Hukamdeen And ANR. v. Union Of India And ORS.
!"# $#%&'&() *
+,!-$##(!($!(".#/ 00#11!("'
2#/'+'
(&( ($&!!($".#/'
#'0($#("'
) 3 4 4
/#'#(") / !/-&($#/&(5.6$2%!"#6
/".#!00#11!("'
46 /!1
.# !00#11!("'6 +,!-$##( !($ !77!+$##(6 .!2# %-# &( #5+1!/#%($00#!16".#8.!2&(5/#-!&(#$+('+%%#'' +1&(9".".# %+/"'9#1:6:&".".#'+&" &1#$98".#-!1(5:&".".#/01!&("&
'.!2&(5 9##($&'-&''#$ .#!00#11!("'01!&("&
'( !($ 6!1(5:&".*".#/'6
&1#$ ! '+&" '##,&(5 $#%1!/!"&( !1(5 :&". 0#/-!(#(" &(7+(%"&( 0/.&9&"/8!5!&('"/#'0($#("'( ";$# #($!("'&(".#'+&"6"".# #
#%"".!"".#8!/#:(#/'&(0''#''&( (';< 6;<;!($;<;
-&( = 6!'0#/
> = 6 /:.&%.(#: (' >??;6 66<6 ;6 66*6 6 6>!($
:#/#%!/2#$+"!'0#/".#
>< =<6'&"+!"#$!" @&11!5# +/!,6#.'&1!($ &'"/&%"&'!/ .#$# #($!("'$#(&#$".#%("#("' ".#01!&("!($!2#//#$ ".!"!11/&5."'6"&"1#!($&("#/#'" +'1&-'0/0#/"&#'6(-&5/!"&("
!,&'"!(!"".#"&-# 0!/"&"&( ".#%+("/86%!-#"9#2#'"#$&(".# +'"$&!(?2#/(-#("!+"-!"&%!1186980#/!"&( 1!:+($#/#%"&(
".#!'" +(7!92!%+##'$-&(&'"/!"&( > 6!($ ".#/#!
"#/".#8:#/#$##-#$".!2#2#'"#$&(".#+'"$&!(?2#/(-#(" +($#/#%"&(* ".#$-&(&'"/!"&( .#1!($&($&'0+"#:!'"!,#(2#/!'#2!%+##0/0#/"8!($!11""#$"(# !- !8!1'( &""!!-@!/&+'".#/'01#!'61&,#((=7&($#/
(#%#''!/80!/"&#'6!($".#'+&"9#&(5"&-#9!//#$6:#/#!1'/!&'#$
/-".#01#!$&(5' ".#0!/"&#'6".# 11:&(5&''+#':#/#
/!-#$)= B.#".#/".#01!&("&
'!/#:(#/'&(0''#''&(/#5!/$&(5 ".#1!($!'-#("&(#$&(".#01!&("C
B.#".#/".#'+&" 01!&("&
'&'.0#1#''18"&-#9!//#$C
; B.#".#/".#'+&"&'1&!91#"9#$&'-&''#$ /((=7&($#/ (#%#''!/80!/"&#'C
B.#".#/".#'+&"&'1&!91#"9#$&'-&''#$ /:!("
-!($!"/8("&%#+($#/#%"&(* C
#1&# D ; .# 1#!/(#$ &2&1 +$5# +(&/ &2&'&(6 &'!/6 2&$# .&'
7+$5-#("!($$#%/##$!"#$ <
;6$&'-&''#$".#'+&" ".#01!&("&
' .# &/'"!00#!10/# #//#$98".#01!&("&
'.!'!1'9##($&'-&''#$98".# 1#!/(#$$$&"&(!1 &'"/&%" +$5#6&'!/62&$#!7+$5-#("!($$#%/##$!"#$
<##1&(5!55/#$601!&("&
'( !($ .!2#0/# #//#$".# &('"!("/#5+1!/'#%($!00#!16!'!1/#!$8'!&$ .!2#.#!/$".#1#!/(#$%+('#1 /".#!00#11!("'!($0#/+'#$ ".#%!'# &1#
;
4#!/(#$%+('#1 /".#!00#11!("'.!2&(5'+9-&""#$".!"( /$#/:!'0!''#$+($#/".#$-&(&'"/!"&( $#%1!/&(5".#0/0#/"8"9#'+%.6.:#2#/6&'("!91#"/# +"#:.!"&'
'"!"#$&(".#:/&""#('"!"#-#(" &1#$98".#/#'0($#("'6"".#01!&(" ".# !00#11!("'&(0!/!5/!0.;".#/# 6".!"(!001&%!"&(+($#/#%"&( <
".#%" :!' &1#$%1!&-&(5".!"".#0/0#/"8:!'("!(#2!%+## 0/0#/"86:&".&"!1''"!"#$&(".!"0!/!5/!0.".!"&( !%"".#0/0#/"8:!'
!11""#$"(#!- !8!1'( &""!!-6:.&'92&+'18("!0!/"8" ".#
/ !/-&($#/&(5..!'!1'0&("#$"".#/#2#(+#/#%/$&( ".# /-
'.:("9#1#$98:!8 #2&$#(%#9# /#".# 1#!/(#$"/&!1%+/"%11#%"&2#18!'E =6&(:.&%.".+5.+($+9"#$18&( ".#
/".#8#!/' >;
=;;6 >;<=;!($ > = 6#.!/$##(&'
'.:("9#".#:(#/ :.!"&''"!"#$"9#".#'+&"0/0#/"8:&".".# (+-9#/''.:(9#&(5".'#9# /#%('1&$!"&(69+"".#/#!
"#/6".#
&/'"
#E.&9&"#$&' 6:.#/#&(&(/#'0#%"
(' >??;6 66<6 ;6 6".#:(#/'.&0&''.:("9#&(".#(!-# :&".".#(!-# ".#%+1"&2!"/'.:("9#4+$&($!!1'(
!.(+!- &-&1!/186!'/#5!/$'".#/(+-9#/'".!":#/#%1!&-#$ 98".#!00#11!("'=01!&("&
'&(".#&/01!&("&(/#'0#%" :.&%.".#8:#/# '##,&(5!$#%1!/!"&( :(#/'.&06&".!'("9##(0&("#$+"".!"".# 01!&("&
'!/#'.:("9#&(".#:(#/'.&0/%+1"&2!"&(".#/# 6&(!(8 '+9'#F+#("
< G##0&(5&(2&#:".#!92#6:&".("#2#(".#0#/'(:.&' /&5&(!118'"!"#$ " .!2# 9##( !11""#$ ".# '+&" 1!($ 98".# !+"./&"&#' &-01#!$#$!'!0!/"8"".#
6!($".#'+&"&"'#1 .!2&(59##( &1#$&(".# 8#!/
*6'##!9'1+"#18(5/+($"&("#/ #/#:&".".#7+$5-#("' ".# 1#!/(#$%+/"'9#1:6:.&%..!2#.#1$".!"&( !%"".#7+/&'$&%"&( ".# %&2&1%+/""#("#/"!&(".#'+&"&"'#1 :!'9!//#$6".#/#9#&(5!(!$#F+!"# /#-#$8 !2!&1!91# " ".# !00#11!("' +($#/ ".# 0/2&'&(' ".# $-&(&'"/!"&( 6#2#(& ".#/#:!'!:/(5 !11"-#("-!$# .+'6".#8(".!2&(5!2!&1#$".!"/#-#$8 /!9+"*8#!/'
!
"#/".#%"%!-#&("#E&'"#(%#6:+1$ &($(#///&(".#7+$5-#("'
".'#%+/"' "&'6 %+/'#6"9#("&%#$".!"!'".#'+&" ".#!00#11!("'= 01!&("&
'&'9!'#$(".#3!11#5#$3&(.#/#(""&"1#"".#'+&"1!($!'%1!&-#$ 98".#-61&-&"!"&(:+1$("%-#&(".#&/:!8+(1#''!01#! !$2#/'# 0''#''&(:!'"!,#(98".#$# #($!("':#2#/6&(".#0/#'#("%!'#6".# F+#'"&( &(.#/#(""&"1#&"'#1 "".#'+&"1!($.!'("9##(0/2#$98".# !00#11!("'=01!&("&
'6&(!'-+%.!'6"/#0#!"6 &/'"186".#/#2#(+#/#%/$1#$ 98:!8 #2&$#(%# /".# &/'""&-#!
"#/ > 6&'&(".# /- ".#
6&(:.&%.".#8!/#("'.:("9#:(#/'
".#'+&"0/0#/"86!($'#%($186".#'+&"1!($92&+'18.!2&(59##( !11""#$!'#2!%+##0/0#/"8"(#!- !8!1'( &""!!-6".# %("#("&( ".#!00#11!("'".!"".#/#:!'(/$#/0!''#$$#%1!/&(5".# 1!($"9#!(#2!%+##0/0#/"8%!(("9#!%%#0"#$6&(".# !%# ".#:/&""#( '"!"#-#(" ".#/#'0($#("'"".#!
/#'!&$#
#%"6:&".(".&(50&("#$
+""".&'%+/"".!"!(8#2&$#(%#:!'1#$"%("/2#/"".# !%"+- '+%.
!11"-#("-!$# "&'"9#("&%#$&(".!"%("#E"".!"&"&'("!%!'#:.#/#".# !00#11!("':#/#%("&(+&(5&(0''#''&( ".#'+&"1!($!($".#/# /#%+1$ %1!&-".!"'-#/$#/'.!$9##(0!''#$98".##.!9&1&"!"&(!+"./&"&#' 9#.&($".#&/9!%, .+'6:&".".#-(".!2&(59##(&(0''#''&( ".#'+&"
0/0#/"8!"1#!'"'&(%# > 6!($".#8(".!2&(5%.!11#(5#$".#/#=!11"-#(" ".#/# "!- !8!1&(!(80/%##$&(5'+($#/".#%" 6!($".#'+&"
&(".#0/#'#("
.!2&(59##(&('"&"+"#$&(".#8#!/
*6#2#(".#7+$5-#("
%&"#$981#!/(#$%+('#1&(%!'# /!7#($/! /!,!'..!/-!2'8!( .!($/!!($".#/'6 >*
<6:+1$("%-#"".#&/!&$&(-8 0&(&( (".!"%!'#6".#&/4/$'.&0'.!$+($+9"#$18.#1$".!":.#/#! 0/0#/"8&'("$#%1!/#$!'#2!%+##0/0#/"898".#+'"$&!(67+/&'$&%"&( ".# %&2&1 %+/" :+1$ (" 9# 9!//#$ " #("#/"!&( ! '+&" '##,&(5 ! $#%1!/!"&(".!"".#0/0#/"89#1(5'"".#01!&("&
:#2#/6 !' !1/#!$8 9'#/2#$ .#/#&( !92#6 :&". ".# /#'0($#("'.!2&(5"!,#(!'0#%& &%'"!($".!"".#0/0#/"8'"$!11""#$" (#!- !8!1!
"#/&":!'$#%1!/#$"9#!(#2!%+##0/0#/"8!($:&". (".&(5 '.:( " ".&' %+/" #2#( /- !(8 %/''=#E!-&(!"&( !(8 :&"(#''#'"".##
#%"".!"('+%.!11"-#(".!$!%"+!1189##(-!$# / $#%1!/&(5".#0/0#/"8"9#!(#2!%+##0/0#/"86:+1$.1$".!"".# !00#11!("'.!2#("9##(!91#"'.:".!"!(/$#/+($#/".#'!&$%":!' ("0!''#$!($&(!(8%!'#6"/#0#!"8#"!5!&(6".#8(".!2&(5%.!11#(5#$
< !(8'+%.!11"-#(" /!9+"*8#!/'6".#8%!(("#2#("!,#!01#!".!"'+%. !11"-#(" :!' -!$# 9#.&($ ".#&/ 9!%, :.&1# ".#8 %("&(+#$ " 9# &( 0''#''&(6:&".#2#(".#/#2#(+#/#%/$9#":##( > = !($
&#".#3%/+%&!10#/&$36(".!2&(59##(1#$98:!8 #2&$#(%#98".# !00#11!("'6""/8!($'.:".!"&":!'".#8/".#&/&--#$&!"#0/#$#%#''/ &(&("#/#'":.:!'&(0''#''&( ".#1!($6/"'.:".#-!((#/&( :.&%.".#/#2#(+##("/&#':#/#-!$#"'.:!%.!(5#&(:(#/'.&0!($ 0''#''&( .# (+' " 0/2# !(8 :/(5 / 30#/2#/'#3 #("/&#' &( ".# /#2#(+#/#%/$"".!"#
#%"6:!':.118(".#!00#11!("=01!&("&
'6:.&%.
".#8$&$("#2#(9#5&("$&'%.!/5#980/$+%&(5".#/#2#(+#/#%/$ / ".!"0#/&$ @#/892&+'18".#8:#/#("&(0''#''&( ".#'+&"1!($!($ & !(8(##1'#:!'%+1"&2!"&(5".#&/1!($!
"#/'+%.!11"-#("#"%6".#(+'
!5!&( :!' +0( ".# !00#11!("' " !00/!%. ".# %+/" :&".&( "&-# " %.!11#(5#!(8/$#/ !11"-#(".#892&+'18'1#0"2#/!(8/&5."".#8 .!$6& !"!11".#8.!$'+%./&5."6!($.!2#("'.:(#2#(9# /#".&'%+/"6 ".!"".#8:#/#".#$&/#%"$#'%#($!("' #.!/$##(:..!$:(#/'.&0
".#0/0#/"80/&/" > 6!($".!"&( !%".#.!$("1# " / !,&'"!(!
"#/ 0!/"&"&( ".#%+("/86 ('#F+#("186 &($&(5(-#/&"&(".&'!00#!16&"&'$&'-&''#$
*
0,?$&(#'.
B.#".#/'0#!,&(5?/#!'(#$ #'? B.#".#/#0/"!91# #'?