Panjab University And Others v. Anubhyav Bansal And Others
!"#$#%&'&()*
(&-#.'&"/!($"0#.' 122#33!("' 4#.'5' (5,0!-!('!3!($!("0#. 1 #'2($#("' ) 6 7777 6 7
.#'#(") .75,0!'005+!8$-%!"#."0#!22#33!("' ..5(!('!38$-%!"#..#'2($#(" 777!.(8 0&' !22#!3 0!' ,##( &3#$ ,/ "0# (&-#.'&"/8 0!($&9!.0!($"0#.' !22#33!("' !9!&('""0#+5$9:#("!($.$#. $!"#$ ; 2!''#$ ,/ "0# 3#!.(#$ 7&(93# 5$9# &( < * = >0#.#,/ :&9.!"&( 0!' ,##( 9.!("#$ " "0# .#'2($#(".:"0# (&-#.'&"/ #9&(!3#(".#!"5$0&!(! " "0# ("#9.!"#$ 5.'# ,#&(9 %($5%"#$ ,/ "0# (&-#.'&"/ ('"&"5"##9!37"5$&#'8 (&-#.'&"/!"0!($&9!.0&("0#"0 7#:#'"#. (' =/#!.'5.'#&("0#7#''&(= 0#.#'2($#("&'25.'5&(90&' (' =/#!.' ("#9.!"#$ 5.'# !" "0# (&-#.'&"/ #9&(!3 #(".#8 &-&3 &(#'85$0&!(!#>!'!$:&""#$&("0#&.'"7#:#'"#."0#'!&$ 5.'#&("0#7#''&(?0#"07#:#'"#."0#'!&$ (' =/#!.'("#9.!"#$5.'#%::#(%#$.:;= !($ %("&(5#$ "&33 = 5.&(9 "0# 7#''&( =8 "0# !22#33!(" @ (&-#.'&"/ &''5#$ ("&%# $!"#$ *=
((#A5.# .%!($&$!"#''##B&(9:&9.!"&("&'",#("&%#$ "0!":&9.!"&(&("0#=/#!.'("#9.!"#$5.'#,#&(9%($5%"#$,/ "0# (&-#.'&"/ ('"&"5"# #9!3 7"5$&#'8 (&-#.'&"/8 0!($&9!.0 &' 2#.:&''&,3# &( "0# .$8 ="0 !($ "0 7#:#'"#.' (3/C ,#'&$#'8 :&9.!"&( %!((" ,# %3!&:#$ !' ! :!""#. .&90" 0#
53#'.#3!"&(9"&9.!"&(.#!$'!'5($#.)? D
!
"
# $%
&!
! &9.!"&(%!((",#%3!&:#$!'!:!""#..&90"
, :&9.!"&(>&33,#!33>#$&('"8($8*"08 "08;"08E"0 !($"0'#:#'"#.'
% &9.!"&( %!( ,# !33>#$ (3/ &( .$8 ="0 !($ "0 '#:#'"#. F : (' = /#!.' &("#9.!"#$%5.'#
$ &9.!"&( %!( ,# !33>#$ " ! '"5$#(" '"5$/&(9 &( F: (' =/#!.'("#9.!"#$5.'# !(/ "0#. ('"&"5"&( >0&%0 &' .#%9(&G#$ !' #H5&-!3#(" " "0# F: (' = /#!.' ("#9.!"#$5.'# (&-#.'&"/
# '"5$#(":&9.!"&(9.:!("0#. (&-#.'&"/F('"&"5"# :5'" 0!-# '#%5.#$ !" 3#!'" *=I :!.B' &( "0# !99.#9!"#&("0#2.#%#$&(9/#!.
'
(3/ "0'# '"5$#("' :!/ ,# %('&$#.#$ #3&9&,3# " '##B :&9.!"&(8 >0 0!-# %3#!.#$ !33 "0# 2!2#.' "0# #A!:&(!"&(' &( >0&%0 "0#/ 0!$ !22#!.#$ .: "0#('"&"5"&(.:>0&%0:&9.!"&(&'",#'590"
9
& &9.!"&(>&33,#$(#!%%.$&(9"&("#.'#:#.&"
&& . '"5$#("' !(/ "0#. (&-#.'&"/ '##B&(9 :&9.!"&(" 78"0#:!A&:5::!.B',"!&(#$,/ "0#"2'"5$#(""0!" (&-#.'&"/>&33,#(.:!3&G#$ !9!&('" "0# :!A&:5: :!.B' ,"!&(#$ ,/ "0# "2 '"5$#(" (&-#.'&"/ &( .$#. " 2.#2!.# "0# :#.&"3&'"
0 :&9.!"&('0!33,#!33>#$&"0#.#&'$&#.#(%# :.# "0!( 2!2#.' (" '5,+#%"' "0# %5.'# %("#(" "!590" &( "0# (&-#.'&"/ !($ &( "0# ('"&"5"&( .: >0&%0 "0# '"5$#(" &' '##B&(9 :&9.!"&(8 &( "0# #A!:&(!"&(' "0# '#:#'"#.' 2!''#$,/"0#'"5$#("'0#$#&%&#("2!2#.'0!-#" ,# %3#!.#$ >&"0&( %('#%5"&-# !""#:2"'8 !&3&(9 >0&%0 "0# '"5$#(" >&33 (" ,# 2.:"#$ " "0# (#A" '#:#'"#.
& &9.!"#$ '"5$#(" '0!33 2!/ "0# !:5(" ## >0&%0 0#F'0# >!' .#H5&.#$ " 2!/ &( "0#
(&-#.'&"/F33#9#F#(".# .: >0&%0 0#F'0# &' :&9.!"&(9 &# "0# '5: .52##' #H5&-!3#(" " "0# !((5!3$5#'8"5&"&(##8!$:&''&(##8 ###"% . "0# ## !223&%!,3# !" "0# (&-#.'&"/ ('"&"5"# #9!37"5$&#'8>0&%0#-#.&'0&90#.8."0#.#:!&(&(9 2#.&$"0#'"5$/!""0# (&-#.'&"/('"&"5"##9!3 7"5$&#'8 (&-#.'&"/80!($&9!.0
+ '"5$#(" '##B&(9 :&9.!"&( '0!33 0!-# " !223/ ( "0#2.#'%.&,#$2..:!,/'"53/""0#&.#%".8
7&9.!"&(>&33,#!33>#$(3/("0#,!'&' :#.&"!'$#&(#$&(3!5'# 9 !,-#
'
B &9.!"&( '0!33 (" ,# !33>#$ 5(3#'' ! '"5$#(" 2.$5%#' "0# 33>&(9 $%5:#("' %#."&&%!"#' &''5#$ ,/ "0# (&-#.'&"/F33#9#F#(".# .: >0&%0 0#F'0# &("#($'":&9.!"#)
! J 5#' #."&&%!"#6 !3(9 >&"0 "0# !:5(" ## ,#&(9 2!&$ ,/ 0#.F0&: " "0# '!&$
(&-#.'&"/F33#9#F#(".#C
, 0#3>#.#A!:&(!"&('2!''%#."&&%!"#'C
% 0# J#%"5.# 7"!"#:#("6 !($ J0!.!%"#. #."&&%!"#6 .: "0# (&-#.'&"/F33#9#F#(".# .:>0#.#0#F'0#&("#($'":&9.!"#C!($K ( "0# ("&%# $!"#$ *= ((#A5.# ? 8 "0# -!%!(" '#!"' .$ 7#:#'"#. . (' 0!$ ,##( :#("&(#$!''#-#(>#-#.8."0#="0!($"07#:#'"#.'8"0#'# >#.#:#("&(#$!'J&360&'>53$:#!("0!""0#.#>#.#('#!"' !-!&3!,3# . :&9.!"&( '"5$#("' " "0# "0 7#:#'"#. $5.&(9 "0# 7#''&(= 0# 3#!.(#$ 7&(93# 5$9# &( 0&' &:259(#$ .$#. 0!' :#("&(#$ "0!" &( "0# "0 7#:#'"#.8 * '"5$#("' >#.# '"5$/&(9 !($0!$"!B#("0##A!:&(!"&('C0>#-#.8">'"5$#("'0!$,##( $#"!&(#$ !($ 0!$ (" ,##( 9.!("#$ !$:&''&( &( ;"0 7#:#'"#. 0#.#.#8&">!','#.-#$"0!""0#(5:,#.'"5$#("''"5$/&(9&( "0# ;"0 7#:#'"#. >!' !' !9!&('" "0# '!(%"&(#$ '".#(9"0 *">!'5."0#.,'#.-#$"0!"($5,"8!'2#."0#&9.!"&(
53#'8 :&9.!"&( %!( ,# 9.!("#$ &( "0# "0 7#:#'"#. !($ &( "0# 2.#'#("%!'#8"0#2#"&"&(#. (>.#'2($#(" 0!$!22.!%0#$"0&' 5." '##B&(9 :&9.!"&( &( "0# "0 7#:#'"#. >0&%0 0# 0!$ (> 2!''#$">!'5."0#.,'#.-#$"0!"(%#!'#!">!'!-!&3!,3#8&(
$ "0#(#A"7#:#'"#..>0&%0"0#.#'2($#("$#'#.-#$",#9.!("#$ :&9.!"&(.: #9&(!3#(".#5$0&!(!" (&-#.'&"/('"&"5"# #9!37"5$&#'8 (&-#.'&"/80!($&9!.0&(%!'#0#53&33#$!33 "0#.%($&"&('.#H5&.#$.:&9.!"&(0#(##$53>!'.$#.#$" ,#$(#>&"0&("#($!/'!($"0#2#"&"&(>!'$&'2'#$ " &' " ,# ("&%#$ "0!" "0# .#'2($#(" ( *= :!$# !( !223&%!"&( ((#A5.# ? '##B&(9 :&9.!"&( &( "0# "0 7#:#'"#..: #9&(!3#(".#5$0&!(!" (&-#.'&"/('"&"5"# #9!3 7"5$&#'8 (&-#.'&"/8 0!($&9!.0 &( "0# = /#!.' (' 5.'# " "0!" "&:#8 ( '#!" 0!$ ,##( $#%3!.#$ -!%!("&("0#"07#:#'"#.(.>!'!(/("&%#&''5#$0#("&%# "0!">!'&''5#$>!'(*= ((#A5.# ? 8>0&%0!3'$&$ (":#("&(!(/'#!"",#-!%!("&("0#"07#:#'"#.
(' =/#!.'5.'# #!.(#$ 5('#3 !22#!.&(9 . "0# !22#33!("' 0!' '5,:&""#$&(5.""$!/!3&'""0#'"5$#("'!$:&""#$&("0#"0 7#:#'"#. &( "0# 7#''&( =8 >0&%0 &' "0# .#3#-!(" '#''&( . >0&%0"0#.#'2($#("2.!/'.:&9.!"&(0#.#!.#*'"5$#("' >0!.#5($#.9&(9"0#"07#:#'"#."0# (' =/#!.' 5.'# !" "0# (&-#.'&"/ ('"&"5"# #9!3 7"5$&#'8
(&-#.'&"/8 0!($&9!.0 0#.# &' ( $&'25"# >&"0 .#9!.$ " "0# '"5$#("'52"'#.&!30#.#!"#.8.:'#.&!3"* "0#3&'"'0>'"0!""0#'#'"5$#("'#A%#2".(#(!:#3/&:!('0& !.# (" "0# &(&"&!3 7#''&( ,5" !.# "0# 2.#-&5' &(&"&!3 7#''&('!($ %%.$&(9"3#!.(#$5('#3."0#.#'2($#("8"0#'# '#!"' %53$ (" ,# &33#$ .: "0# 2.#-&5' 7#''&(' '"5$#("'
>&"05""0#'#!"',#&(9:!$#!-!&3!,3#."0#%!($&$!"#''##B&(9 :&9.!"&( ( "0&' .#9!.$8 &" :!/ ,# ("&%#$ "0!" "0#'# '"5$#("' .: '#.&!3 ' " * &( !%" !.# "0'# '"5$#("' >0 >#.# $#"!&(#$&("0#7#:#'"#.,#%!5'#'0."9#3#%"5.#'."0#. '5%0%&.%5:'"!(%#'3&B#,#&(95(!,3#""!B#"0##A!:&(!"&('$5# "&33(#''#"%.5(!,3#"'#%5.#"0#.#H5&.#$2#.%#("!9#:!.B' .$5#"!&35.#&("0##A!:&(!"&('0#.#.#8'5%0'"5$#("'>0 >#.#5(!,3#"%:23#"#"0#&..#'2#%"&-#7#:#'"#.>#.#2#.:&""#$ "%("&(5#"0#&.5.'# &("0#'!:#7#:#'"#.,/$#"!&(&(9"0#: !($ !33>&(9 "0#: " +&( "0# &(&"&!3 7#''&( '"5$#("' ( "0#. >.$'8 '"5$#("' >0 3'" "0#&. /#!. ,/ "0#&. &(!,&3&"/ " %:23#"#"0#7#:#'"#..!(/.#!'(:!/,#,/>!/'0."
9# 3#%"5.#'.("%:23#"&(9"0#.#H5&'&"#(5:,#.2!2#.'.$5# " &33(#'' . "0#. '5%0 %&.%5:'"!(%#'8 0!-# ,##( 2#.:&""#$ " %("&(5#"0#&.5.'#!($.#2#!""0#7#:#'"#.,/$#"!&(&(9"0#: #!.(#$ 5('#3 . "0# .#'2($#("8 0>#-#.8 '5,:&"' "0!""0#.#&'('"!"5"./.%#""0&'2.!%"&%# 0&' 2.!%"&%# &" !22#!.' !($ &' (" &( $&'25"# 0!' ,##( %("&(5&(9 . ! (5:,#. /#!.' 0# 2.!%"&%# &( !%" &' >#33 5($#$ . "0# .#!'( "0!" "0# '"5$#("' >0 !.# '"5$/&(9 &( "0# '!:# ('"&"5"# !($ >#.# 5(!,3# " %:23#"# "0# 7#:#'"#. '053$ ,# !33>#$ " %("&(5# >&"0 "0#&. 5.'# &( "0# '!:# ('"&"5"# ,/ $#"!&(&(9 "0#: &( "0# '!:# 7#:#'"#. >0&%0 "0#/ >#.# 5(!,3# " %:23#"# .!"0#. "0!( !33>&(9 '"5$#("' "0# "0#. #(".
#' " %:# " "0# (&-#.'&"/ #(".# !" 0!($&9!.0 ,/ >!/ :&9.!"&( 0&' >53$ !3' ,# 2.2#. . "0# .#!'( "0!" "0# '"5$#("' 5(!,3# " %:23#"# "0#&. 7#:#'"#. . !(/ .#!'
,# !,3# " %:23#"# "0#&. &(%:23#"# 7#:#'"#. >&"0&( "0# #&90" /#!.'$5.!"&("0#&. (' =/#!.'5.'#0&'>53$ ,#&(!%%.$>&"0"0#(.:'2.#'%.&,#$,/"0#!.5(%&3($&! ( 2!''&(9 "0# 7#:#'"#. #A!:&(!"&(8 "0# 2.:"&( " "0# (#A" 7#:#'"#.&'("",#"!B#(!'!.#'0!$:&''&(.!.#!$:&''&( &( "0# ('"&"5"# >0#.# "0# '"5$#(" &' 5($#.9&(9 0&' 5.'# " >53$&(!%",#H5&"#5(.#!'(!,3#!($5(+5'""!'B!'"5$#("" 3#!-#"0#('"&"5"&((0&'!&35.#"%:23#"#"0#7#:#'"#.:!/,# $5# " (" '#%5.&(9 "0# .#H5&'&"# :!.B'8 '0."9# 3#%"5.#'8 &33(#''8 ,#.#!-#:#(" &( "0# !:&3/ . "0#. '%&!3 ,3&9!"&(' #"% 0#.#.#8 "0# (&-#.'&"/ &' H5&"# +5'"&&#$ &( !$+5'"&(9 &"' >( '"5$#("' "0# '!
:# ('"&"5"# " %("&(5# "0#&. 5.'# ,/ $#"!&(&(9"0#:&("0#(#A"'#''&(."0#'!:#7#:#'"#. 0# (5:,#. '#!"' . '"5$#("' &( ! 2!."&%53!. 7#:#'"#. "0# (' = /#!.' 5.'# &' 0# (5:,#. '"5$#("' :!/ #A%##$ "0# 2.#'%.&,#$ (5:,#. >0#( '"5$#("'!2.#-&5'7#''&(!.#$#"!&(#$&("0#'!:#7#:#'"#. " &' (3/ & ( '"5$#("' !.# $#"!&(#$ !($ /#" '#!"' ,#3> "0# 2.#'%.&,#$ (5:,#. '"5$#("' !.# "0#.# "0!" :&9.!"&( &' (.:!33/#.#$""0#.'"5$#("'&(!%%.$!(%#>&"0 53#"0# &9.!"&( 53#'8 >0&%0 &' (" ! .&90" ' !3.#!$/ ("&%#$ * '"5$#("'!.#'"5$/&(9&("0#"07#:#'"#."0#=7#''&(!($ ('"5$#("&''0>("0!-#!&3#$85(!,3#""!B#"0##A!:&(!"&( .3#"'!'"-!%!"#"0#'#!"0#.#.
#8"0#3#!.(#$7&(93#5$9# #..#$&(03$&(9"0!""0#(5:,#.'"5$#("'&("0#;"07#:#'"#.&' !' !9!&('" "0# '!(%"&(#$ '".#(9"0 * ( !%"8 '"5$#("' &' "0# '!(%"&(#$ '".#(9"0 &( ! 7#:#'"#.
(' = /#!.' 5.'# 0#.#.#8 #-#( & '"5$#("' >#.#
( '"5$/&(98"0#'!:#>53$,#&(#A%#''"0#'!(%"&(#$'".#(9"0 ,/">'"5$#("' " :!/ !3' ,# ("&%#$ "0!" &( "0# "0 7#:#'"#. "0# = 7#''&(8 "0#.# >#.# %!($&$!"#' >0 0!$ !223&#$ . :&9.!"&( " "0# (&-#.'&"/ ('"&"5"# #9!3 7"5$&#'8
(&-#.'&"/80!($&9!.00#.#'2($#("&(.$#.:#.&"&95.#$!" '#.&!3 (# '#!" >!' $#%3!.#$ -!%!(" . :&9.!"&( ( =C0>#-#.8"0#'!:# >!'&33#$52(;=,/ ! $#"!&(#$ '"5$#(" "0# 2.#-&5' ,!"%0 (!:#3/ &B0&3 L5:!. >0 &95.#'!"'#.&!3*"0#3&'"'5,:&""#$,/3#!.(#$%5('#3. "0#!22#33!("'":!/,#("&%#$"0!"('#!">!'$#%3!.#$-!%!(" .:&9.!"&(-&$#("&%#$!"#$*= ((#A5.# ? ."0#"0 7#:#'"#. "0# = 7#''&( "0# (' = /#!.' 5.'# 5""0#%!($&$!"#'>00!$!223&#$.:&9.!"&(. "0#"07#:#'"#.=7#''&(8"0#.#'2($#(">!'!"'#.&!3 &(.$#.:#.&"!($"0#.#>#.#'"5$#("'!,-#0&:#'&$#'8 #-#( !"#. !$+5'":#("' "0# $#"!&(#$ '"5$#("'8 "0# (5:,#.
'"5$#("' &( "0# "0 7#:#'"#. #A%##$' "0# '!(%"&(#$ '".#(9"0 ,/ 5. 0# %($&"&(' . 9.!(" :&9.!"&( !.# :!($!"./ &( (!"5.#!($%!((",#!223&#$&(!-5.!2#.'(,/>!&-&(9"0# :!($!"./ %($&"&(' ( L7 0&. - 7"!"# !0!.!'0".! !($ "0#.'8 #%#(" 7#.-&%#' 5$9:#("' E 7 &" >!' ,'#.-#$ ,/ "0# 752.#:# 5." "0!" "0# 5." %!((" $&.#%" " >!&-# "0# :!($!"./ .#H5&.#:#(" 3!> &( #A#.%&'# &"' #A".!.$&(!./2>#.5($#.."&%3# "0#('"&"5"&(">!' 0#3$ "0!" &" &' (" 2#.:&''&,3# . "0# &90 5." " $&.#%" !( !5"0.&"/5($#."0#%""!%"%(".!./""0#'"!"5"./2.
) (. .' 7!("'0L5:!.&- (&(($&!8EE= 7#.-&%# !'#' $!/ = 7 &" >!' 0#3$ ,/ "0# 752.#:# 5." "0!""0#!33":#("'#!"''053$9!%%.$&(9":#.&"!($&"$#' (" $#2#($ 52( >0 %:#' " 5." !($ >0 $#' (" ( "0# '!&$ %!'#8 "0#.# >#.# (" (3/ '&A %!($&$!"#' !,-# "0# "0&.$ .#'2($#(" &( "0# :#.&" 3&'" ,5" "> "0#: 0!$ &($&%!"#$ "0#&. >&33&(9(#'' " ,# !$:&""#$ !9!&('" "0# '!&$ -!%!(%/ " >!' 0#3$ "0!""0#"0&.$.#'2($#("%53$("3!/%3!&:""0#-!%!(%/&(7 #9.##5.'# (8 :# 7#%.#"!./8 0!($&9!.0 !($ !("0#. - !.'0+&" 7&(90 .#>!3 !($ "0#.'8 EE * #%#(" 7#.-&%#' 5$9:#("' 7 &" >!' 0#3$ "0!" &" &' !A&:!"&% "0!" 0!-&(9 #(5(%&!"#$!23&%/9#(#.!3!223&%!"&(!($0!
-&(9%::5(&%!"#$ &" " !33 %(%#.(#$ &(%35$&(9 "0# 0!($&9!.0 (9&(##.&(9 33#9#8 "0# $:&(&'".!"&( &' ,5($ ,/ &" " %!(8 %5.'#8 %0!(9# "0# 23&%/,5"5("&3"0!"&'$(#C&"&',5($"!$0#.#"&" #!.(#$ 5('#3 . "0# .#'2($#(" 0!' 23!%#$ '".(9 .#3&!(%#("0#!%""0!""0#"0#.'"5$#("''##B&(9:&9.!"&(0!$ (" %:# " "0# 5." !($ >0#.# "0#/ >#.# #(%#?'&""#.'8 "0#/ %53$ (" %3!&: ! .&90" . :&9.!"&( " "0# (&-#.'&"/ ('"&"5"# #9!37"5$&#'8 (&-#.'&"/80!($&9!.0#0!'23!%#$'".(9 .#3&!(%# ( 7"!"# ""!. .!$#'0 !($ "0#.' - .-&($ L5:!. 7.&-!'"-! !($ "0#.'8 = #%#(" 7#.
7 ("0#'!&$%!'#&">!'0#3$>0#(!2#.'(>0&'("-&9&3!(" 0&' .&90"' !($ !%H5&#'%#' &(" "0# '&"5!"&(8 0&' >.&" 2#"&"&( %!((" ,# 0#!.$ !"#. ! %523# /#!.' ( "0# 9.5($ "0!" "0# '!:#.#3&#'053$,#9.!("#$"0&:!'>!'9.!("#$""0#2#.'(' '&:&3!.3/ '&"5!"#$ >0 >#.# -&9&3!(" !,5" "0#&. .&90"' !($
%0!33#(9#$ "0#&. .#"&.#:#(" 0#.# &' ( $&'25"# " "0# '!&$ 2.2'&"&(>#-#.8"0#'!:#&'&(!223&%!,3#&("0#2.#'#("%!'# !'(%!5'#!%"&(0!$!%%.5#$""0#"0#.'"5$#("'>00!$ !223&#$ . :&9.!"&( " "0# (&-#.'&"/ ('"&"5"# #9!3 7"5$&#'8 0!($&9!.0 !' ( '#!"' 0!$ ,##( ("&&#$ ,/ "0# !22#33!("' " ,# &33#$52,/:&9.!"&(0#.#.#8!.#3&#%!((",#%3!&:#$,/"0# .#'2($#("&(2.##.#(%#""0#.':#.#3/,#%!5'#0#0!$%:#" "0#5."!($"0#.'>00!$(%!5'#!%"&($&$("$' ( "0# %&.%5:'"!(%#'8 . "0# .#9&(9 .#!'('8 "0# !22#!3 &' !33>#$ !($ "0# +5$9:#(" !($ .$#. $!"#$ ; 2!''#$&(< *=,/"0#3#!.(#$7&(93#&''#"!'&$# !($"0#>.&"2#"&"&(&3#$,/.#'2($#("&'$&':&''#$0#.#'0!338 0>#-#.8,#(.$#.!'"%'"' 777!.( 5$9# 5.:&" !: 5$9# * !:&" "#) <0#"0#.",#.##..#$""0# #2."#.) #'