Punjab School Education Board v. Ashwinder Kumar And Others
2023:PHHC:061341
!" #$%$!&'())*
+
,-- ..
& / 0%1% ASHWINDER KUMAR AND OTHERS ,) %-!&2 &%
!0 3' !&45. 0)1%$# ))6 .$ 0 % &'
0)&13$&7.
829!# "!0: -- ..
&) !& "!00 %-!&2 &!%)8)
0) :7 .8 29!# "!0 0) $0$&2 0 .8 29!# "!00 %-!&2 &!)*) ;;; ))6 .$ 8) .
<= !& > %-0 % &!&5 :
."!": #!& %$&70 %-!&2 &%!& ))*8 >: 0 1-!&8 !& 0 ?1 % !" .
0& 2 #!1&% . "!0 0 %-!&2 & !)*: # % > % 2@!10& 2!A))*) &A))*&!& > % -0 % & "!0 : -- ..
&8 : 0 "!0 8 : # % > % 2@!10& 2 ! ))*) &))*8!&@!$&0 ?1 %!"#!1&% ."!0: - 0$ %8 : # % > % 2@!10& 2"!0!2 B)!2 B8&!& :
%-1$& -- &# !& 5 :
." !" 0 %-!&2 & !%)8 ) & : #$0#13% &# %8 3 !" : #!&%$2 0 2 9$ > :
&! "10: 0 2@!10&3 & $% > & 28 : 0 "!0 8 :
9 :
02 .
0& 2 #!1&% . "!0 : -- ..
& % > .. % #!1&% . "!0 0 %-!&2 &!)* &2- 01% 20 #!02-0!21# 25B: 3) <= + !1&% ."!0: -- ..
&#!& &2%:
0 %-!&2 & !)C-.
$&$"" :
2 "$. 2 $9$. 1$ !) ADD !& D))D "!0
<= 2 #.
$!& :
:$% & 3 > % %:>$&2 0 E13 0 &2 :
: 5$0: # 0$"$# $%%1 25B: 7$%0 08$0:% &2 :%8 %%$ :
& 8 :%$. %%$ :
& 8$%0$# :7 0: :$5 &2 7$%0 08$0:% &2 :%8
""$# !" $9$. 107 !&8 $9$. !%-$ .8 :7 0: :$58 :%$. &2 $%0$# :7 0: :$5 0 %-!&2 & !%)* &2 : 0 $& %:!>$&7 :$% & 3 % %:> &$ E13 0 > % >0!&7 &2 : % 3 > % .$
5. ! 5 #!00 # 25B3 &$!&$&7: & 3 %%:>$&2 0E13 0 &2"10: 0"!0 : $%%1 &# !"
&2 !0B &@1&#$!& 2$0 #$&7 : 1&@ 5 #:!!. 21# $!& !
028 !:
.$ :0!17: $% :
$03 &C23$&$%0 !0 !#!00 # :$%2 !"5$0:$&# 0$"$# 0$ .!)EAD(D8!..!)*D 7$%0 $!& !)(( *D !" $22. &2 02 $%%1 2 !& *)A) &2 # 0$"$# % 0$ . !)* D8 !.. !)*8 7$%0 $!&!)(( *D!"
0$#1.
$!& F 3$& $!&$%%1 2 !&)D)*) <*=
&: 5 %$%!"-.
2$&7% &2%153$%%$!&%3 2 5B.
#!1&% . "!0 : - 0$ %8 : .
0& 2 0$ !10 "0 3 2 : "!..!>$&7 $%%1 %'
!
" # !
$
"
<*= % !
!
!
" & '( <= :
!& : 5 %$% !" 9$2 &# . 2 5B : - 0$ % &2 %153$%%$!&%3 2 8$%%1 !%)!D> 0 2 #$2 2 $&%0 %-!&2 & !)C-.
$&$"" &2$&"
9!10!": 2 " &2 &%8>:$. $%%1 !)A> %&! -0 %% 28#!&% ?1 &$ ..B8: #$9$.%1$"$. 25B0 %-!&2 &!)C-. $&$"" > %2$%3$%% 2) <A= + !1&% ."!0: -- ..
&#!& &2%:
: .
-- ..
!100 9 0% 2: > ..0 %!& 2@1273 & &22 #0 2 2 D))G- %% 25B: .
0& 20$ !105B0 #!02$&7:
: "
3$.B !"0 %-!&2 &!)C-.
$&$""> % %$3-. !&"
3$.B &2$#!1.2&!5 F- # 2"0!3: 3! #>$:13!%# 0 &2>0!&70 #!02$&7!"2 !"5$0:> % &1&$& &$!& .3$% H >:$#:#!1.2:
9 H &-.
# : $3 !" & 0$&7: & 3 !"0 %-!&2 &!)C-.
$&$"" &2: & 10 !" 70$ 9 &# !" 0 %-!&2 & !)C-.
$&$"" > % $& : & 10 !" 0 #100$&7 # 1% !" #$!&8 : 0 "!0 8 : %1$ "$. 2 5B 0 %-!&2 & !)C-. $&$"" #!1.2&!5 % $2!5 $3 5 00 2)##!02$&7.B8"$&2$&7%!": .
0$ !10 %0 #!02 2$&: @1273 & &22 #0 2 2D))G> 0 % %$2 8 -- ..!> 2 >$: #!%% &2 : %1$ "$. 2 5B 0 %-!&2 & !)C-.
$&$""82 #0 2) <D= + !1&% . "!0 : -- ..
& #!& &2% :
: @1273 & &22 #0 2 2A))- %% 25B: .
0& 222$$!& $%0$#127 8 :7 0: :$5$%- 09 0% %0 %-!&2 &!)C-.
$&$"" - %% 2 G:#.
%% F 3$& $!& !& *)A)8 : #.
%% F 3$& $!& !& )D)* &2$&: # 0$"$# %$%%1 2?1 : "!0 % $2 F 3$& $!&%8
<= !" 5$0: !" 0 %-!&2 & !)C-.
$&$"" $% 0 #!02 2 % )G)(G >: 0 " 0 0 %-!&2 & !)C-.
$&$"" @!$& 2 % 09$# % !& $& :
1&$#$- !0-!0 $!&51: %1$!1!">:$#:: $&% & -- 0$% % > % "$. 2 !& D))D >: 0 % !& : 5 %$% !" 2 !" 5$0: 2 2 )G)(G8 0 %-!&2 & !)C-.
$&$""
$& 2 : 7 !" G B 0% !& ()G)((( &2!&: 5 %$%!"#.
$3 22 !"5$0:2 2)G)(G8 0 %-!&2 &!)C-.
$&$""
$& 2: 7 !"GB 0%!&()G)8 : 0 "!0 8: #$9$.%1$"$. 2!&D))D5B&!%0 #:!"$3 7$& $!& #!1.2 5 % $2 ! 5 >$:$& .$3$ $!&8 : 0 "!0 8 : %1$ !17: ! :
9 5 &2$%3$%% 2!&:$%70!1&2 .!& ) <= + !1&% . "10: 0 #!& &2% :
% - 0 : 1&@ 5 #:!!. 21# $!&!
02 !00 #$!&$&2 !"5$0:!0 : 04%& 3 !0
!: 04%& 71.
$!&%8(GG % --0!9 25B: -- ..
&!
02$& $%3 $&7: .2!&*)G)(GG &2*))(GG &2"10: 0 3 &2 29$2 &!$"$# $!&2 2()G)8#!00 #$!&$&2 !"5$0:$%- 03$%%$5. $& #!&%!& &# >$:5$0:# 0$"$# !": # &2$2 ) !> 9 08 % - 0 71.
$!& D$9 8 $& # % : # &2$2 --.B$&7 "!0 #!00 #$!&$&2 !"5$0:$% 7!9 0&3 &C% 3$7!9 0&3 & 3-.!B 8 : & :$% # % "!0 #!00 #$!& !" 2 !" 5$0: $% 0 ?1$0 2 ! 5 0 #!33 &2 2 5B :$% 3-.!B 08 >: 0 %$& : $&% & # % 0 %-!&2 & !)C-.
$&$"" 2$2 &! %153$ &B --.$# $!& &!0 -0!21# 2 &B %1#: 0 #!33 &2 $!& "0!3 :$% 3-.!B 0 "!0 % H$&7 #!00 #$!& !" 2 !" 5$0:$&:$%# 0$"$# %8: 0 "!0 8: #.
$3!"0 %-!&2 &!)C-.
$&$"" 9 & !: 0>$% 8 - 0 "0!3 5 $&7 5 B!&2 : - 0$!2 !" .$3$ $!& -0!9$2 2 1&2 0 : +$3$ $!& #8 (D* $% 2 :!0% : 71.
$!&%) . 9 & F0 #!": 71.
$!&$%0 -0!21# 2 %1&2 0' I*$ : --.$# $!& "!0 #!00 #$!& !" 2 !" 5$0: !0
<A= "
: 04%& 3 !03!: 04%& 3 %:
..5 2 .>$: %1&2 0'
": 0 ?1 %"!0%1#: #!00 #$!&$%21 !#. 0$# 3$% H !&: - 0!": %#:!!. : $3 !""$..$&7 : 23$%%$!& "0!3 &2 : % 3 $% 50!17: ! : &!$# !" !""$# &! .
0 :
& >! B 0% " 0 : 2$%- #: !" # 0$"$# 8 $ %:
.. 5 -0!# %% 2 5B : 3$& $!&50 &#:#!&# 0& 2 &2: #!00 #$!&%:
.. 5 ..!> 25B: !""$# ) 5
" &B"10: 03$% H !&: - 0!": !""$# %:
..5 0 #$"$ 2 >$: : --0!9 . !" : #0 0B >$:!1 - B3 &!" &B" ) $$ :
: #!00 #$!& $& : 2 !" 5$0: !0 : 04% & 3 !0 !: 04%& 3 %:
..5 ..!> 2!&: 5 %$%!"5$0: # 0$"$# $%%1 2 !0 0 #$"$ 2 5B : #!3- & 1:!0$B $) ) $%0$# $9$.107 !&!0!: 0$%%1$&7 1:!0$$ %%15@ #!: 9 0$"$# $!& !" : 5$0: # 0$"$# &2 - B3 & !" -0 %#0$5 2 " ): #!00 #$!&$&2 !"5$0:!0"
: 04%& 3 !03!: 04% & 3 5 B!&2 : "$9 B 0% %:
.. 5 ..!> 2 >$: &! %- #$"$# $!&!".$3$ $!&!"- 0$!2C$3 ) D) : :
2 !" : 50 &#: 5 "!0 00$9$&7 "$& . 2 #$%$!& %:
.. F 3$& : "!..!>$&7 2!#13 &%8 : 0 %-!&%$5$.$B "!0 -0!21#$!&!">:$#:%:
..5 !": --.$# &' $ : !0$7$& 23$%%$!& &2>$:20 > .0 7$% 0!": %#:!!.>: 0 : --.$# $!&7! 23$%%$!&"!0: "$0% $3 $&$&"
&#.
%%)&# % :
0 7$% 0$%&! $.
5. : !: 0 & F $.
5. 23$%%$!& &2 >$:20 > 0 7$% 0%:
..:
9 !5 -0!21# 2)
<D= $$ 5$0: # 0$"$# "0!3 : &#:
1&$#$-
!33$ 21.B 9 0$"$ 2 5B : +!# .C22$$!& 7$%0 0!"$0:% &2 :%' $$$ : 23$%%$!& &2 >$:20 > . 0 7$% 0 $& >:$#: : >0!&7 &0B> %3 2 !00 &%" 00 2!J $9
&B!: 00 #!02#!&%$2 0 2& # %% 0B5B: !""$# ' 0!9$2 2:
9 0B --.$# &8 --.B$&7"!0#!00 #$!&$&2 !"5$0:8%:
.. .%!%153$ .!&7>$::$% --.$# $!& & ""$2 9$ 21.B % 25B: % .
%%
7$%0 !: "" #:
: $% &! % 09$&7 $& &B !9 0&3 & !0 3$ !9 0&3 & 2 - 03 &) &# % : $% 3-.!B 2$& &B!": 5!9 2 - 03 &%: %:
..7 :$% --.$# $!&0 #!33 &2 25B:$% 3-.!B 0)K <G= + !1&% . 0 .$ % !& : 2 #$%$!& !" !&45. : $9$%$!& &#: !" :$% !10 $&
! "
#$ % &' ( %! #!& &2 :
#!00 #$!& $& 2 !" 5$0: :
% ! 5 --.$ 2 "!0 >$:$& :0 B 0% !"
$&$&7 7 !" 3 @!0$B &2 $& 9$ > : 0 !"8: $9$. 1$ "$. 2 5B 0 %-!&2 & !)C-.
$&$""5 $&7 31#:5 B!&2 : - 0$!2 !" :0 B 0%
" 0
$&$&73 @!0$B> %#.
0.B$3 5 00 2 &2#!1.2&!:
9 5 & & 0 $& 21&2 0 &B#$0#13% &# %) . 9 & F0 #!": 2 #$%$!&$& 35$H E 1.4%# % 1-0
$%0 -0!21# 2 %1&2 0' ) *+ , -
! ./
!
0
.
<= ! ./
) + 1 % 2 0./ . .
.
!
. ! , . 3
! !
!
'. 0 4
" 0
!
!
0! 0
.
. 3
! .
) + ,
/ .
!
5 ! 6/
! , 0 . !
0!/
7/7 3 8
1 % 2 09% 0
!
.
. .
:
0 !
!
!
! !
<G= ) + :
5 ;! 7 1 % 2 0 ./ .
.
0
0
3
! ,7 . <$ =
1 . / 8 !
8 01 % .
.
.
0
3
!
1 0 !
0
! ! 0 1 >
3 8 1 % :
0
. / !
1 ! /
0
!
!
!
.
.
. .< ?> 1 8 $ @ . 1 % 1 &
. 0 !
<(= 8 0
!
!
0
? :
0 1 > / 1 % &
! 1 %
>
! !
!
!
1 !
8 ! / 1 >
. 8
!
!!
! ! ( 2@ % * A !3 /741B
C ) &+ :
0 1
! &990
! &99 1
7 * !
!
. ,0
3
! !
<=
!
'. 04
" , 2
1 . D. .
! / ! . .
:
/ 0
!
1 .D.5
02@ % * ( <(= + !1&% . "!0 : -- ..
& #!& &2% :
$& : #$0#13% &# %8: @1273 & &22 #0 2 2A))- %% 25B: .
0& 222$$!& .$%0$#127 8 :7 0: :$5 ## -$&7: --
&2 2 #0 $&7 : $9$. 1$ "$. 2 5B 0 %-!&2 & !) C -. $&$""8 5B 0 9 0%$&7: @1273 & &22 #0 2 2D))G- %% 25B: .
22$$!& $9$. 127 0) $9) 8 :7 0: :$5 >: 0 5B $9$. 1$ !) ADD> %2$%3$%% 2$%. 7 ..B1&%1% $&
5. &2: "!..!>$&7 %15% &$ .?1 %$!&%!".
> 0$% "!02 03$& $!&5B:$% !10$&: $&% & -- .' $ 6: : 0: #$9$.%1$!1!">:$#:: $&% & --
0$% % > % "$. 2 5 B!&2 : - 0$!2 !" .$3$ $!& #!&% ?1 &$ ..B80 9 0% .!": @1273 & &22 #0 !": .
0& 2 0$ . #!10 &2 2 #0 $&7 : %1$ $% . 7 ..B 1&%1% $&
5. L $$ 6: : 0$&: 5% &# !"0 %-!&2 &!)C-.
$&$"" :
9$&7 %!17: 0 20 %% "0!3 : -- ..
& &2 :
!! $&
##!02 &# >$: : 0 71.
$!&% 5B 7 $&7 :$% --.$# $!& 0 #!33 &2 2 "0!3 :$% 3-.!B 08 : #$9$. %1$ > % &! $& $&
5. &2!17:!:
9 5 &2$%3$%% 2L
<= <= + !1&% . "!0 0 %-!&2 & !)* $) ) +!# . 7$%0 08 $0:% &2 :%8 %%$ :
& 8 :%$. %%$ :
& 8 $%0$# :7 0: :$5 #!& &2% :
&! # 0$"$# > % $%%1 2 5B 0 %-!&2 & !)* 9$2 &#$&72 !"5$0:!"0 %-!&2 &!)C-.
$&$"" %)G)(G
&2 :
: 5$0: # 0$"$# 0 ". #$&7 2 !" 5$0: !" 0 %-!&2 & !)C-.
$&$"" %)G)(G$%%1 25B0 %-!&2 &!)*$%!&: 5 %$%!" 0 #!02 %1--.$ 2 5B : 7$%0 0 $0:% &2 :%8 ""$# !" $9$. 107 !&8 $9$.!%-$ .8 :7 0: :$58 :%$. &2$%0$# :7 0: :$50 %-!&2 &!)8: 0 $& ) <= :
9 #!&%$2 0 2 : %153$%%$!&% !" .
0& 2 #!1&% .) 23$ 2.B80 %-!&2 &!)-.
$&$"""$. 2 $9$.1$!) ADD!& D))D $& 0 .$ "!0 : $%%1 &# !"
&2 !0B &@1&#$!& "!0 2$0 #$&7 : 1&@ 5 #:!!. 21# $!& !
028 !:
.$ :0!17: $%
:
$03 &C23$&$%0 !0!#!00 #:$%2 !"5$0:$&# 0$"$# 0$ !)E AD(D8 !.. !)*D 7$%0 $!& !)(( *D !" $22. &2 02$%%1 2!&*)A) &2# 0$"$# % 0$ .!)* D8 !.. !)*8 7$%0 $!& !)(( *D !"
0$#1.
$!& F 3$& $!& $%%1 2 !& )D)*) #!&2.B8 /
!1
B
4
A7 ! E ;
F ;
C '. 0 9>>
/!
$4
. *>9>>
*9>>
/
9*>*&0
! !
!
!/
0 .
! 0 - !
.
/ !
7 F .
/ .
6 /
1 6 /
<=
!
/ .
!
0 @ G 3 . F 7
/ !
/
! .
.
/
G .
/
!
!
'. - 0 "0!3 : 5!9 8 %-!&2 & !) C -.
$&$"" - %% 2 G: #.
%% 3$& $!&!&*)A)8:#.
%% F 3$& $!&!&)D)* &2$& : # 0$"$# % $%%1 2 ?1 : "!0 % $2 F 3$& $!&%8 2 !" 5$0: !" 0 %-!&2 & !) C -.
$&$"" $% 0 #!02 2 % )G)(G >: 0 " 0 0 %-!&2 & !) C -.
$&$"" @!$& 2 % 09$# % !& $& : 1&$#$-
!0-!0 $!&51: %1$!1!">:$#:: $&% & -- 0$% %> %"$. 2 !&D))D >: 0 % !&: 5 %$%!" 2 !" 5$0:2 2 )G)(G8 0 %-!&2 &!)C-.
$&$""
$& 2: 7 !"GB 0%!&()G)((( &2 !& : 5 %$% !" 2 !" 5$0: 2 2 )G)(G8
$& 2 : 7 !" G 0%!&()G)8: 0 "!0 8: #$9$.%1$"$. 2!&D))D5B&! %0 #: !" $3 7$& $!& #!1.2 5 % $2 ! 5 >$:$& .$3$ $!&) & : #$0#13% &# %8 : %1$ > % &! 3 $& $&
5. 5 $&7 5 B!&2 %$-1.
2 - 0$!2 !" .$3$ $!& &!0 # & $ 5 % $2 :
$& : .$7: !" : "
#1 -!%$$!&: 0 > % &B#!&$&1$&7# 1% !" #$!&) &9$ >!": $9$.1$:
9$&75 &"$. 2!&D))D$) )3!0 :
&:0 B 0%5 B!&2
$&$&73 @!0$B"!0#!00 #$!&!"2 !"5$0: ! )G)(G $&% 2 !" )G)(G &2 !& 5 %$% !" 2 !" 5$0: )G)(G80 %-!&2 &!)C-.
$&$""
$&$&7: 7 !"GB 0%!& ()G)((( &2 !& : 5 %$% !" #.
$3 2 2 !" 5$0: $) ) )G)(G8
$&$&7 : 7 !" G B 0% !& ()G)8 : #$9$. %1$ "$. 2 !& D))D > % #.
0.B 5 00 2 5B .$3$ $!& &2 !17: ! :
9 5 &
<*= 2$%3$%% 2$&9$ >!": -0!9$%$!&%!": +$3$ $!(D* %> .. % : 2 #$%$!&$&35$# E 1.4%# % 1-0
) %$2 %8&!#$0#13% &# % > 0 50!17:!&0 #!02%! %!%15% &$ : #.
$3!5 7$9$&70$% !
#!&$&1$&7 # 1% !" #$!& $& ##!02 &# >$: : -0!9$%$!&% !" : +$3$ $!& #8 (D*)10: 0 : #$9$. %1$ > % $& 2 0!7 $!& !" : 0 71.
$!&% --.$#
5. :
9$&7 5 & "$. 2 >$:!1 %153$$&7 &
--.$# $!&"!0#!00 #$!&!": 2 !"5$0: % .%!>$:!17 $&7:
--.$# $!& 0 #!33 &2 2 "0!3 : 3-.!B 0) ##!02$&7.B8 : %15% &$ .?1 %$!&%!".
>"0 3 2 5!9 0 &%> 0 2$&"
9!10!":
-- ..
& &2 $&% 0 %-!&2 & !) -.
$&$"") !&% ?1 &$ ..B8 : "$&2$&7$&@1273 & &22 #0 2 2A))- %% 25B: .
-- ..
!10 :!.2$&7 : #$9$. %1$ ! 5 &! :$ 5B .$3$ $!& !&
##!1&!"#!&$&1$&7# 1% !" #$!&$%0 9 0% 2)10: 0: #$9$.%1$$%
.%!: .2!5 &!3 $& $&
5. :
9$&75 &"$. 2$&2 0!7 $!&!": 0 71.
$!&%
--.$#
5. ) ##!02$&7.B8 @1273 &
&2 2 #0 2A)) - %% 2 5B : .
0& 2 -- ..
!108 0 9 0%$&7 : @1273 & &22 #0 2 2D))G- %% 25B: .
0& 222$$!&
$9$.127 0)$9) :7 0: :$5$%: .2!5 . 7 ..B1&%1% $&
5.
&2$% ##!02$&7.B% %$2 8>:$. @1273 & &22 #0 2 2D))G - %% 25B: .
0& 222$$!& $9$.127 0)$9) :7 0: :$5 $% 1-: .2) !&% ?1 &$ ..B8 $9$. 1$ !) ADD "$. 2 5B 0 %-!&2 & !)C-.
$&$"" % &2% 2$%3$%% 2) 71.
0 #!&2 --
..!> 2 % 5!9 ) &))*' + , ())* H ; 3 .G < IG@ ! < IG@