)$)$!
&*87
!
%$ ! && , $-)
, $ *!$>$8 &!* %**$% !!8 )$( * 133=5315!$$% $-)
,8 &%$(! )$*& !%**!$8!
!&! )$!
&$$%& > *$!$ $)$"
$% ! !) $ 816)
, & ,$ )!& > 8$
7( !&7& > &*7
77 $!7&
))$$% $% &! A-1 &,
! # () $ $)$!
! & > !& *$ &, ($% !#& &)8 &* &"&, !! $!7#
! >$8) $
*
$($ $ *
&$#&"&8$% %$ &!
!&
&$# &8 )-)*! ,7$% ))** $)$!
& > 8 8$*!$ !! &
$% )
,
$ )$"! 7$!!$
#
*
>! & &$ $
, &* $ &!&,&
$5#
*#$
$%
($% ) $8 $ !!)$ &! & >8& + $13355315 !$ (&* "&* *#
$($ $ *
&$ && )$"!
7$!7!$
! >8& )$*!,$ &$
*7 &< !!!&!
$8 &$
,*&, $)$% ) $8 $8
!&,$ ,$% $ !
$((&! *%-&%*& !&< 7
# & &! $ (! $8!& &!8& & (&,$% &$15D/ 0/50$%
$D
! &!!&%"$ $% ))*& -))**
! 7 $*!&, ))*& -))** #&!$8# (&$!
,
!8&!$8!($ $%! !8$ !)! )$ ! $8"# *&(*7#&
$2
* $ ! &!!,& *&( & "&8$% %&!&, $!!8& ) $&
$1!5! *&( ))*& &$
!& (&
! ! $ *%$ ))**
&*! ! & &$ $ !&" ,$ !
-
0 & ! & > $ " )$!
7$ &* "%8$!7 %$ $ (&, "&,** & > 8&
&( 16) $ 8"**&,$, (7 )$
&*&7 7 *!$ $(( & $ $ $()$&$%&(!
&,"*! % ($% "&,%**%$( &(& $& !$ $ $-"**
#&& $!! $-
&&,$% ))*& - ))** $ ,$ ! $
, & > 8)*!$! & &!8 * $$ $8!& &!#&
$$
! $ * ))&, %$ )$!-&*87
))$! &() ,!! & &$ 7 7&, && * $%)*&, & >
B *7!" &!&7$% &B &$
$-"** &*
!& &),&" 7 &(8 &* &"&, !! $!7$% ! !! $!78 *$,!$ >$8) $ %$
*! )$*& #
!
"**&,8& &(
$8 $ $-"** )$)) &&$$% &"* $ &!&$# $ %&!
%$ &
(&
&$& !$ *%$% ))** %$ %$**$8&, $
*
$ )! *&($% &*87 & &!8
*$%&**,**7 $&I! $
&,$%&*87 > ! &
& *( $!!%&!&,
> 8& )$*!,$ &$
*7&< !8 &* !&, ,$% !#
#
$((&! *%-&%*& !&< 7
*
$ *7 $ *&"! $7)$)$ !!"&!
)$$ &($7
%$
*
$%
()&$ $" 7&8 &* $
&, &*87*& ) &*87 &$#
& (*7
!$ % $& >8 $"!%$(
$% !! $!7 (7$)&&$#
()&$& $)(&
*$) ! ) $8$ *&" ) $8 $8 &!$%'& 8&** $( 1533>( %$('& $ $
&*87*& $&I!*7 ) !8 &*!$&, 8$ $" 7& )#&& $8 !&
)$ 7,&
&"$ + ! !&%$(! &$ $( $!78 $" &8 8 !&" $ $-&*$$8 ! , &! $% &!+ !
$% #%$ &!% $ )
(!
&8$ !!
7$%
&*87) $*$&%$( &((!&*7&%(&
)
$ ! $ &,
(*&%#$ &$ $% &*87 &$ $ $ *! & $! 8& *8
(!! 7 &$1D$% $8"#&(7$)&&$#% $ *7< &,
*&( $%
(&
&$& !$ *%$% &*87 #
*
!& $*!&, & >8& )$*!,$ &$
*7&< !! !
!&!8 &* !&,$ ,$% $ !#
#&
$ )! *%-&%*& !&< 7 & $"&! *&> & &
$% *&( $ $% &*87 $% *&( &
!
$ "7
& &# %**!$8%$( &! >8&
)$*"&&
(! ) $& !&,$ ,$% $ # & $ $% &>&,8& )$*8 8$ %!& %$( !$$$% $ (7 ))$*7&% %** %$( &!
! &() $%>&& ,7# $!7"* $ $(!& #!
$ # (7 $(& $ $%8& )$*
)*&!&,$% &$152/0$% #$ $($ $ *
&$ %& &*)& $%*,& *&$&
)$$% * $7%)
,8 "**&,$ &! %** !$8$7 (&
)
$ ! $ &, *&% && $$ &%!$&B &! $ &8 $8% *$ % *$% &*87 # 8$ &*!%$ *&($$% *
$8"# $!&&$8$
, % & ,!& (!$! & &$$% $ *)@ $ !!&'%' ',%!1&%'!#+% /%+%2) C$ )) &&$# *")
, %$( %$ &!
! & &$@ ! !-
1==A *$ ) $*! $""&8 $ )$% J *%&%*& !&< 7K8$ *!B &&&$$&%*&
&< 7!$( ,*&, $%7)& *!, $&, $8$ *!($ $&"$>&, )& &)*$% $&
$7 ,*&, 8 $ !$& $% *& &*&7
!$J$% * $7KA(7& $ &$%$< !,( $% $ &&!!&
$!"
&*'
(*7&, !$8 )*$%,*&, $% "& &( $ **$8!& *&(
!$ J$ % * $7K ! &$ 1=D $% $$ & * # 1;44 $!&,*7#8 $*! ! $&< 7& $ $% $!&,$!-
$!&, & 8&** J $8! & &!K &*&, "& &( $ $() &$!8&**$%** ! )$"& $$ &$152(*7$ )*$%,*&, $% "& &( $&
&,% $G
E1:2A
$*! () $% $!7$
&*87)(& 8&**$ $ *
&"$ $*! &< !$! !
)
,%$8 *&(%$ $() &$ $ (&&! $8"# (
$% & > 8&
&< ! $ ! !8&**$,&" *&(
, &&*
!8&** $ *&(8 !&
,! 7%&*&, %%&!"& $% *"% !
!8&**
&%$
&*87 ! &
! &!!$ %
$8$ !&, & ( 8&** "$ !*8& %$( $ $
*
$%% %$ ! *,*)$ &&$& ,!8&** !@)*&!
$!&,*7G # & $ ! & &$ !! & 3'%' ',%! 1&
.!4-!5!.!'1%6!7 89:!.!',"-#.&3 *;
< $ * )($
*! !- E11$!$
#&& )$
* 8$&)&$ ,&"$ @)
&$ &!*%**&,$%)
,%$(& 7&,)
, # %& &, &$*7))*& 8 ) $
**7,$& &! &! %%** !$8%$(  &* $! &, && * ! & &$8 ) $& 7&,$
$! &!%** !$88 &*7&,$!$ $& )$"& &$ %$ $() &$& &*87 & %& &*)& $%*,& *&$# &$ $)&&$#&
*! &"*& *!8&!&)&$!$ $8 ! & * $ &$ $)&&$ *$%
$"(&$! 8$ &)&$ & $ 8 !" < $% ! " & )$
)%!"&!'
* &, "
&$$%!& /533D02652/);0# 7"
!/5335011;D/)150# )$$)$&$$%!& "
$)$&$/533301DD5 15& 8** *! &% 8$!
!& %& &*$ 8*% ) *$%8$ $ &$ # $8 & ($& $ $ 8& $ < $% !%$ %&$% ) $%$ $( 8 (!
)%!$ 8$!
# %& &*$ 8*%
,&"*& *!$*&*$ & &)&$ "&!2#:4%$-#:%$!2=.5&>",+&-#=.5:#'*0; 0) /):0# ##?!'2!2>",+&@@#22!"#9"-.%"7 *);) /)110#>!2!@@!>%'A!@@!!',"-#.&+&>!B:%1%&-'9#B"%2#%22& >",*;
/)1D0# ;%2!65!.+#$:%&""!'!A#. /); @!.! #"$G $!&,*7#&& *! !#&%8 "**&,$ &#"&% ($!$$!,$ > &*87)$*#&"&8$% %$ &!! & &$$% )@$ # !)! 8$ &*!%$ $() &$ ! *"
!$$-% * $7
*
*! ! $ !$
,%$ $ $& >8 %$ !%$( !! $!7
)$*& !%$$8$!7 # $( $!7
)$!
! & > (7 *$,&,$ &($(7$ *$,&,$ &(
16 )
, 8"**&,$, !&8 $ "&$& >
$!&7& >#
# ($% )
,& $)&!
& &$#&(7 !&%%& *$ $*! & > *$,!$
&8$ B **7!&%%& *$ $*! & >!$ $ *$,$ &($*7 %$ $ ( $)&! "&! & & > )$!
7) $8 $8 "**&,8& &(! *&(& *$, 16& > 8)
16)
, 8"**&,$8"# %$($(#"&%&& *&"! $& >
%$ !%$( !!
$!7$% !! & >)$!
!*$8$ *!$ ) *# &
& &$* $#& $*7 &%! $& > $ $"!
(*7&!&7 !8 $"! 8 ))!$ $
*$,&, F& $ !& + $ C$ &*87 @ &" $% )$$% &!! 78 (!$ $" $ *$,&, $% !
$% #"&% & >& $%$ !#& $ )
(! & >-*
,
% & (!& ,!8& ! & &$$%$ *)@$ !!&'%' ',%!1&%'!#+% /%+%2) )@$ &),) 1:2$% %$ &!! & &$
$
"!
!- EA
$*! () $% $!7$ &*87 )(& 8&**$ $ *
&"$ $*! &< !$!
)
, %$ 8 *&( %$ $() &$ $ *! (&&! $8"# (
$% & > 8&
&< ! $
! !8&**$,&" *&(
, &&*
!8&** $ *&(8 !&
,! 7%&*&, %%&!"& $% *"% !
!8&**
&%$
&*87 ! &
! &!!$ %
$8$ !&, & ( 8&** "$ !*8& %$( $ $
$%% %$ ! *,*)$ &&$& ,!8&** !@)*&!
$!&,*7G
#&& * $(*7$%&!&,& >%$( !! $!7# & $ &%! $
,
#
(&(#(*7%&!&,!! $!7& &*87)(& $ &! > 8$ *!* $$ )$$%$% %
)
,!8
"& &($%7 $8!& &!C$ &,$ <
$ *
&$# !&, & ( 8$ "$ $ &!! $ !&
*$ $ ) # *$,!$'& /& 0 *&(& ,$&, $ !&%$('& $(& ! %**!$8
8&)! ) $8# B &$& #&% &*87 $ &!! %%&!"&! *&($% ))*& -))** $ %* 8 & @)*&$%$%&!&,!! $7 &! &*87 >F %'!#+% &9@.!# $ *)@$
$
"! &% *&( %&* %%&!"& @)*&&, *"% ! & ( $
8$
&% )$ &*87 $)$"$ 8& !$% &*87 (&, " $" 7 &,&#& (*7
!$
()&$!)
()&$ $ (&*& "&* *$ $!$
&& & $"&! % $"&,1533>( %$('& # ! ($ ) $ $&I!*7 $
&*87*&!& (&(# $" 7)& *&$ &*87!&"$, !
&%$(!,!&,
& &!$ &$ $% &*87 &$
& &$# & $$ $)&$ $ ) *&($% *&(
,!
"& &($% $8!& &! %
)!
&
** $ ,$&< !8 &*"**&,$ &
&& !
& !&, !$$! >8& )$*8 8$
*%-&%*& &,&< 7#& $ *!$ $8!& &! B &$&
& "&! ,!&, %$ &!% !&, !$$ ! >8& )$*%$ $8% *!$!
$)
!) **$% )
,F % $ &*
! (&, " >8& )$*
& $8&
$ *& &! %$#&(7 $8$)&&$
>%$($%"&! 8 "7*&>*& $$! & $ "
))!& &!(
&(7$)&&$ * $ $ *!$
*%-&%*& !&< 7 &8$ ! ( &$% $8!& &!8& & (&,$% &$15D/ 0/50$% !&
$" *"
&
!$$% *)& &)* !$% &*87 # &! &*#8 &* &"&, !! $!7 !,&" &)
$8&, ! >$8#8$ *!*
$$%(
"* & (
&!&7$% *!7 "&* *8& )$*& %$(&!&7 !8 8 $"!%$( !!
$!7 &*8 * $>$8$ &( ) *&(
$"**#"&%
(! &*8 $**7 >$8$ ! #8 )$*&
!*!7&%$(! *&" !$ ,!&, & &! $ ,
C*>$*& &$# 8$ " $$ &$$ !$" !!
$!7%$* & $ >$8) $ ( $( &,8 8&& &)&$ &(!$ &, 8 >$"& (
*#&
$% $,"&! ) %$ &*87 #&(7 $ &!!$)&&$# <
&
$&*&%"$ $% ))*& -))** 7 $*!&,
)
, ! & &!#& !&, & ( #
$ > $8!
& &!8& & (&,$% &$15D/ 0/50$% !
#
/ *&( -))** 8$ &*!%$ $7 $() &$&( $% )$"& &$ $&!& &$152/0$% $8# @B &$8$ 8$ B ($%
$7($ & &!& !!343=5315!&( $%
!
* ! 8&
# $7 $() &$($ "&* *$
!8
2 $8"#& & "&/ )0# )@$
*! & ($ #&% * *!*$,8& & # $( $
( $**
(!!($ $%
4* 8
(!%% &"%$( 3131531:#!&% 8!8
*%3131531:# &, ($ #&
4
$ **$8!$ *&( ) * $#"&%;L& & !!!$
2 #
($*8$ *!
$($(
*
4#33#3339- , $ *)@$
*!
& &$8$ &%$ !$% 8!$%
*# (!!)$"& &$ (%% &"# $8"#& ) #
*
< ! *&($% *&( -))** # %$# & $8!
$%
*
& *&(& &,**$8! ) ! & &$$%
$
#($% $)&&$ !$%) $!8$ *" !#
# ))** - *&( 8$ *! &*! %$ $() &$$%
4 *$,8& & ?;L) ($ * *!
%$( !$% $!&** !$%)7(
*# ))* !
**$8!! &() ,!! & &$ $%
* "!@ ) %&!&, $!!8& ) $&
$D# B
!! &! *&( -))** *!&*!%$ $7 $() &$($ $%
4 *$,8& & ?;L) ($ * *!%$( !$% $!&** !$%)7($8"#
) 8$ $$! $ $ $!&,*7# 63L $% ($ 8$ *! !! $" $ *&(-))**$1#&#(+ " $& 8&!$8$% !
! $%
$%(&$ & $ !#63L($ 8$ >) ! ($%C&@! )$ &&7&$*&I!>& &( $ 8& !8
7 *&( -))** $5$2%&&, ,$%(<$&7 1 3532531;
<* =-#"-#.&@#!5%'AC.#!&'#,D #&C =-#"-#..#@."!42#D #&C