Santra Devi v. State Of Haryana And ORS.
!"
!#!$%&!' ('!'!" ))) *'((+!,!"-*. ,'/) 0*"'&*(#!
11$!+*"'21('!'!"(& 3(&,4, 0'*'(*&.*"* '5(&, "2*11$!+*"'6&(,1"7("', $ %&'() *+,-. )/.,% +.
%&'() *+,-. )0+ ))-,.0%,1%!(. %&'() *+,-. ) .-!(
&(,("'- 11$!+*"'21('!'!"(&,0*"'&*(#!!"1(&," &"84&!''*$/77!'!"*$7#+*'(("(&*$/*&.*"* 99999 .-!(3* 5(1&*.(&!"'5(1&(,("' (#!(:*11$!+*'!"/*''5(!",'*"+( '5(*11$!+*"' 1('!'!"(&!"% ))) /!,&&(#!(:'5( &7(& 7*'(7 )/ *++;1*"!(7 <. *" *11$!+*'!" ,((8!"= +"7"*'!"7($*. 7*.,/!"!$!"='5(,*;( , 1(& '5( *#(&;("',/ !" 14&,4*"+( ' '5( *7#(&'!,(;("' <(*&!"=6)>7*'(7))> ""(?4&(
2) /@1,',A(+'4&(&,!"
0*",8&!'("(&*$*'(=&.&(;*$(/:(&(*7#(&'!,(7/<4''5(&(:*," 1,'&(,(&#(7&*+8:*&7$*,,*'(=&. 5(*11$!+*"'61('!'!"(&/ <(!"=*,1!&*"'*"7<($"=!"='*+8:*&7$*,,/,4<;!''(7*"*11$!+*'!" *"7!"$!(4'5(&(/&(+(!#(7!"'(&#!(:$(''(&7*'(7)))> ""(?4&(
<(*&!"= $$ ) ' *11(*& " ))> (&( '5( 7*'( !"'(&#!(:/ *"'5(& *7#(&'!,(;("' <(*&!"= 6)> 7*'(7 ))>
""(?4&( 2 &!$$!"=41>1,', A(+'4&(&,0*",8&!':(&( *7#(&'!,(7/4':5!+51,',:(&(&(,(&#(7&*+8:*&7$*,,
(;*$( *'(=&. :!'5*,'!14$*'!"'5*''5(1(&,",/:55*7*$&(*7.*11$!(7!" 14&,4*"+(''5(!&,'*7#(&'!,(;("'/"((7"'*11$.*=*!" 0!"+('5(&(:*,"1,'&(,(&#(7&*+8:*&7$*,,*'(=&. !"14&,4*"+(''5(!&,'*7#(&'!,(;("'/'5(*11$!+*"':*,!"*B4*"7*&.*"7 *,*"*<4"7*"'1&(+*4'!"/*$,,4<;!''(7*"*11$!+*'!"7*'(7)))>
""(?4&( 2 *"7 *$$(=(7 ' 5*#( &(+(!#(7 * +;;4"!+*'!" 7*'(7 ))> ""(?4&( 2 <.*,,!="!"= $$>>05(:*,7!&(+'(7' <&!"=+(&'!!+*'(5(&+*'(=&."'5(7*'('5(!"'(&#!(:*,,5(5*7 *$&(*7.*11(*&(7!"'5(!&,'!"'(&#!(:5(,(+"7!"'(&#!(::*,'<(5($7 "))>:(#(&/'5(0($(+'!";;!''((&(4,(7'!"'(&#!(:'5( *11$!+*"'"'5(1&(;!,('5*',5(:*,/*$&(*7.!"'(&#!(:(7/!"'5(!&,' *7#(&'!,(;("'*"7:*,;*7('<($!(#('5*''5(&(:*,*+;;",($(+'!"/ *,'5(,($(+'!"1&+(,,:*,4'+;(+$4<<!"='5(*7#(&'!,(;("', " )) ""(?4&( 2@ /'5(&(,4$':*,7(+$*&(7/<4''5(*11$!+*"'C,
$$"4;<(&:*,"'!"+$47(7 "*,+(&'*!"!"='5(1*&'!+4$*&,'5(&(,4$'/ !''&*",1!&(7'5*'&*+8:*&7$*,,*'(=&./+4';*&8,:(&( ;*&8,/ :5(&(*, & ("(&*$ *'(=&./ ;*&8,/ :5(&(*, '5( *11$!+*"'6&(#!(:1('!'!"(&*=*!",' $$)/<'*!"(7;*&8,4' ;*&8,*"7,!"+('5(+4';*&8,&*+8:*&7$*,,*'(=&.:*,/ ,5(:*,$!*<$('<((&(7*11!"';("' 5(*11$!+*"'*"7;*".'5(&*,1!&*"',*,,*!$(7'5(,($(+'!" 1&+(,,% ))):*,"<(5*$'5(*11$!+*"'*"7<4"+5
:&!'1('!'!",:*,">))*$$:(7*,1(&7('*!$(7&7(&!"% )@))/:5(&(<.'5(,($(+'!":*,B4*,5(7*"7'5(7!&(+'!", :(&(!,,4(7&5$7!"=&(,5,($(+'!"<.'5(!#!,!"("+50'*'( *&.*"**,,*!$(7'5(*&(;("'!"(7D47=;("'<(&("C<$('5(041&(;( 4&':(#(&/"01(+!*$A(*#( ('!'!"*=*!",''5(7(+!,!"!"% ))):*,1&((&&(75(01(+!*$A(*#( ('!'!":*,7(+!7(7<.
"C<$('5(041&(;(4&'"/:5(&(!"/'5(7(+!,!"'5!, 4&'!"% )@:*,,('2*,!7(*"7'5(;*''(&:*,&(;!''(7 ''5!,4&'&&(,57(+!,!" 3!7( &7(& ,4=5' ' <( &(#!(:(7 7*'(7 )/ '5( ,($(+'!",:(&(415($7<.'5( 4$$("+5'5!,4&'11$!+*"'*$$(=(7' 5*#(,("'*$(=*$"'!+(7*'(7&+",!7(&!"=5(&+$*!;*=*!",' '5(*#*!$*<$(#*+*"+. (;*$(*+8:*&7$*,,*'(=&."'5(1&(;!,( 5*#!"=<'*!"(7;!"!;4;+4';*&8,*"7/'54,/1&*.(7&7!&(+'!"' '5(&(,1"7("','(&*11!"';("'/<4'!'&(;*!"(74"7(+!7(7/+;1($$!"= 5(& ' *11&*+5 '5!, 4&' #!7( % > +$*!;!"= '5*'
,($(+'!"5*7<(("415($7*"7,!"+(5(&:&!'5*7<(("*$$:(7/,5(,54$7 <(*11!"'(7 !#!$ %&!' ('!'!" > :*, 1(&;!''(7 ' <( :!'57&*:"#!7(&7(&7*'(7>@:!'5$!<(&'.';#(*"*11&1&!*'( *11$!+*'!"!"% )))5(&7(&&(*7,'54,-2 E
! "
#$ % "
&
4 '! ('' #
) '!,!"'5(,(+!&+4;,'*"+(,/'5(1&(,("'&(#!(:*11$!+*'!"5*, <(("!$(7<.'5(1('!'!"(&*"7$!,'(7<(&('5( 4$$("+5(?1$*!"!"= 7($*.*,5(&+4",($ :*,5,1!'*$!F(7 :!"=''5(+"'&*+'!",(&!4, 7!,(*,(*"74$'!;*'($.7!(7!"/<4'/!"*+'/5!,7*'(7(*'5+*;(' '5( 8":$(7=( "$. !" '5( ;"'5 4"(/ / '5(&(&(/ &(#!(:
*11$!+*'!"+4$7"'<(!$(7:!'5!"1(&!7$!;!'*'!" 5!,4&':5!$(+",!7(&!"='5(*&(;("'!"(7,4<;!,,!",/ !,,4(7"'!+(!"'5(*11$!+*'!",&&(#!(:*"7*,:($$'5(*11$!+*'!" ,((8!"=+"7"*'!"7($*. 7*.,
(,1"7("' , *"7 !$(7 '5( &(1$./ *#(&&!"=/ '5*' &(B4!,!'!" 1,', &'5( ,($(+'!" A(+'4&(&0*",8&!'
(;*$( '5&4=57!&(+'&(+&4!';("'/:*,,("'''5(04<&7!"*'(0(&#!+(0($(+'!" *&7/*&.*"*/":*&.*"*0'*0($(+'!";;!,,!"/ *"+584$**"7 !"&(,1",('5(&('/':*7#(&'!,(;("',/"(7*'(7))>*"7*"'5(& 7*'(7))>:(&(!,,4(75(&(*'(&/'5(04<&7!"*'(0(&#!+(0($(+'!" *&7"7(+$*&*'!"&(,4$'&(+;;("7(7'5("*;(,+*"7!7*'(," ))!"+$47!"=+*"7!7*'(,& *"7 +*'(=&."#!(:
'5(,($(+'!"1&+(,,/+*"7!7*'(,*11(*&!"=*=*!",' $$,>/>> *"7> :(&(!,,4(7*11!"';("'$(''(&, (& +$*!; :*, 51($(,,$. <*&&(7 *, ,5( +4$7 "' <'*!" B4*$!.!"=;*&8, 11$!+*"'21('!'!"(&!$(7&(D!"7(&''5(&(1$.&(!'(&*'!"='5( ,'*"7'*8("!"'5(&(#!(:*11$!+*'!"*"7'5*''5(&(+&7:*,"'<(!"= 1&74+(77(,1!'(7!&(+'!",!,,4(7!"% >">
5
(,1"7("'!$(7*,(1*&*'(&(1$.*$"=:!'5""(?4&(,
6 *"7 6/ !(/ +1. :&!''(" ,'*'(;("' *"7 *!7*#!' 7*'(7 *"7,411&'(7'5(!"7!"=,'5!,4&'!"D47=;("'7*'(7 )<.*#(&&!"='5*''5(&(!,"(&&&*11*&("'"&(+&75(1!'5 *"7 ,4<,'*"+('5(&(1$.&(#(*$(7 '5*' '5(&(#!(:1('!'!"(&7!7 "' 7!,+$,('5(;*&8,<'*!"(7<.'5($*,',($(+'(7+*"7!7*'(*"7!"'5(!&,' *7#(&'!,(;("'/'5(&(:*,"1,'&(,(&#(7&*+8:*&7$*,,+*'(=&.5( 1('!'!"(&5*7<(("!"'(&#!(:(7':!+(4"7(&<'5'5( $$"4;<(&, 11$!+*"'2&(#!(:1('!'!"(&/*11(*&!"=!"1(&,"/,4<;!''(7'5( $$:!"=,4<;!,,!",-2
!
&(7!+*;("''5(*11$!+*"'61('!'!"(&!,:&!'$*&=(*, B4*$!.!"=;*&8,&=("(&*$+*'(=&.:(&(/'5(&(&(/'5( +;;!,,!":*,$!*<$('(&*11!"';("''5(& "+('5( &(,1"7("', +$4<<(7 '5( ,($(+'!" ': *7#(&'!,(;("',/ *11$!+*"'21('!'!"(& *, *<4"7*"' 1&(+*4'!" *11$!(7 !" 14&,4*"+( ' '5( ,(+"7 *7#(&'!,(;("' !" *+8:*&7 $*,, *'(=&.':*,"'1("&'5(&(,1"7("',"''+",!7(& 5(&"*;(!"'5(*+8:*&7$*,,*'(=&./'5(&(&(/'5(&(!,*" *<7!+*'!"!"1(&&;*"+('5(74'.G
!!
05(:*,"'!"'(&#!(:(7"))>:!"='&(4,*$ <.0($(+'!";;!''((*,,5(5*7*$&(*7.<(("!"'(&#!(:(7!" 14&,4*"+('!&,'7#(&'!,(;("'/!(/))>*"7&(+&7 !"'(&#!(::*,"'<(!"=1&74+(7G
!!!
"+('5( #*+*"+!(, "'!!(7 #!7( <'5 *7#(&'!,(;("', :(&( +$4<<(7/ 5(& +$*!; ,54$7 5*#( <((" +",!7(&(7 !" *+8:*&7$*,,*'(=&.G
!# ,1(&&(,4$'/<'5&$$"4;<(&,7!7"'!"7;("'!"G
#
(&4,*$&(,4$'&(#(*$(7'5*'&*'(=&.*"7 ("(&*$*'(=&. ;*&8,:(&(+4'G
#!
"&(+(!1'!"'!;*'!"#!7($(''(&""(?4&( 2>:!'5 %&!' ('!'!", )))*"7""(?4&( >
/*=*!",'&$$"4;<(&)/,5(<'*!"(7;*&8,G
#!! '(& 7(+!,!" 4$$ ("+5 7*'(7 )/ "
&(;*"7 :5(&(<. ,($(+'!" :*, 415($7/ *11$!+*"'21('!'!"(&/ '5&4=5 +4",($/ ,("' $(=*$ "'!+( 7*'(7 & +",!7(&*'!"5(&+$*!;*=*!",'*#*!$*<$(#*+*"+. (;*$( *+8:*&7$*,,*'(=&./<4',*;(&(;*!"(74"7(+!7(7
(&+"'&*/&"84&!''*$/$(*&"(7 77!'!"*$ 7#+*'( ("(&*$/ *&.*"* ,4<;!''(7 '5*' '5( &(,1"7("', 5*7 +"74+'(7 '5( +;<!"(7 &(+&4!';("' <'5 '5( *7#(&'!,(;("', 11$!+*"'21('!'!"(& ,4<;!''(7*"*11$!+*'!"!"'5("*;(0*"'&*(#!7*4=5'(& *;
!:*,:5!$(*11(*&!"=!"!"'(&#!(:*=*!",' $$)!"=("(&*$+*'(=&.
*"7*=*!"!"'5("*;(0*"'&*(#!:!(3!&("7(&0!"=5*=*!",' $$ >>"'5(!&,'!"'(&#!(:!"=("(&*$+*'(=&./,5(<'*!"(7;*&8, *"7!",(+"7;*&8,!"2+*'(=&.*=*!",'$*,',($(+'(7+*"7!7*'( ;*&8,/!(/!"=("(&*$*"7!"2+*'(=&.(&+*"7!7*'4&(:*, +",!7(&(7*=*!",'<'5'5(+*'(=&!(,*"7,5(:*,!"'(&#!(:(7':!+(/<4' ,5(+4$7"';*8('5(=&*7(!"'5(,($(+'!"$!,' %(5*#(5(*&7'5(*11$!+*"'21('!'!"(&!"1(&,"/$(*&"(70'*'( 4",($/1(&4,(7'5(&(+&7% )))/&(#!(:*11$!+*'!"
*"7*,:($$*,*#(&;("',!"% > "('5(=&4"7,*"7,4<;!,,!",*&(;("'!"(77<&!"= '5(+*,(:!'5!"&(*$;(&&&*11*&("'"&(+&7&,!;1$(&(*,"'5*''5( &(#!(:1('!'!"(&/*,1(&*#(&;("',!" *&*,>*"7% > / (?'&*+'(7 <($:/ *11$!(7 4"7(& <'5 *7#(&'!,(;("', #!7( $$ ,)*"7>>&(,1(+'!#($.(&;*&8,<'*!"(7/!(/!"&(,1",(' !&,' *7#(&'!,(;("' +4$7 "' <( +",!7(&(7 *=*!",' *+8:*&7 $*,, *'(=&./&(,(&#(7!",(+"7*7#(&'!,(;("'*,'5(&(:*,"1,'&(,(&#(7
&*+8:*&7$*,,*'(=&.-2 E> 5*' '5( 1('!'!"(& *11$!(7 !" &(,1",( ' '5( ,*!7 *7#(&'!,(;("'*"7&(+(!#(7!"'(&#!(:$(''(&7*'(7)))> <(*&!"= $$ ) 5( 7*'( !"'(&#!(: :*, !?(7 *, ))> 5*' '5( 1('!'!"(& *, *" *<4"7*"' +*4'!" 5*7 *$, *11$!(7 !" &(,1",( ' '5( ,4<,(B4("' *7#(&'!,(;("' 7*'(7 ))>!"'5(+*'(=&.*+8:*&7$*,,"&(,1",(' '5( ,*!7 *11$!+*'!"/ '5( 1('!'!"(& &(+(!#(7 +;;4"!+*'!" <(*&!"=;(;))>/*+1.:5!+5!,*11("7(7 5(&('*,""(?4&( 2>1(&4,*$'5(,*;(:4$7&(#(*$ '5*''5(1('!'!"(&:*, *,,!="(7 $$>>/5:(#(&/'5( ,4<D(+''5(,*!7$(''(&;("'!"(7<'5'5(*7#(&'!,(;("', 5( 1('!'!"(& :*, &(B4!&(7 ' <&!"= '5( +(&'!!+*'( 5(& +*'(=&."'5(7*'(!"'(&#!(:5(7*'(!"'(&#!(:*, *,,!="(7:*,))>*'*"*$ (,'4,(/!,*&H "*".+*,(/1('!'!"(&*=*!",'<'5*7#(&'!,(;("',//+4$7 "';*8(;(&!'$!,'*,,5(<'*!"(7;*&8,*=*!",' $$)*"7!"
2*'(=&./:5(&(*,$*,',($(+'(7+*"7!7*'(!"<'5+*'(=&!(,<'*!"(7/ !(/!"("(&*$*"7!"2(&($.<(+*4,('5(&(,1"7("',*&("' *<$('1&74+('5(&(+&7!"'(&#!(:))>5*#!"=7(,'&.(7'5(,*;( " !"#!(:'5(7(+!,!"7*'(7)*,1(&1&*+'!+(*"7 !"#!(:!',&(,$4'!"/'5(1('!'!"(&+*""'/'54,/'*8(<("(!''5( ,*;(5(,*;(,'*"75*7*$,<(("'*8("<.'5(&(,1"7("',!"% > ""(?4&( 26 5(&(!,",+1(!"'(&(&("+(!"&(#!(:!"='5(&7(&1*,,(7
<.'5( 4$$("+5/:5(&(<.'5(,($(+'!"!"#!(:'5(*7#(&'!,(;("' *&(;("'!"(75*,<(("415($7 (,4$'*"'$./'5(&(#!(:*11$!+*'!"*"7 *11$!+*'!",((8!"=+"7"*'!"7($*.*&(7!,;!,,(7 &7(&<(+;;4"!+*'(7''5(1('!'!"(&*,,5(!,*11(*&!"=!" 1(&," /.,% +.
%.)6*+,-. ) 0+ ))-,.0%,1%!(.
*+10) .-!( *+10)
78 3# :8;
!; ;98 <=>9 ?
@8> !; ;9
A $ @8>