Kasturi Lal & ORS. v. Bhura Singh & ORS.
DHARAM VIR 2018.10.25 11:45
!"#$%&'!()# **)&&!
+)# "
("#$,('!()# ) *')!
!"#$%! $$ % & #) )!- .#."$ (&&/0'+1!)
#!()**)&&! 22222 $$ % & '"
($ $ !() )1'**)& !3 !() $+)*&$!$
3(('
$ !$!"!)' "$!,$ !#) *')! ' ()#)$0 & !()*#)')1) #4 $4$!)#) !5 !()#6 #) *')! 7!8 /!()$# "$!0!()**)&&! (' ",(!')1#)) *)#9)!
$:"1!$,$ !!()') )'! ,$ !&$)!$,!()$# (#)"!
;& <9#& &' 3 "&&/') 1#$=)'$!()*&$!0 &&$,$!()#) +$&&,) ("&;!0)( $&#&()/& ",(!$:"1!$,$ !!() )'! #9#$ $,/1 !#"1!$+)#/ *)1$ $1*#!$ !() "$!
*#*)#!/!()#)=/1(,$,$! !"#)0!(),#"'!(!!()/5*&$!$
63)#) & 143)# !()#) () "$! (+$,=))'$ 9$ )'=/!()!#$&"#!03$!(!(! :"',9)!"*()&'=/!() !**)&&!)"#!0!()*#) )! )1'**)&( 19)!=) $&)' *)#!()1 ) !()**)&&! 0**)&&! (' (#)!!() )>!)!
?
70 3$!( !()$# 14*&$!$
@"# $,( 53 *# #9
#) *')!60(+$, (#)!!())>!)!
?
70'!()#)9$$, !(#))*&$!$
0$1&"'$,**)&&! 0(+$, (#)!!())>!)!
?
7$!() "$!&' "1( (#)3 !!)'!(+) &&)"*!()9 !()&),&()$# )"#:$!$,(0 !()# **)&&! 5($')#$,(6 3)+)#0 $! 3 "#!()# 1!)')' =/ !() *&$!$
!(! !() )'! !#!)'&&),$,!(!!()/3)#)3)# !())!$#)*#*)#!/!() = $ :"',9)!'')1#))'!)'7 AAB0* )'$$+$&"$! AB
A AA 01 )C")!"*3($1(9"!!$ < ('=)))!)#)'$ !()#)+)")#)1#' )1)0 *)# !() *&$!$
0 !() ') )'! =/ !;$, "'") =)) $! !() #) $':"',9)!'')1#))0$#')#!1" )& !!() *&$!$
03$!("!,)!!$,!() "$!*#*)#!/*#!$!$)'03)#)!(#)!)$,! &$)!) *)1$ $1"9=)# 'D*#)+$" *#!$ !() "$!*#*)#!/E! !()# *)# ' 3)#) !(#)!)$, ! #$ ) 1 !#"1!$ +)# *)1$ $1 *#!$0!()#)=/1(,$,!()!"#) !() "$!&' *)# !() *&$!$
!() $' :"',9)! ' ')1#)) ' !() 9"!!$3 !=$'$,"*!()90') *$!)3($1(!()') )'! 3)#)
#1$=&/!(#)!)$,!()9 7 !$1) !() "$! (+$, =)) )#+)' "* !() ') )'! 0 )'!7$ !!)'!(+)'$)''"#$,!()*)')1/ !() "$!="!3$!( ($ &),&()$# !()#) !)#!(+$,**)#)'') *$!) )#+$1)0&)'$,!!()$# *#1))')',$ ! () $'% #)#) *')! 7!8$!($ **)&0!(",() !()90$)#) *')!80$ ! ))!(+)=)) $9*&)')' "1(=) #)!()!#$&"#!
) *')! ?') )'! ' '"&/**)#)'' $&)'
7 :$!3#$!!) !!)9)!0!;$,*#)&$9$#/=:)1!$ 3$!(#),#'!4 9$!$=$&$!/ !() "$!)!1' "#!()#0!(!!($,('=)) (3 ! 3(/!():"',9)!'')1#))'!)'7 AAB3 )##)" 9)#$! 0!()/1!)')'!(!1!"&&/!()*&$!$
(' 11)#3$!(!() "$!*#*)#!/03()#) !()/!()9 )&+) 3)#)!()3)# 4$4 * ) $!()#) 0'1 )C")!&/0!() #) $'')1#))'!)'7 AAB ('=))1##)1!&/* )'03$!(!()') )'! & )!$!&)'!&$)!)!()$# (#) !() #) $'*&)'$, !() &&3$,$ ") 3)#) #9)'=/ !()!#$&"#!- 6 F()!()#*&$!$
#)$* ) $ !() "$!*#*)#!/G 5 6 F()!()#*&$!$
#))!$!&)'!$:"1!$ *#/)' #G 576 F()!()#!() "$!$ +,")0$ 0$! )
)1!G
6 )&$) < ()*&$!$
)>9$)'*&$!$
' 5$)**)&&! '#) *')!6')):$,(09=#'# () ') )'! )>9$)' #) *')!?') )'! 0 ("# $,( ()') )'! 0=/3/ '1"9)!#/)+$')1)0#)&$)'"* :"',)9)! '!)'
5>
60 !()#:"',9)! '!)'
< 5> 760/)!!()#:"',9)!'!)'
<5>
60'**&$1!$ ''#')#* )')#&$)#5> '> <#) *)1!$+)&/6 ()*&$!$
=/3/ '1"9)!#/)+$')1)#)&$)'"* &) '))''!)' 8 AAB5>760 5#)1#' #$,(! 6 #!()/)#
AAB4 AA< 5> 60 !() :"',9)! )#&$)# #) )##)' !0 '!)' 7 AAB 5>B60')1#)) ())!0)>)1"!$**&$1!$3$!(3##! * ) $
'& !3#')# ' #!()/)#
5>A6 < +$,**#$ )'!() #) $')+$')1)0!()&)#)'!#$&"#!
"'!(!!(#)) &)'))' ('=)))>)1"!)'=/') )'!70&3$')# $,(0 & ,$')#$,(0#*&$,(0";(3$')#$,('"#:$!
"#0&&=)$, "11) # 4$4$!)#) ! !($,(0 "1( &)'))' =)$,$
+"# !()*&$!$
() #!()/)# AAB4 AA< (3)' !() #) $'
*)# 0$)&3$')#$,()!10(' 7?
A7
(#)$!() "$!*#*)#!/0 !()3$'3' !($,( !3 "#!()# "'!(!') )'! 0 '70$)("# $,(0,$,('(:$,(0(' $&)'!() #) $'"$! AB
A AA 0,$ !#"*$,('8B!()# !(! "$!!()1 ) !() *&$!$
5("#$,()!163 !(!&$)!$ &'9')=/#"*$,( $ +"# ') )'! $!(! "$!03 D,$ !!()#$,(! E !()*&$!$
& ') )'! !B $!(! "$!0 ') )'! #"*$,(('
&'9#)!(($ (#)!') )'! BB!8< !($,(3 & ') )'!$!(! "$!03($1(3 ')1#))'
7 A AAB03$!()>)1"!$*#1))'$, (+$,=))$$!$!)'=/("# $,(' 8?7 (#) !() "$!*#*)#!/$!(! "$!(+$,& =))!;) * ) $ =/!()')1#))(&')# ()#) !)#09"!!$ )>1(,) 3)# ($*3 )!)#)'0!
!() #)9)!$)' )#$& < !3 "#!()# "'=/!()!#$&"#!5$!()*#) )!6!(!+$') !() #) $':"',9)!'')1#))'!)'7 AAB0!()') )'! 3)#)()&'
!=)14 (#)# $!() "$!*#*)#!/0!!())>!)! B?7 (#) 8 +$,#)1#')'!(!0$!3 )>!= )#+)'=/!()!#$&"#!!(!
B 3()!()#!()') )'! 3)#)()&'!=)14 (#)# #$,(!&/#3#,&/01"&' &/ =) ,) $! $ !(! :"',9)! ' ')1#)) (' =)) *)1$ $1&&/ 1(&&),)'0 3$!( )$!()# !(! # !() "= )C")! 9"!!$ 1!"&&/ 1(&&),)' ! 3 "#!()# = )#+)' !(! !() *#)')1) #4$4$!)#) !
)'!7$!()*#) )!$)!($,(03 *#1))')',$ ! $!(!'!()*&$!$
=)$,+)')) 3(('*"#1( )'!()&'
#9!() "11) # 4$4$!)#) ! !($,(0!()&/*!$3 !(!!()/ (' ! 9+) !() "#! ));$, !() )!!$, $') !() ')1#)) '!)'
AAB0 3()#) !() *#) )! "$! 3 &/ ) ));$, ')1#))
*)#9)!$:"1!$ )1)0!()') )'! $!()*#) )!(+$,')1#))$!()$#
+"#$!()*#)+$" "$!0!()*&$!$
5$!()*#) )!6)#)!)!$!&)'
! ));/')1#)) *)#9)!$:"1!$ )C")!&/0!() "$!3 '$ 9$ )' A !() $# !**)& $&)',$ !!(!:"',9)!'')1#))0=/&&
$+)*&$!$
0!()&)#)'''$!$& $ !#$1!"',)0 !)#!$1$,!() 1!'
!())+$')1)&)'=/!()*#!$) 0!()!$1)'!(!!()3(&)1&$9 !() **)&&! ?*&$!$
3 = )'!() &)'))')>)1"!)'=/!() "11) # 4$4 $!)#) ! !($,(0) !()14 (#)# !() "$!&'03$!(!() &) '))' !()9 )&+) ('=))*#+)'=/!()*&$!$
>($=$! !7 ()+)')# #93(9!()/*"#1( )'!()*#*)#!/3)#)& *#+)'!=)!()&),&()$# !($,(0 *)#!() #!()/)#
AAB4 AA<5> 603$!(!()9* ) $, 7?
A7
(#)$!()*#*)#!/ !()1!##/0!()1&$9 !()#) *')! ?') )'! 3 = )'!():"',9)!'')1#))'!)'7 AAB0* )'$$+$&"$!
< AB AA 0*)#" & 3($1( (3)'!(!$!3 "$! ));$, ')1&#!$ & $:"1!$03$!(!()') )'! $!()*#) )!0=)$, !()*&$!$
$!(! "$!01(&&),$,!()&$)!$9')=/#"*$,(! )'! BB!8<$!(! "$!
%$;)!()!#$&"#!0!() !**)&&!)"#!& 19)!!() 11&" $!(!!()= $ !() #) $':"',9)!'')1#))'!)'
AAB0#) *')! ?') )'! ' ()#)$0 & ):: $,(0('!;)* ) $ 8?7 (#)$!() "$!&'=/3/
)>)1"!$*#1))'$,
"#$, "1()>)1"!$*#1))'$, & 0
*)# (' $&)' **&$1!$"')#)1!$ 80
' !()0 # )!!$, $')!() 3##! ')&$+)#/ * ) $ ' # #)4')&$+)#/ "1( * ) $ &'9) "#$, 7;& ' 79#& ())>)1"!$,"#!$!(!1 )0(3)+)#0('= )#+)'!(!!()/ 1"&' $&) )*#!) "$! #!;$,* ) $ !() "$!*#*)#!/ () $'**&$1!$ !()!( )*)# '!()= )#+!$
!())>)1"!$"#!3 !;)=/!() !**)&&!)"#!5$!()*#) )!6! =)*# )",( !() 1!!(!!()*&$!$
$!(! "$!5') )'! $!() *#) )! "$!6('!;)* ) $ !() "$!*#*)#!/
!3 "#!()# "' !(!!() ! #) *')!4') )'! ()#)$0 ("#$,(0&,3$!(!()# ('& $&)' "$!03$!()+) "$! $&)'=/ )"#')+$,('!()# 0=)#$,$+$&"$!BB
03($1( 3 & '$ 9$ )'
<0 "1( "$!=)$,) ));$,!#) !#$!() )'! ()#)$0$)("#$,(',$,(0 #9#$ $,1 !#"1!$ +)#&'9) "#$,
;& <9#& !(! "$!$!3 & = )#+)'=/!()!#$&"#!!(!"#')+
8 $,(0)!15*&$!$
!()#)$6('!'$ 1& )'!(!!()$#* ) $ !() "$!*#*)#!/('1!"&&/=))'$ !"#=)'*"# "!!!())>)1"!$ !() 3##! * ) $ $ ")' =/ !() )>)1"!$ "#!0 *"# "! ! !() :"',9)!'')1#))'!)'7 AAB ()**)&,$ !!():"',9)!$!(! "$!3 "'!(+) =))'$ 9$ )' #4*# )1"!$ 7
<51*/ !(!#')# (+$,=))*#'"1)'=/!()') )'! $!()*#) )! > <6
()&)#)' !**)&&!)"#! "#!()##)1#')' $'$,!(!
+$')!() #) $':"',9)!'')1#))'!)'7 AAB0!()#) *')! ?
)'! 3)#)()&'!=)14 (#)# !!())>!)! !()$# (#) !3(9 )+)* ) $ !() "$!*#*)#!/('=))')&$+)#)' )1)0$!3 "#!()#()&'!(!+$')!()*#) )! "$!0!()*&$!$
)+) "11) # 4$4$!)#) ! !($,(5') )'! $!() "$!
')1$')' 7 AAB601"&' ! 1!"&&/D'$ *"!)E*(/ $1& * ) $ ')&$+)#)'*"# "!!!(!')1#))0 $9*&/=/ ));$,')1#)) *)#9)!
$:"1!$ F(!3 ()&'=/!()!#$&"#!3 #)*)!)'=/!() !**)&&!) "#!0 !(! )$!()# !() :"',9)! ' ')1#)) '!)' 7 AAB0 # !() 9"!!$ )!)#)' !()#) !)#0 (+$, =)) 1(&&),)' =/ !() **)&&! ? *&$!$
03$!($!!(+$,=))) !=&$ ()'!&&!(!!($,(0 #9 3( ) "11) # 4$4$!)#) !!()**)&&! ('*"#1( )'!() "$!&'03 1!"&&/)+)#$* ) $ !()&'()#) #)0 $9*&/!()= $ !() &)'))'0#)&$) *)#9)!$:"1!$1"&'!=),#!)' )C")!&/0!() !**)& !()*#) )!**)&&! '!()$# 14*&$!$
3 '$ 9$ )'
) #) !($ "#!0 !(",( .# &&/0 &)#)' 1" )& # !()
**)&&! 0 "=9$!!)' !(! !() *&$!$
14 (#)# 1"&' ! =) '$ * ) )' #9!() "$!&'0"* *)1$ $1C")#/!($9 #),#' !()
$'$, !(! !() *#) )! #) *')! ?') )'! 3)#) 1!"&&/ ')&$+)#)'
* ) $ !() "$!*#*)#!/$)>)1"!$*#1))'$, *"# "!!!()')1#)) '!)'7 AAB0()3 "=&)! (3!(! "1(* ) $3 1!"&&/ !')&$+)#)' (!=)$, 0'!()**)&&! 1!)'$,!=)14 (#)#
!() "$!*#*)#!/0 $# !&/0!()/1! ));')1#)) *)#9)!$:"1!$ ,$ !!()#14 (#)#"&) !()/1 (3 #9!()#)1#'0!()$# *)1$ $1 * ) $ !() "$! &'H ' !(",(0 $9$&#&/0 !()$# 14 (#)# & !()#3$ )1! ));')1#)) *)#9)!$:"1!$,$ !!()9!$&&!() "$!*#*)#!/$ *#!$!$)'0/)!*(/ $1&* ) $ !() "$!*#*)#!/(+$, =)) (3!=)')&$+)#)'!!()#) *')! ()#)$*"# "!!)>)1"!$ *#1))'$, !() ')1#)) '!)' 7 AAB0 $ / 1 ) ')1#))
*)#9)!$:"1!$1"&'!(+)=))$ ")'!!()**)&&! ?*&$!$
!()#3#' 03$!("!*#+$,!(!!()/3)#))+)#$1!"& * ) $ !() "$!&'0!()**)&&! ?*&$!$
1! ));')1#))
*)#9)!$:"1!$,$ !14 (#)#'$/1 )!,$ !14 (#)#3($ *#+)'!=)$* ) $ / *)1$ $1*#! !() "$!&'
*"# "!!')1#))$($ +"#$/*#)+$"
B )C")!&/0 3$!( !() **)&&! &3/ ! &$=)#!/ ! )); *#!$!$ !() "$!&'!!())>!)! !()$# (#)0 #),#' !()')1#))
*)#9)!$:"1!$ ",(!=/!()90)+)1(,$,!()!"#) !() "$!
*#*)#!/0 $',#"'!$!)# )#)$!():"',9)! ?')1#)) !()&)#)'
"#! =)&303$!(!()#) *')! ?') )'! (+$,=)) *)1$ $1&&/ "'
!(+)=))*"!$* ) $ !()$# (#)$!() "$!&'*"# "!!
A ')1#)))#&$)#$ ")'$!()$# +"#03$!(1(&&),)!!(!')1#))(+$, =))9')!/ !,)=/!()*#) )!**)&&! ?*&$!$
(" 0=+$" &/0 $9*&/=/ $&$, "$! ));$,*)#9)!$:"1!$0!()**)&&! 1! ));!() )!!$, $') !():"',9)!'')1#))'!)'7 AAB#!() 9"!!$)!)#)'$!()#)+)")#)1#'*"# "!!!())
)1! !(!')1#)) )1)0!($ **)&$ '$ 9$ )' () *
+ () *
()**)&(+$,=))'$ 9$ )'9)#$! 0!(",(!()#3$ ) !()#)3"&'=)#) !!1')!()')&/ <<'/ $ $&$,!() **)&' 8A '/ $ #)4 $&$, $!0 #!()#) ,$+) $ )1( !() **&$1!$ 0 !() ) **&$1!$ (+) =)) #)')#)' $ #"1!"" ' #) '$ * )' "1( 8 A
, $$ % & - '(#9+$#?'$) ( "#&! F()!()# *);$,?#) )'
) F()!()##)*#!=&)