Rameshwar Dass v. Rohtash And ORS
!
!"
!"
#
##$$%& '(
!$ !
#& %&'()
*+ ,-) *, ',,- & ) (#*+%(,*-.%& /&,%##$$%& ) 0,%-.%& /&,#&&1 /#/2%#&3%4 55555 *, ',,-.
*
, %##$$%& %2,6% % ,% /*$ %##%$ %7%*& *2#(7 8(72& % . %& !!
9 #% :; $% *&*.& (7- %&,%:% 6,:; &, 8(72& % . %&
!!
#%:;*&*%$ **$(7<=***>-%&,%:%,% :&%*-6,*.,*67-%7%*&&,*.%&,$%6%&, %2*$*%:$&:&%* !
# &, /%.& / &, .%- %2,6% % %##$$%&?#$%*&*//,%/*$(*&/.$%%&*&&,//.&&,%&8(72& %.%&!"
"* **$=(*&9
/ "&*&$%
/.$%%&*&,%&&,8(72&#%:;&, (&/ =, %,%- =-*&*%$=*=(:(7-%&,%:%7%*7 @%%$ 2%$%/$%:*7A,%/&&%$$%2%(*7!@%%$3 2%$%:%*7+,%%93<!3>7%*2(2@*#$&*&(%&**$$%7
! ,%7%-,*$%*&*.&%&,%:%#%*/%(/%* %2 #.**&&//%&%$$7$;(//:;*:%$*67 %7%*& &, $%6 % &, /%.&- :; 6%; / .,%&*7- /%( % 2*#&%&*%&,%2*&:**7&,*7,&/&,#$%*&*// % #/2% /%& % 2(&%&* " "1 %& "! %.&*&,:%*/%/%*8(72&%.%&!" "
*.#%&%%.&**/%(/%* %2*&,(. *%$67-%7%*&&,$%6-6*&,(&&*.-%.&*.&$;%&, %2*($$%*%*$*%:$&:&%*%&,8%2%:%*/ &, ;% 1 3-
-
1
3- !
!
- !
1!
##%&,:%*/%/%*2(&%&*%%$67%$*%:$&: ..&*&,*/%(%&,#$%*&*//%#/2%/%&4B %6*#*/@%%$ 2%$%7%*2(2@*#$&*&(%& %&*$$%7,%7%&,:%*/C*$$!4%&
%$7 6*&,&,(*&/#2%&*8(.&*%&%*$*&,,%&/&, #$%*& "
,/%.&/&,.%%&,%&*:%$/%&,/#$%*&*//% #/2%/%&4B 6%6*#*/7%*2(2@* #$&:%*7+,%%93<!3>&&,D&&/A,%*@%%$ 2%$%*&(%&**$$%7,%7%-,*$%*&*.&%&,%:% , %**:%$(*7,*$*/&*22%*6*#*/&,#$& %$7 6*&, &, ##&* *:%$ D#* ! 1!
3 % &, #$%*&*//%#/2%/%&4B :.%26/&,##&; &,:%*/7*&C*$$!4%&
=%**:%$ (//%;&%&2&*/%(/%* %27%*7&,#$&* *#(&%* %26.%/*$ **$=(*&9
/ "&*&$%
7%*7&,#$&*E(&*%7&%.
" %&!"
"*,*/%(6,*.,*($&//%( *:%$ %##%*&,%&.%,7%%@%$%&%2%*/%(/%;%.%& *&, /*$ &, 6*&& &%&2& %* %2 2%%7 & 7& &, &%&2&./2&,#%7&%.*,*/%(:; 6%;//%(%2*#&%&* ,/-&,%*8(72&% .%&!"
"*$*%:$&:&%*%&,2(&%&*" "1 %&"! 37&%.&*&,:%*/%/%*8(72&% .*%$67-($$%*%&,%2*$*%:$&:&%* %&,(:E(&(.*.#%&*&,%2/%* %2 &,:%*/%/%*2(&%&*"
"1*$*%:$&:..&*:%$ 2%*6*#*/&,#$&**#(&(*7,*$*/&*2% %/&,*%&,-&,#$%*&*//%#/2%/%&4B :.%2 6&,:%*/7*&C*$$!4%&
&* /(&, #*& (& &,%& &, %/%* 8(72& % . %& !"
"6%7&7*&-&,/&,6%%$*&*&$* /%(/%* %2,*#.**&& ,*#(&&%& 6,&,/%&&*&%*.&(.&*&,#$&**#(&% &,; .%2 & @6 %:(& &, %/%* 8(72& % . %& !"
"&,:%*/6,*.,2(&%&*"
"16%%.&* %.,%;%&6%.-E(&*7&,/%&&%2*&&,*.$%*2 :(&&,;/(%($&*2%&$;&,#&(*&6%/*$ &*./&,(*&6%7*&&,/%&,/%& !&9%##%%.&&&,(*& ,;/*$&,*6*&& &%&2&&%@*7#$*2*%;:8.&*&,%&&,(*&/*$:;&,#$%*&*// 6%/%$-/*$(-%7%*&&,$%6%&,/%.&,%.%(/ %.&*&/*$&,#&(*&,,%%; &/*$&,(*& %7%*&&,%6*7/%&,(*&6%&2%*&%*%:$,
9 /%&=,%&**6%;$*$$*&%&%(&*.*$$%7=, 6%&,%*7%;@6$77%*7&,/%2*$;&&$2&6,*.,&@ #$%.:&6&,(.$%#,6+,;%$* %2%*:%$6%$ :&,%* %2?+,;%$* %2%*:%$,%#(.,%&,$%* E(%$,%*:%$6%%(.%&#-,7&&,*%2*&, %$2&,%,*,%*3@%%$ 2%$%%* %2.%2& @6%:(&&,*/%.&&,%&&,$%6%&*.#%&*E(%$,%- %* %2%*:8.&*%%/%2*$;&&$2&&@#$%.:&6 %* %2%*:%$#&,/%2*$;&&$2&-&,#$&2%(*7 @%%$ 2%$%/*:%$6%&%/*&,%2/%* %2&, .**$(*&/*$:;%* %2-*:%$/%&%##%%%2*&&,* .
$%*2*&,6*&&&%&2&%$%##%*&,.(&%7%,* &%&2&&&,*//.&,/%&%,%*7@6$76,&, $%&*:%$(&#(&,**7%&(&,(2:*2#*#6, .%*7.%%$#(&,*&,(2:*2#*&,%$:*%%* %2 ,% D#* , %6*7 /%& % * #* / #$& * *#(&*.&,;% ",#$%*&*//,%&.2&&, (&6*&, .$%,% ,(*&/*$:;&,#$%*&*// 6% &*2:% 6% &##:;,*6%.&%.(.&&6%#%;&,%&&,(*&/*$:; &,#$%*&*//*$*%:$&:*2*6*&,#.*%$.&,&%&%@:; #$%*&*//2*&6%#.*/*.
#$*.%&*6%/*$-*6,*.,&,#$%*&*//*&%&&, /%.&&%&*&, #$%*& %*&,%2& 2% *&,6*&& &%&2&2&,#$%*7/&,#%&*-/$$6*7*(6/%2 !
!
1 * C,&,&,#$%*&*//*&*&$&&,.$%%&*%#%;/F
** C,&, &,#$%*&*//*&*&$&&, #2%& *8(.&*% #%;/F *** C,&,&,(*&/&,#$%*&*//*&2%*&%*%:$*&,#& /2F * C,&,&,#$%*&*//,%$.(&%*.%(/%.&*&/*$ &,#&(*&F C,&,&,#$%*&*//*&##:;,*6%.&%.(.&/2 /*$*7&,#&(*&F * C,&,&,(*&*:%:;$*2*&%&*F ** C,&,&,#$%*&*//,%&.2&&,.(&6*&,.$%,%% ..%$&,2%&*%$/%.&F ***
$*/ &#&,(*&-&,#$%*&*//D%2*,*2$/%C! :*#(.*7@(,+(2% $@%C-+*,%+(2%%C"- =,%2,=*7,)%$*@-%6*&*7%*7*&D#&%C9- '*8%;=*7,- 7*&; $@%C1-=%&#%$-C*&%C3-%8%7 %%C4%&.(2&D &D"%.$,* *. &:(&&,*./&,#$%*&*//-&,/%& +*,% +(2% ,*2$/ &## *& &, 6*& :D % C % &.(2&D&D",%/&-/%&.$&, *. /&,%*7&,%7(2&%%.:;$%.($/ &,#%&*-&,(*&/*$:;&,#$%*&*// %2,6%%6%.* 8(72&%.%&
!!
#%:;&,&,*&*%$ **$ (7<=****>%&,%:%$*7%77*/&,%/%* 8(72&%.-=2&=,%&**%&,,%/*$ **$##%$ /!
! %7%*& %2,6%%#&?#$%*&*// %$76*&,
3 #/2%/%&?#&-6,*.,6%%$$6*8(72&% .%& !!
9$*7%77*/&,*8(72&%.- &,%##$$%&?#$%*&*//,%/*$7($%.%##%$ ,%,%&,%7(2&%%.:;$%.($/ &,%##$$%&?#$%*&*//-$%.($/&,#&?/%&! &3%,%.%/($$;7&,(7,&,&*%$.(&. ,$%.($/&,%##$$%&?#$%*&*//%7(&,%&&, /%.&/&,.%%&,*..6&*7,&$;.*:; &,*&*.&(7%&,%:%%6$$%8(72&%.%&
!!
#%:;*&*%$ **$(7<=****>-%&,%:% ,% : 67$; & %* , %##$$%&?#$%*&*// ,% /*$ (*& / .$%%&*7%*77%*2(2@*#$&:%*7+,%%932%(*7 !@%%$32%$%%$76*&,$*//#2%&*8(.&*%,,% .,%$$7&,8(72&%.%&!"
"#%* **$=(*& 9
/ "&*&$%
,%/%*8(72& %.#%:;&,&,*&*%$ **$(7<=****>- %&,%:%*67%*&*&,($&//%(*:%$&,*#. %##%*&,%&.%,/*$,*6*&&&%&2&%2*&&*7&, .$%*2/%* %2,6*&&&%&2&%&,'%@%$%&%2%%$$7$; /*$:;,*2*&:%,*&,(2:*2#*=%* *:%$6%% (.%&#%,(&#(&,*&,(2:*2#**& %##%*&,.(&&(//%;&%&2&7%*7&,%$$7/%2*$; &&$2&%* %2#.(&,#./2&,#%7& ,*&%&2&.%,2%%7&#.(.%&!" "
*,*/%(,2(&%&*"
"1%&,(:E(&(. .,%7 &, :%* / %* 2(&%&* % %$ .,%$$7 :; &, %##$$%&?#$%*&*//:;/*$*7&,#&(*&/%.& *:%$ %%/&,*
4 %&,&,%##$$%&% #/2% /%& 4% 2%** #*/&,*#$& %2,6%% %C! ,%&##*&&, 6*&:D&#,**,%D%2*@(,+(2%- $@
. 2- //*.- %&,%:% % C- 6,#(.&,/*$ :%*7.% 9
?
3 "&*&$%
, .#;/#$%*&*D"-.#;/6*&&&%&2&*D9-.#;/%$$7 &%&2&/*:%$*D1-.#;/%$$7'%@%$%&%2%&,(2:2%@ :;*:%$*D3-'%@%$%&%2%/%* %2*D4%&,.,%$$7 8(72&%.%&!"
"*D % #.&*$;, .#;/2(&%&*"
"1*%$#$%..%D %.#;/ 8%2%:%* / &, ;% !
1 3 * D , $% .($ / %##$$%&?#$%*&*///&&,&&*2;/'*8%;=*7,- 7*&; $@ C"6,#(.&,./7*&C*$$!4%&
)%@ =%&#%$-C*&C36,.*:&,C*$$%%8%7 %C46, */2%7*%$6*&/&,%/%*C*$$/(&, ./*2 &, D.(&* / C*$$ :; *:%$ * /%( / &, %##$$%&?#$%*&*//%&,#/2%/%& &*%7(&,%&&,6%(//*.*&*..& ,6&,%&*:%$:E(%&,&,%/%*#$&*/%(/&,#$%*&*// % #/2%/%&:; D.(&*7C*$$ !4 %&
6,*.,*)%@,8(72&%.%&!" "D % D %2(&%&*"
"1D %.&*&,:%*/%/%* 8(72&%.&%//.&&,*7,&-&*&$%*&&/&, %##$$%&?#$%*&*//%$76*&,#/2%/%&,%##$$%&#$%*&*// ,%%$D%2*=,%2,=*7,)%$*@-%6*&*7%*7*& D#&%C96,,%.2#%&,E(&*&,(2:*2#*- &,6*&&&%&2&-%$$7&%&2&/*:%$%%$$7'%@%$%&%2%
:; *:%$ 6*&, ,* #.*2 &,(2: *2#* &, C*$$ %&
% 7% ,* &%*$ #& DC 9? %$7 6*&, &, #,&7%#,*..,%&DC9?
&C9?
3%.%2&&,..$(* &,%&&,E(&*&,(2:*2#**&2%&.,6*&,&,#.*2 &,(2:*2#*,$%*&*.&(7-%&,%:%6,*$#%*7&, *2#(78(72&%& !!
9,%67$;*7%*.% &,&&*2;/=,%2,=*7,)%$*@-%6*&*7%*7*& D#&C9/%.&&,8(72&%.%&
!!
#%:;
$% *&*%$ **$ (7 <=* ***>- %&,%:% * 6$$ %8(72&%,%:67$;:;&,*&*.&(7- %&,%:%:;#%*7*2#(78(72&%.%& !!
9& *#$%;&,%&%##%$#/:;&,%##$$%&?#$%*&*//2%;@*$;: %..#&%&,8(72&%.%& !!
9#%:;&,&, *&*.& (7 %&,%:% 2%; @*$; : & %* :; (#,$*7 &, 8(72&%.%&
!!
#%:;&,&,*&*%$ **$ (7<=****>-%&,%:% 0%.($/&,#&?/%&&1 #*&(&&,%&&,/%.&/&,.%%&,*..6% *7,&$; .* :; $% *&*.& (7- %&,%:% :; #%*7 8(72&%.%& !!
9,%##$$%&?#$%*&*//,%*7,& &.,%$$7&,8(72&%.%&!" "#%* **$ =(*&9
/ "&*&$%
&,:%*/&,* 8(72&%.-2(&%&*"
"16%%.&*"! %*&6%($;*.#%&*&,(.*$$/*$*7/&,*(*&* &,;%!
-&,%/%*8(72&%.%&!"
"&, 2(&%&*%&,(.6.,%$$7*&,:;*:%$ ,* (.. * &, %##$$%&?#$%*&*// , (*& /*$ :; &,
%##$$%&?#$%*&*// 6% ,#$$; &*2 :% & 6% &, #&?/%&6,:.%26*#*/&,##&; %/&&,%&,/&,*#.%* %2,*.*.*7 *..&#&,D.(&*/%*C*$$%&
,$%*&*.&(7%&,%:%6,*$#%*7*2#(78(72& %& !!
9*7,&$;%##.*%&&,&%&2&/=,%2,=*7, )%$*@-%6*&*7%*7*&D#&C9%6$$%,*#& DC9?,#&/=,%2,=*7,)%$*@C96%*.%% *& 6% *7,&$; ..$( &,%& &, (*& /*$ :; &, #$%*&*// @*7 .$%%&*.,%$$7*7&,8(72&%.%&!" "6% ,#$$;:%:;$*2*&%&*,/-&,8(72&%.%&
!!
9#%:;&,*&*.&(7-%&,%:%&E(*%; *&/.%&,%##%$#/:;&,%##$$%&?#$%*&*//2%;@*$; :*2*
,%.*&,%7(2&%%.:;$%.($ /:&,&,#%&*%,%7&,(7,&,&*%$.(&..%/($$; &,.%*,% %2,6%%/*$(*&/.$%%&*.,%$$7*7 &,8(72&%7%&!"
"#%* **$=(*&9
/ "&*&$%
7%*7.$%%&*#%:;&, .(&/=, ,%- =-*&*%$=*=(:(7-%&,%:% 7%*7@%%$ 2%$%/$%:*7A,%/&&%$$%2%(*7! @%%$32%$%:%*7+,%%937%*2(2@* #$&*&(%&* '*$$%7,%7%-,*$%*&*.&%&,%:% */%(/%* %2 %$$7$;(//:;*:%$-%*$$7%$-($$%*-($&//%(% 2*#&%&* % %$ .,%$$7 2(&%&* " "1 %& "! 3%.&*&,:%*/%/%*8(72&%.%&
!"
"%6$$%&,(:E(&(.6,*.,6%.,%7 &,:%*/%/%*2(&%&* ,$%*&*.&(7-%&,%:%,%##%#*7 &%:$ & (&% &, $%&*,*# :&6 *:%$ % %* %2 ..*7&&,*#*7&%:$-*:%$6%(.$/%* %26,6% /,*%$:&,+,;%$* %2,/-:&,*:%$%%* %2 6(.$%#,6*$%&*,#$%*&*// %2,6%%%$7 6*&,#/2%/%&4% %&,(../*:%$6,% &,/%&&3%&,(../%* %2#.- %* %2,%/*$ **$=(*&9
/ " ,.#;/#$%*&* D"-&,.#;/6*&&&%&2&%$$7$;&,(2:2%@:;*:%$ %,*&%&2&.*&,.(&%D9%1#.&*$;, .#;/'%@%$%&%2%:%*7&,(2:*2#*/*:%$*D3% '%@%$%&%2%/%* %2*D4-&,.#;/8(72&%. %&!"
"*D %D #.&*$;2*&&$;-&,#& (*&/.$%%&*6%/*$ !
.,%$$7*7&,%/%* 8(72&%.%&!"4 "%/&%#*/2&,%!3;% &*2%&&/.&,%&*:%$(*7,*$*/&*2.,%$$7&, %/%*8(72&%.%&!"
"2(&%&*"
"1 %& "! 3 6% %.&* #; / 2(&%&* * D % &,%/&&,*2(&%&*6%($;*.#%&*&,(:E(&( .=%**:%$*! 1!
3*%/&%#*/2&,%!!
;% /2 &, #%*7 / *2#(7 8(72& % . %& !"
"6&,%##$$%&?#$%*&*//,%:%,*.$%*2&,:%* /7*&C*$$%&
%$$7$;D.(&:;*:%$* /%(/&,#$%*&*//%&, *:%$.($,%/&&,
##&;**#(&*&,C*$$$;*/,6%$/&6*&,%;*&&*&, %2 ,%##$$%&?#$%*&*//,%&%@&,&%&,%&&,6*&& &%&2&/*$* **$=(*&9
?
3 "&*&$%G
6%&&,(2:2%@:;*:%$%2&,#6% #(.*&, (&/2%@*7&%&2&6,*.,*D1%*&* /(&,.$%*2&,%&&,'%@%$%&%2%D3&:%&,&,(2: *2#*/*:%$&6%%7(&,%&*:%$6%(.%&#- &,/,(&%//*D,**7%&(%&,6%%/,*2& %//*D,*&,(2:*2#*&,%/%*.(2&6,*.,%D9& 3&(:&%&*%&,*%7(2&-&,$%.($/&, %##$$%&?#$%*&*//,%D%2*=,%2,=*7,)%$*@-%6*&*7% *7 *& D#& % C9 6, ,% .2#% &, *#(& &,(2: *2#*H&H96*&,#.*2&,(2:*2#*&,C*$$%&
#,*#&DC9?%$76*&,#,&7%#,*..,%& DC9?
&C9?
3-,.%2&&,..$(*&,%&E(&*&,(2: *2#**&2%&.,6*&,&,#.*2&,(2:*2#* , $% *&*.& (7- %&,%:% 6,*$ %##.*%&*7 &, &%&2& / =,%2, =*7, )%$*@ C9 #*& (& &,%& * &, %/%* #& DC9?&,*$;/./*//&#%&&6*&,(&*.(*7 &, .2#%* / *7 .,%%.&*&*. , $% *&*.& (7- %&,%:%/(&,/&,%&&,.%%$:2*//.(& #(&,&,(2:6,*$7**7&,(2:*2#*%$76*&,&,*@ %($&*2%&$;&,#&7*:;&,%6*&*7%*7*&D#& DC9?6%&$*(#&,%#.&/&,#&.%*&,%& &,*#(&&,(2:*2#*6%E(*&:.2#%6*&,&, %2*&&&,(2:*2#*/*:%$,%##$$%&?#$%*&*//,%$*
! (#C*$$!4%&
)%@&%&*7&,%2%%2*&& &,(2:*2#*=/%%&,#&?/%&&3% ..-/&,2&,&,(2:*2#*&,C*$$)%@.%&: &%& % #.*2 &,(2: *2#* & ,% .2 * &, . D%2*%&* / =,%2, =*7, )%$*@- %6*&*7 % *7 *& D#&C9&,%&6,*$&%@*7#,&7%#,/#.*2&,(2:*2#* &,%*C*$$&*.6%7*&&,##*&#%&;&,*.($ 6%*/2.$%*2&,%&/&,*#.&*/.,,%&%@ #2**/=(: 7*&%%&,%:%:(&,*&2%@%;2%@*7 &,./=(: 7*&%&,%*#.*2&,(2:*2#*/ *:%$ &,,%-*&*%$&,.%/%##$$%&?#$%*&*//&,%&*:%$ 6%(.%&#%,(&%//*D,*&,(2:*2#*:(& &,&,,%%&&,&*2/7*&%&*/%*C*$$!4%&
%$$7&,(2:*2#*/*:%$6:&%* ,/-.**7&,%/%*/%.&%.*.(2&%. /&,.%-*2;#**-&,$%*&*.&(7*7,&$;*.%&, #**/=,%2,=*7,)%$*@C9-%6*&*7%*7*& D#& & * /(&, *7,&$; ..$( &,%& (*& /*$ :; &, #& %##$$%&?#$%*&*// @*7 .$%%&* % #2%& *8(.&* .,%$$7*7 &, 8(72& % . %& !" " * **$ =(*& 9
/ "&*&$%
.*!"
"* ,#$$;:%:;$*2*&%&* *6/&,/%.&%.*.(2&%./&,.%-&, *.& 7* :; &, $% *&*.& (7- %&,%:% 6,*$ #%*7 *2#(78(72&%.%& !!
9&E(*%;
*&/.*6,*.,&,8(72&%.%&
!!
#% :;*&*%$ **$(7<=****>-%&,%:%6%&%*
" ,/- &, 8(72& % . %& !!
9 * %..*7$;
(#,$%&,%##%$#/:;&,%##$$%&?#$%*&*//*%..*7$; *2* ,..*/2&,&6 (&:$6:&:%.@ &&,..E(%& *7%##$*.%&*<>*/%;-%$&%*#/
" !
!"
*, ',,-
*+#/) C,&,#%@*7?%
? C,&,#&%:$
?